12ቱ ሐዋርያት እና ጳውሎስ

— መጠራት፣ መለወጥና መላክ —

ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ፣ ታላቁን የቤዛነት ሥራውን ለዓለም ለማድረስ በመረጠው ስልት ውስጥ አንድ አስገራሚ መለኮታዊ ጥበብ እናገኛለን፦ ሮማዊ ንጉሠ ነገሥት፣ የግሪክ ፈላስፋ፣ ወይም የአይሁድ ሊቀ ካህናት አልመረጠም፤ ይልቁንም አሥራ ሁለት ተራ፣ ብዙውን ጊዜ ያልተማሩ፣ ከገሊላ የመጡ ሰዎችን መረጠ። ወንጌላዊው ሉቃስ ይህንኑ ምርጫ ከመወሰኑ በፊት ኢየሱስ "በተራራ ላይ ሌሊቱን ሙሉ ሲጸልይ አደረ" (ሉቃ. 6፥12) ይላል፤ ይህ ትንሽ ዝርዝር ብቻውን፣ የደቀ መዛሙርት ምርጫ ምን ያህል ከባድ፣ ጸሎት የተሞላበት፣ መለኮታዊ ውሳኔ እንደነበረ ያሳየናል። ሐዋርያው ጳውሎስ ራሱ ይህንኑ የመጠራት ምስጢር ሲያብራራ፣ "እግዚአብሔር ብልህዎችን እንዲያሳፍር የዓለምን ሞኝነት መረጠ፤ ኃያላንንም እንዲያሳፍር እግዚአብሔር የዓለምን ድካም መረጠ" (1 ቆሮ. 1፥27) ብሏል። ይህ ጥናት፣ የ12ቱ ሐዋርያትንና የጳውሎስን ሕይወት፣ ጥሪ፣ ውድቀትና ልወጣ፣ አገልግሎትና ሰማዕትነት ከጥልቅ መንፈሳዊ እይታ አንጻር ይመረምራል፤ ትኩረቱም በታሪካዊ ዝርዝሮች ላይ ብቻ ሳይሆን፣ ከእያንዳንዱ ሕይወት ጀርባ ባለው የጸጋ ሥራ ላይ ነው።

መጠራት፡ ጸጋ እንጂ ብቃት አይደለም

"እናንተ አልመረጣችሁኝም"

ጌታ ኢየሱስ ለደቀ መዛሙርቱ የተናገረው ይህ ቃል፣ የመላውን ሐዋርያዊ ጥሪ መሠረት ይይዛል፦

"እናንተ አልመረጣችሁኝም እኔ ግን መረጥኋችሁ፥ ሄዳችሁም ፍሬ እንድታፈሩ ፍሬያችሁም እንዲኖር፥ በስሜም ከአብ የምትለምኑትን ሁሉ እንዲሰጣችሁ መረጥኋችሁ ሾምኋችሁም።"

ዮሐንስ 15፥16

ይህ አነጋገር የመጠራትን አቅጣጫ ሙሉ በሙሉ ይገለብጣል፦ ጥሪ ከሰው ወደ እግዚአብሔር የሚደረግ ማመልከቻ ሳይሆን፣ ከእግዚአብሔር ወደ ሰው የሚመጣ ሉዓላዊ ውሳኔ ነው። ከ12ቱ ሐዋርያት መካከል ማንም ራሱን ብቁ አድርጎ አላቀረበም፤ ኢየሱስ ራሱ እያንዳንዳቸውን በሥራቸው መካከል፣ በተራ የዕለት ተዕለት ሕይወታቸው ውስጥ ፈልጎ አገኛቸው። ይህ የመረጣ (ኢሌክሽን) ሥነ-መለኮት፣ ለቤተ ክርስቲያን ታላቅ ትህትናን ያስተምራል፤ የትኛውም አገልጋይ በራሱ ጥበብ ወይም ብቃት ሳይሆን፣ በንጹሕ የእግዚአብሔር ጸጋ ብቻ ለአገልግሎት ይጠራል።

የተለያዩ ዳራዎች፣ አንድ ጥሪ

12ቱ ሐዋርያት እጅግ የተለያዩ ማኅበራዊና ፖለቲካዊ ዳራዎች ነበሯቸው፤ ይህ ልዩነት በራሱ ትልቅ ሥነ-መለኮታዊ መልእክት ይዟል። አራቱ ዓሣ አጥማጆች ነበሩ (ጴጥሮስ፣ እንድርያስ፣ ያዕቆብ፣ ዮሐንስ)፤ ማቴዎስ ለሮም መንግሥት ግብር ይሰበስብ የነበረ፣ በአይሁድ ማኅበረሰብ የተጠላ ቀራጭ ነበር፤ ቀናተኛው ስምዖን ደግሞ ሮማውያንን በኃይል ለማስወጣት ይታገል የነበረ ብሔርተኛ ዐማፂ (ዘሎቴ) ነበር። ማቴዎስንና ስምዖንን በአንድ ቡድን ውስጥ ማየት፣ ልክ ዛሬ ተቃራኒ የፖለቲካ አቋም ያላቸውን ሁለት ሰዎች በአንድ ቤተሰብ ውስጥ እንደ ማየት ያህል የሚያስደንቅ ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንኑ አንድነት በኤፌሶን መልእክቱ ሲገልጽ፣ "እርሱ ሰላማችን ነውና፥ ሁለቱን ያዋሐደ በአዋጅ የተነገሩትንም የትእዛዛትን ሕግ ሽሮ በመካከል ያለውን የጥል ግድግዳ በሥጋው ያፈረሰ" (ኤፌ. 2፥14) ብሏል፤ ወንጌል የፖለቲካንም ሆነ የማኅበራዊ መደብን ግድግዳ የሚያፈርስ ኃይል እንዳለው በ12ቱ ሐዋርያት አንድነት ውስጥ በተጨባጭ ታይቷል።

የ12ቱ ሐዋርያት የቀደመ ሙያና ማኅበራዊ ዳራ

ወንጌላት ውስጥ ከተመዘገበው መረጃ የተጠናቀረ

"የቅርብ ክበብ" ጴጥሮስን፣ ያዕቆብን እና ዮሐንስን ያካትታል፤ እነዚህ ራሳቸው ከዓሣ አጥማጆቹ አራት ውስጥ ናቸው።

የደካማ ዕቃዎች ኃይል

ሐዋርያው ጳውሎስ ራሱ ስለ ራሱ አገልግሎት ሲናገር፣ "ነገር ግን ይህን መዝገብ ከሸክላ ዕቃዎች ውስጥ አኖርነው፥ ኃይሉ ከመጠን የሚያልፍ የእግዚአብሔር እንዲሆን እንጂ ከእኛ እንዳይሆን" (2 ቆሮ. 4፥7) ብሏል። ይህ የ"ሸክላ ዕቃ" ምስል 12ቱን ሐዋርያት ጨምሮ ለመላው ሐዋርያዊ ትውልድ ይሠራል፤ ደካማ፣ ያልተማሩ፣ ብዙ ጊዜ የሚሸነፉ ተራ ሰዎች የእግዚአብሔርን ማዳን ኃይል ተሸክመው ዓለምን ለወጡ። ይህ እውነት ዛሬም ለምናገለግል ሁሉ ትልቅ መጽናኛ ነው፤ የእኛ ድካምና ውስንነት ለእግዚአብሔር አገልግሎት እንቅፋት አይደለም፣ ይልቁንም የእርሱን ኃይል ይበልጥ የሚያስተላልፍበት ቦታ ነው።

የእያንዳንዱ ሐዋርያ ሕይወት፡ የጸጋ ትረካዎች

እያንዳንዱ ሐዋርያ የተለየ የግል ታሪክ አለው፤ ነገር ግን ሁሉም አንድ የጋራ ንድፍ ይከተላሉ፦ ጥሪ፣ ድክመትና ውድቀት፣ ከክርስቶስ ጋር ግንኙነት፣ እና በመንፈስ ቅዱስ ኃይል የተለወጠ አገልግሎት። ከዚህ በታች እያንዳንዳቸውን በዚህ መንፈሳዊ ማዕቀፍ እንመረምራለን።

ስምዖን ጴጥሮስ፡ ከክህደት ወደ ገዳይ ፍቅር

ጴጥሮስ፣ ተራ ዓሣ አጥማጅ የነበረ፣ ከቤተሳይዳ የመጣና በቅፍርናሆም ይኖር የነበረ ሰው ነው። ወንድሙ እንድርያስ ወደ ኢየሱስ ባመጣው ጊዜ፣ ኢየሱስ ተመልክቶት ስሙን "ኬፋ" (በአራማይክ) ወይም "ጴጥሮስ" (በግሪክ) ብሎ ለወጠው፤ ትርጉሙም "አለት" ማለት ነው (ዮሐ. 1፥42)። ይህ የስም ለውጥ ራሱ ትንቢታዊ ነበር፤ ገና ያልተረጋ፣ በስሜት የሚነዳ ሰው፣ ወደፊት ቤተ ክርስቲያን የምትቆምበት "አለት" እንደሚሆን አስቀድሞ ተነግሮት ነበር። ጴጥሮስ ከያዕቆብና ከዮሐንስ ጋር በመሆን የኢየሱስ "የውስጥ ክበብ" አባል ነበር፤ ኢያኢሮስ ልጅ ስትነሳ (ማር. 5፥37)፣ በደብረ ታቦር የመለወጥ ተራራ ላይ (ማቴ. 17፥1-2)፣ እንዲሁም በጌቴሴማኒ ጸሎት ወቅት (ማቴ. 26፥37) ከኢየሱስ ጋር ነበር።

ጴጥሮስ እጅግ ስሜታዊ፣ ቆራጥ፣ ነገር ግን ቶሎ የሚሰናከል ሰው ነበር። በውኃ ላይ በእምነት ተራምዷል፣ ማዕበሉን አይቶ ግን መስመጥ ጀምሯል (ማቴ. 14፥29-30)። "አንተ ክርስቶስ የሕያው እግዚአብሔር ልጅ ነህ" ብሎ ታላቅ ምስክርነት ቢሰጥም (ማቴ. 16፥16)፣ ኢየሱስ ስለ መከራው ሲናገር በመቃወሙ "ወደ ኋላዬ ሂድ ሰይጣን" ተብሎ ተገሠጸ (ማቴ. 16፥23)። ኢየሱስ ራሱ ጴጥሮስ ስለሚያጋጥመው ፈተና አስቀድሞ አስጠንቅቆት ነበር፦

"ስምዖን፣ ስምዖን፣ እነሆ፥ ሰይጣን እንደ ስንዴ ሊያበጥራችሁ ለመነ፤ እኔ ግን እምነትህ እንዳይጠፋ ስለ አንተ ለመንሁ፤ አንተም ተመልሰህ ወንድሞችህን አጽና።"

— ሉቃስ 22፥31-32

ይህ ጥቅስ የጴጥሮስን ውድቀት አስቀድሞ የተገለጠ፣ ነገር ግን በክርስቶስ ልመና የተጠበቀ ውድቀት አድርጎ ያሳየናል፤ ኢየሱስ ጴጥሮስ ላለመውደቁ ሳይሆን፣ እምነቱ ላለማጥፋቱ ጸለየ። ከመስቀሉ በፊት ጴጥሮስ ኢየሱስን ሦስት ጊዜ ካደ፤ "እኔ ሰውየውን አላውቀውም" (ማቴ. 26፥72) እስከማለት ደረሰ። ነገር ግን ከትንሣኤ በኋላ በገሊላ ባሕር ዳርቻ፣ ኢየሱስ ጴጥሮስን ሦስት ጊዜ "ትወደኛለህን?" ብሎ በመጠየቅ አገልግሎቱን (መንጋውን የመጠበቅ ኃላፊነት) በይፋ አድሶለታል (ዮሐ. 21፥15-17)።

ጴጥሮስ በጰንጠቆስጤ ዕለት በመንፈስ ቅዱስ ተሞልቶ ሲሰብክ በአንድ ቀን 3,000 ነፍሳት ዳኑ (ሐዋ. 2፥41)። እርሱ የኢየሩሳሌም ቤተ ክርስቲያን ዋነኛ መሪ፣ ወንጌልን ለአሕዛብ (በቆርኔሌዎስ ቤት) በመክፈት ትልቅ ሚና የተጫወተ ሐዋርያ ነው (ሐዋ. 10)። 1ኛ እና 2ኛ የጴጥሮስ መልእክቶችን ጽፎ፣ ራሱ ልምዱን መሠረት አድርጎ ለሚሰቃዩ ምዕመናን "የክርስቶስ መከራ ተካፋዮች እንደ ሆናችሁ መጠን ደስ ይበላችሁ" (1 ጴጥ. 4፥13) ብሎ አጽናናቸው። በትውፊት መሠረት፣ በሮማው ንጉሥ ኔሮ ዘመን፣ "እንደ ጌታዬ ልሰቀል አይገባኝም" በማለት ቁልቁል (ራሱን ወደ ታች) ተሰቅሎ ሞተ።

ክርስቶስ ድክመታችንንና ስህተታችንን አይቶ አይተወንም። የጴጥሮስ ከውድቀት በኋላ መመለስና መለወጥ፣ የእግዚአብሔር ጸጋ ከኃጢአታችን እንደሚበልጥና ተስፋ ለቆረጡት አዲስ ዕድል እንዳለ በግልጽ ያስተምረናል። "ኃጢአት በበዛበት ጸጋ ከመጠን ይልቅ በዛ" (ሮሜ 5፥20)።

እንድርያስ፡ የአገናኝነት አገልግሎት ክብር

እንድርያስ፣ የጴጥሮስ ወንድም፣ በቤተ ክርስቲያን ታሪክ "መጀመሪያ የተጠራው" (Protokletos) በመባል ይታወቃል፤ ምክንያቱም መጀመሪያ የመጥምቁ ዮሐንስ ደቀ መዝሙር የነበረው እርሱ፣ ዮሐንስ ኢየሱስን "እነሆ የእግዚአብሔር በግ" ብሎ ሲያመለክት፣ ወዲያውኑ ተከትሎታል (ዮሐ. 1፥35-40)። እንድርያስ በአራቱም ወንጌላት ውስጥ ብዙ ጊዜ ስሙ የማይነሳ፣ ጸጥተኛ ደቀ መዝሙር ቢሆንም፣ ወንጌላዊው ዮሐንስ በእያንዳንዱ ጊዜ ስለ እርሱ ሲናገር፣ አንድ ወጥ ንድፍ ይታያል፦ "እርሱ አስቀድሞ ወንድሙን ስምዖንን አገኘና፡- መሲሕን አገኘን አለው... ወደ ኢየሱስም አመጣው" (ዮሐ. 1፥41-42)።

5,000 ሰዎች ሲራቡ፣ "አምስት የገብስ እንጀራና ሁለት ዓሣ ያለው አንድ ብላቴና በዚህ አለ፤ ነገር ግን እነዚህ ለዚህ ሁሉ ሕዝብ ምን ናቸው?" ብሎ ቢጠራጠርም፣ ልጁን ወደ ኢየሱስ ያመጣው እርሱ ነው (ዮሐ. 6፥8-9)። ይህ ትንሽ ዝርዝር እንድርያስ ሁልጊዜ ትንሽ ሀብት ወይም ትንሽ አቅም ያለውን ሰው እንኳ ወደ ክርስቶስ ማምጣት ተገቢ እንደሆነ እንዳመነ ያሳያል፤ የክርስቶስ ኃይል ትንሹን ግብዓት ወደ ታላቅ ተአምር መለወጥ ይችላል። እንዲሁም ጥቂት ግሪኮች ኢየሱስን ማየት በፈለጉ ጊዜ፣ ፊልጶስ መጥቶ የነገረው ለእንድርያስ ነበር፣ እንድርያስም ወደ ኢየሱስ አቀረባቸው (ዮሐ. 12፥20-22)። በእያንዳንዱ ትዕይንት፣ እንድርያስ ራሱ ማዕከል ሆኖ አይታይም፤ ሁልጊዜ ሌላውን ወደ ክርስቶስ ማምጣት ላይ ያተኩራል።

"እርሱ አስቀድሞ ወንድሙን ስምዖንን አገኘና፡- መሲሕን አገኘን አለው (ትርጓሜው ክርስቶስ ማለት ነው)፤ ወደ ኢየሱስም አመጣው።"

— ዮሐንስ 1፥41-42

ከጰንጠቆስጤ በኋላ እንድርያስ ወንጌልን በስኪቲያ (የአሁኗ ሩሲያና ዩክሬን ክፍል)፣ በግሪክና በትንሿ እስያ እንደሰበከ የታሪክ ድርሳናት ያሳያሉ፤ የሩሲያና የስኮትላንድ ጠባቂ ቅዱስ ተደርጎ ይከበራል። በ60 ዓ.ም. ገደማ በግሪክ ፓትራስ ከተማ X ቅርጽ ባለው መስቀል ላይ ተሰቅሎ በሰማዕትነት ሞቷል፤ ትውፊት እንደሚያስረዳው፣ ራሱ "ለዚያ ቅዱስ መስቀል ብቁ አይደለሁም" ብሎ ልዩ ቅርጽ ያለው መስቀል እንዲዘጋጅለት ጠየቀ።

ታላቅነት በታዋቂነት ወይም በመድረክ ላይ በመቆም አይለካም። እንድርያስ "አገናኝ" ነበር። የራሳችንን ወንድሞች፣ ልጆች፣ እና ፈላጊዎችን ወደ ክርስቶስ ማምጣት ከሁሉ የላቀው የወንጌል አገልግሎት ነው። "ብዙዎችን ወደ ጽድቅ የሚመልሱ እንደ ከዋክብት ለዘላለም ይደምቃሉ" (ዳን. 12፥3)።

ያዕቆብ (የዘብዴዎስ ልጅ)፡ ከቅንዓት ወደ መሥዋዕትነት

ያዕቆብ የዮሐንስ ታላቅ ወንድምና የዘብዴዎስና የሰሎሜ ልጅ ነው። ቤተሰቡ ዓሣ በማጥመድ የዳበረ ንግድ ስለነበራቸው፣ ያዕቆብ ኢየሱስ ሲጠራው ብዙ ትቶ የመጣ ሰው ነው፤ ወንጌላዊው ማርቆስ "አባታቸውንም ዘብዴዎስን ከሞያተኞቹ ጋር በታንኳይቱ ትተው ተከተሉት" (ማር. 1፥20) ሲል ይህንኑ ፈጣንና ሙሉ ልብ ያለውን ውሳኔ ይመዘግባል። ያዕቆብና ወንድሙ ዮሐንስ "ቦአኔርጌስ" ማለትም "የነጎድጓድ ልጆች" ተብለው ተጠርተዋል (ማር. 3፥17)፤ ይህ ስም ከኃይለኛ ስሜታቸው የመነጨ ይመስላል። አንድ ጊዜ ሳምራውያን መንደር ኢየሱስን ባልተቀበሉ ጊዜ፣ "ጌታ ሆይ፥ እሳት ከሰማይ ወርዶ እንዲያጠፋቸው እንድንል ትወዳለህን?" ብለው በቁጣ ጠይቀዋል (ሉቃ. 9፥54)፤ ኢየሱስ ግን ገሠጻቸው።

ሌላ ጊዜ ደግሞ፣ እናታቸው ሰሎሜ ልጆቿ በመንግሥቱ በቀኝና በግራ እንዲቀመጡ ስትጠይቅ፣ ኢየሱስ "የምጠጣውን ጽዋ ትችላላችሁን?" ብሎ ጠየቃቸው። "እንችላለን" ብለው ሲመልሱ፣ ኢየሱስ በእውነት እንደሚጠጡት ነገራቸው (ማቴ. 20፥20-23)። ይህ ቃል ኪዳን በኋላ ተፈጸመ፦

"በዚያም ወራት ንጉሡ ሄሮድስ ከቤተ ክርስቲያን አንዳንዶቹን ያሣድድ ዘንድ እጆቹን ዘረጋ፤ የዮሐንስንም ወንድም ያዕቆብን በሰይፍ ገደለው።"

— ሐዋርያት ሥራ 12፥1-2

ያዕቆብ ከ12ቱ ሐዋርያት መካከል በሰማዕትነት የመጀመሪያው ነው፤ ሞቱ ደግሞ ጌታው በጎርፍ ቀድሞ ተነግሮት የነበረው "ጽዋ" ትክክለኛ ፍጻሜ ሆነ። ብዙ ጊዜ ልንረሳው የሚገባን ዝርዝር፣ ያዕቆብ ገና ብዙ ላልሠራ፣ ገና በአገልግሎቱ መጀመሪያ ላይ ሳለ ነው የሞተው፤ ወንድሙ ዮሐንስ ግን እስከ እርጅና ድረስ ኖሮ ብዙ ጽፎልናል። ይህ ንጽጽር፣ የእግዚአብሔር ጊዜያት ለእያንዳንዱ አገልጋይ የተለያዩ መሆናቸውን ያስተምረናል፤ የአገልግሎት ስኬት በዘመኑ ርዝመት ወይም በሚጽፈው መጽሐፍ ብዛት አይለካም።

የሥጋ ቅንዓት በመንፈስ ቅዱስ ሲቀደስ፣ ለወንጌል የሚከፈል ታላቅ መሥዋዕትነት ኃይል ይሆናል። "የምናየው የአሁኑ ዘመን መከራ ወደፊት ከሚገለጥልን ክብር ጋር ሲወዳደር የሚቆጠር አይደለም" (ሮሜ 8፥18)።

ዮሐንስ፡ የፍቅር ወንጌላዊ

ዮሐንስ፣ ራሱን በወንጌሉ "ኢየሱስ ይወደው የነበረው ደቀ መዝሙር" ብሎ የሚጠራው (ዮሐ. 13፥23)፣ በመጨረሻው ራት በኢየሱስ ደረት ላይ ተጠግቶ ነበር። ልክ እንደ ወንድሙ ያዕቆብ፣ ገና በወጣትነቱ "የነጎድጓድ ልጅ" ተብሎ ተጠርቶ ነበር፤ ይህ ጠንካራ ስሜታዊነት ገና ያልተገራ ወጣትነት ምልክት ነበር። ነገር ግን ከክርስቶስ ጋር ባደረገው ረጅም ጉዞ ውስጥ፣ ይህ ስሜታዊነት ወደ ጥልቅ ፍቅር ተለወጠ። ከሁሉም ሐዋርያት፣ ዮሐንስ ብቻ ነው እስከ ቀራንዮ መስቀል ሥር ድረስ ሳይሸሽ የቆየው (ዮሐ. 19፥26)፤ በዚያም ኢየሱስ እናቱን ማርያምን ለእርሱ አደራ ሰጠው — "እነኋት እናትህ" (ዮሐ. 19፥27) ብሎ። በማለዳም መቃብሩ ባዶ መሆኑን ሲሰማ፣ ከጴጥሮስ ቀድሞ በመሮጥ መቃብሩ ላይ የደረሰ የመጀመሪያው ደቀ መዝሙር ነው (ዮሐ. 20፥4)።

ይህ ጥልቅ የፍቅር ግንኙነት ራሱ ዮሐንስ ኋላ የጻፈውን መልእክት ይቀርጻል፤ "እግዚአብሔር ፍቅር ነው" (1 ዮሐ. 4፥8) የሚለው አጭር ግን እጅግ ጥልቅ አነጋገር ከዮሐንስ ብዕር የመጣ ነው። ከጴጥሮስ ጋር በመሆን የኢየሩሳሌምን ቤተ ክርስቲያን የመሠረተና የመራ ምሰሶ ነበር (ገላ. 2፥9)፤ ቆይቶም ወደ ኤፌሶን ሄዶ የዚያን አካባቢ አብያተ ክርስቲያናት መርቷል። የዮሐንስ ወንጌልን፣ ሦስት አጫጭር መልእክቶችን ጽፎ፣ በሮማው ንጉሥ ዶሚቲያን ዘመን ወደ ፍጥሞ ደሴት ተሰድዶ፣ በዚያ ታላቁን የ"ራእይ" መጽሐፍ ጻፈ። ከሐዋርያት ሁሉ በሰማዕትነት ሳይገደል በእርጅና በተፈጥሮ ሞት ያረፈው እርሱ ብቻ ነው።

"እኛ ወደድነው፥ አስቀድሞ እርሱ ወዶናልና... በፍቅር ፍርሃት የለም፥ ፍጹም ፍቅር ግን ፍርሃትን አውጥቶ ይጥላል።"

— 1ኛ ዮሐንስ 4፥19, 18

ከክርስቶስ ጋር ያለ ጥልቅ የግል ቅርበት፣ ከየትኛውም የዓለም ፍርሃት ነጻ የሚያወጣ የማይናወጥ ኃይል ይሰጣል። ፍቅር ፍርሃትን አውጥቶ ይጥላል፤ ይህም በዘመናት ውስጥ ላሉት ስደት ለሚደርስባቸው ምዕመናን ትልቅ ጥንካሬ ምንጭ ነው።

ፊልጶስና ናትናኤል (በርተሎሜዎስ)፡ ጥርጣሬና ግብዣ

ፊልጶስ ልክ እንደ ጴጥሮስና እንድርያስ ከቤተሳይዳ ከተማ የመጣ ነው፤ ኢየሱስ በቀጥታ "ተከተለኝ" ብሎ ከጠራቸው የመጀመሪያዎቹ ደቀ መዛሙርት አንዱ ነው (ዮሐ. 1፥43)። ፊልጶስ ኢየሱስን ካገኘ በኋላ ወዲያውኑ ወዳጁን ናትናኤልን ፍለጋ ሄደ፤ "ሙሴ በሕግ ነቢያትም የጻፉለትን አግኝተነዋል፣ እርሱም የዮሴፍ ልጅ የናዝሬቱ ኢየሱስ ነው" ብሎ ነገረው (ዮሐ. 1፥45)። ናትናኤል በወቅቱ ለናዝሬት ከተማ ይሰጥ የነበረውን ማኅበራዊ ንቀት በማንጸባረቅ፣ "ከናዝሬት መልካም ነገር ሊወጣ ይችላልን?" ብሎ ሐቀኛ ጥርጣሬውን ገለጸ (ዮሐ. 1፥46)። ፊልጶስ ግን በክርክር ከመሞገት ይልቅ ቀላል ግብዣ ሰጠው፦ "መጥተህ እይ።" ይህ ቀላል መርህ — ክርክር ሳይሆን ግብዣ — ለዘመናት ውጤታማ የወንጌል ስርጭት ስልት ሆኖ ቆይቷል።

ናትናኤል ወደ ኢየሱስ ሲቀርብ፣ ጌታ አስቀድሞ ስለ እርሱ መስክሮ ነበር፦ "እነሆ በእውነት እስራኤላዊ ነው፣ ተንኮል የለበትም" (ዮሐ. 1፥47)። ናትናኤል ተገርሞ "ከወዴት ታውቀኛለህ?" ብሎ ጠየቀ፤ ኢየሱስም "ፊልጶስ ሳይጠራህ ከበለስ ዛፍ በታች ሳለህ አየሁህ" (ዮሐ. 1፥48) አለው። ይህ ትንሽ ዝርዝር ኢየሱስ ናትናኤልን ገና ሳያውቀው በጸሎትም ይሁን በቃል ማጥናት ውስጥ ተመልክቶት እንደነበረ ያመለክታል፤ ናትናኤልም በዚህ ተደንቆ ወዲያውኑ ታላቅ ምስክርነት ሰጠ፦ "መምህር ሆይ፥ አንተ የእግዚአብሔር ልጅ ነህ፣ አንተ የእስራኤል ንጉሥ ነህ" (ዮሐ. 1፥49)።

ፊልጶስ በኋላም ተግባራዊና ስሌት-ተኮር አስተሳሰቡን ደጋግሞ ያሳያል፤ 5,000 ሰዎችን ሊመግብ ሲል ኢየሱስ "ስንት እንጀራ ከወዴት እንገዛለን?" ብሎ በፈተነው ጊዜ፣ ፊልጶስ "የሁለት መቶ ዲናር እንጀራ እንኳ አይበቃቸውም" ብሎ በሂሳብ ስሌት መለሰ (ዮሐ. 6፥5-7)። በመጨረሻው ራትም "ጌታ ሆይ አብን አሳየንና ይበቃናል" ብሎ በመጠየቁ፣ ኢየሱስ "እኔን ያየ አብን አየ" የሚለውን ታላቅ ትምህርት እንዲናገር ምክንያት ሆነ (ዮሐ. 14፥8-9)። ትውፊት እንደሚያሳየው ፊልጶስ ወንጌልን በትንሿ እስያ በተለይ በፍርግያ ሰብኮ በሄራጶሊስ ከተማ ተሰቅሎ ሞተ፤ ናትናኤልም (በርተሎሜዎስ) ወደ አርመንያና ሕንድ ተጉዞ፣ ቆዳው ተገፎ በአሰቃቂ ሁኔታ በሰማዕትነት አረፈ።

እግዚአብሔር ሐቀኛ ጥርጣሬን አይፈራም፤ ግብዝነት የሌለበትን ልብ ግን ያከብራል። እውነትን በቅንነት የሚፈልግ ሁሉ፣ ሲያገኘው ለመቀበል ዝግጁ ይሆናል፤ "ብትፈልጉኝ በፍጹም ልባችሁም ብትሹኝ ትገኙኛላችሁ" (ኤር. 29፥13)።

ማቴዎስ፡ ከጠረጴዛ ወደ ግብዣ

ማቴዎስ፣ ሌዊ በመባልም የሚታወቀው፣ በቅፍርናሆም ከተማ ለሮም መንግሥት ግብር የሚሰበስብ ቀራጭ ነበር። በዚያን ዘመን ቀራጮች ወገናቸውን በግፍ የሚበዘብዙ ከዳተኞች ተቆጥረው በአይሁድ ማኅበረሰብ፣ በተለይ በፈሪሳውያን ዘንድ፣ እጅግ የተጠሉና ከማኅበረሰብ የተገለሉ ነበሩ። ማቴዎስ በቀረጽ ማግኛው ስፍራ ተቀምጦ ሳለ፣ ኢየሱስ አልፎ "ተከተለኝ" አለው (ማቴ. 9፥9)። ይህ ቀላል ጥሪ ገንዘብ፣ ደኅንነትና ስም ሁሉ ያለውን ትርፋማ ሥራ ትቶ የመተውን ውሳኔ ጠየቀ፤ ማቴዎስ ግን ያለምንም ማመንታት ተነስቶ ተከተለው።

ማቴዎስ ወዲያውኑ ላደረገው የመጀመሪያ ነገር ትኩረት ልንሰጥ ይገባል፦ ለኢየሱስና ለብዙ "ኃጢአተኞችና ቀራጮች" በቤቱ ትልቅ ግብዣ አዘጋጀ (ሉቃ. 5፥29)። ማቴዎስ ራሱ ብቻውን ወደ ክርስቶስ ከመምጣት ይልቅ፣ የቀድሞ ጓደኞቹንም ወደ ኢየሱስ ሊያቀርብ ወደደ። ፈሪሳውያን ኢየሱስ ከእንዲህ ዓይነት ሰዎች ጋር በመቀመጡ ቅሬታ ሲያሰሙ፣ ኢየሱስ ታላቅ የጸጋ ወንጌል መልስ ሰጠ፦

"ጤናማዎች ሳይሆኑ የታመሙ ሐኪም ያስፈልጋቸዋል እንጂ። ነገር ግን ሄዳችሁ ምሕረትን እወዳለሁ መሥዋዕትንም አልወድም የሚለው ምን እንደ ሆነ ተማሩ፤ ጻድቃንን ሳይሆን ኃጢአተኞችን ልጠራ መጥቻለሁና።"

— ማቴዎስ 9፥12-13

ማቴዎስ ራሱ ኋላ ለአይሁድ ተደራሲያን ተኮር የመጀመሪያውን ወንጌል ጻፈ፤ በዚህ ወንጌል ውስጥ ማቴዎስ ኢየሱስን እንደ ተስፋ የተደረገው መሲሕ፣ ብሉይ ኪዳንን የፈጸመው ንጉሥ አድርጎ በጥንቃቄ ያቀርባል፤ ይህ ራሱ ማቴዎስ ከቀድሞ ትምህርቱ (ስለ ብሉይ ኪዳን ትንቢቶች ጠንቅቆ ያውቅ ነበር ማለት ነው) የመነጨ ሊሆን ይችላል። ትውፊት እንደሚያሳየው፣ ማቴዎስ ከትንሣኤ በኋላ በይሁዳ ለበርካታ ዓመታት ወንጌልን ሰብኮ፣ በኋላም ወደ ተለያዩ አገሮች፣ ወደ ጳርቴና ኢትዮጵያ ተጉዞ፣ ወንጌልን እየሰበከ በሰይፍ ተገድሎ በሰማዕትነት አረፈ።

ማንም ሰው፣ ከየትኛውም የጨለማ ሕይወትና ማኅበራዊ መገለል ውስጥ፣ በክርስቶስ ጥሪ ሙሉ በሙሉ ሊለወጥ ይችላል። እውነተኛ ንስሓ ቀድሞ ወዳጆቻችንን ወደ ክርስቶስ ለማምጣት ያነሳሳናል፤ ራሳችንን ብቻ ሳይሆን ማኅበረሰባችንን ሁሉ ወደ ግብዣው መጥራት ይገባናል።

ቶማስ፡ ከጥርጣሬ ወደ ጥልቅ ምስክርነት

ቶማስ (ግሪክ፡ "ዲዲሞስ" ትርጉሙ "መንትያ" ማለት ነው) "ተጠራጣሪው ቶማስ" በመባል ቢታወቅም፣ በወንጌላት ውስጥ በእውነቱ ደፋርና ታማኝ ሰው ነበር። ኢየሱስ አልዓዛር ከሞተ በኋላ ወደ ይሁዳ (አይሁድ ሊወግሩት ወደሚፈልጉበት አደገኛ ስፍራ) ሊሄድ ሲል፣ ሌሎቹ ደቀ መዛሙርት ሲፈሩ፣ ቶማስ ግን "ከእርሱ ጋር እንሞት ዘንድ እኛ ደግሞ እንሂድ" ብሎ ቆራጥነቱን አሳይቷል (ዮሐ. 11፥16)። በመጨረሻው ራት ጊዜ ኢየሱስ ስለሚሄድበት መንገድ ሲናገር፣ ቶማስ "ጌታ ሆይ፣ ወዴት እንደምትሄድ አናውቅም፤ መንገዱንስ እንዴት እናውቃለን?" ብሎ በግልጽ ጠየቀ (ዮሐ. 14፥5)፤ ይህ ቀጥተኛ ጥያቄ ኢየሱስ ታላቁን "እኔ መንገድና እውነት ሕይወትም ነኝ" (ዮሐ. 14፥6) የሚለውን አዋጅ እንዲናገር ምክንያት ሆነ።

ከትንሣኤ በኋላ፣ ቶማስ ሌሎች ደቀ መዛሙርት "ጌታን አይተነዋል" ሲሉት፣ "የችንካሩን ምልክት በእጆቹ ካላየሁ ጣቴንም በችንካሩ ስፍራ ካላገባሁ እጄንም በጎኑ ካላገባሁ አላምንም" አለ (ዮሐ. 20፥25)። ከስምንት ቀን በኋላ ኢየሱስ ተገልጦ ቁስሉን ሲያሳየው ግን ቶማስ ተንበርክኮ ምስክርነት ሰጠ፦

"ቶማስም መልሶ፡- ጌታዬና አምላኬ አለው። ኢየሱስም፡- አይተኸኝ አመንህ፤ ሳያዩ የሚያምኑ ብፁዓን ናቸው አለው።"

— ዮሐንስ 20፥28-29

"ጌታዬና አምላኬ" የሚለው ይህ ምስክርነት በአዲስ ኪዳን ውስጥ ካሉት እጅግ ግልጽ የክርስቶስን አምላክነት ማረጋገጫዎች አንዱ ነው። ትውፊት እንደሚያሳየው ቶማስ ወንጌልን ከሮም ግዛት ውጪ ወደ ፋርስና ወደ ሕንድ ይዞ ሄዶ፣ በ52 ዓ.ም. ገደማ በደቡብ ሕንድ ኬረላ ግዛት ደርሶ አብያተ ክርስቲያናትን መሠረተ፤ "ቅዱስ ቶማስ ክርስቲያኖች" የሚባል ማኅበረሰብ እስከ ዛሬ ድረስ በሕንድ ውስጥ ይገኛል። በአረማውያን ካህናት ጦር ተወግቶ በሰማዕትነት አረፈ።

ሐቀኛ ጥያቄዎችና ጥርጣሬዎች፣ ወደ ክርስቶስ ሲቀርቡ፣ ወደ ጥልቅ እምነት እንጂ ወደ ክህደት አይመሩም። ጌታ ማስረጃ ከመስጠት አይሰስትም፣ ነገር ግን ሳናይ ማመንን የበለጠ ይባርካል።

ያዕቆብ (የእልፍዮስ ልጅ)፣ ይሁዳ (ታዴዎስ)፣ ቀናተኛው ስምዖን፡ ጸጥ ያሉ ታማኞች

ስለ እነዚህ ሦስት ሐዋርያት በወንጌላት ውስጥ የተመዘገበው መረጃ እጅግ ጥቂት ነው። "ታናሹ ያዕቆብ"፣ ከዘብዴዎስ ልጅ ከያዕቆብ ለመለየት እንደዚያ ተብሎ የተጠራው፣ ከስሙና ከዝርዝሩ ውጭ ምንም ልዩ ንግግር ወይም ተግባር አልተመዘገበለትም፤ አባቱ እልፍዮስ ሲሆን፣ አንዳንድ ምሁራን ከቀራጩ ማቴዎስ ጋር ወንድማማች ሊሆኑ እንደሚችሉ ይገምታሉ። ይሁዳ (ታዴዎስ)፣ ጌታን ካሳልፎ ከሰጠው ከአስቆሮቱ ይሁዳ ፈጽሞ የተለየ ሰው፣ ብቸኛ ንግግሩ በመጨረሻው ራት ላይ ይመዘገባል፦

"ደግሞ የአስቆሮቱ ያልሆነው ይሁዳ፡- ጌታ ሆይ፥ ራስህን ለዓለም ሳትገልጥ ለእኛ ልትገልጥ ያለህ እንዴት ነው? አለው። ኢየሱስም መልሶ፡- ማንም ቢወደኝ ቃሌን ይጠብቃል፥ አባቴም ይወደዋል፥ ወደ እርሱም እንመጣለን በእርሱም ዘንድ መኖሪያ እናደርጋለን።"

— ዮሐንስ 14፥22-23

ይህ ጥያቄ የያኔዎቹ አይሁድ መሲሑ በፖለቲካ ኃይል ዓለምን ሁሉ በአንድ ጊዜ ይገዛል ብለው ከነበራቸው የተለመደ ግምት የመነጨ ነው፤ ኢየሱስ ግን ራሱን የሚገልጠው በፍቅርና በታዛዥነት ለሚኖሩት ብቻ እንደሆነ በትዕግሥት አስተማረው። ቀናተኛው ስምዖን ደግሞ የቀድሞ የፖለቲካ አክራሪነቱን (ዘሎት) ወደ ወንጌል ኃይል ቀይሮ ይታያል፤ ኢየሱስ ይህንኑ ብሔርተኛ ተዋጊ ከቀራጩ ማቴዎስ ጋር በአንድ ቡድን ውስጥ በማድረግ፣ ወንጌል ማንኛውንም የፖለቲካ ግድግዳ የሚያፈርስ ኃይል እንዳለው በተግባር አሳይቷል። ትውፊት እንደሚያሳየው ያዕቆብ ከቤተ መቅደስ ጣሪያ ላይ ተወርውሮ በድንጋይ ተደብድቦ አረፈ፤ ይሁዳና ስምዖን ደግሞ በፋርስ አገር ወንጌልን ሲሰብኩ አብረው በሰማዕትነት ሞቱ።

ታማኝነት በታሪክ መጻሕፍት ብዛት አይለካም። "በጎቹ ድምፄን ይሰማሉ እኔም አውቃቸዋለሁ" (ዮሐ. 10፥27) የሚለው ተስፋ ስማቸው በምድር ላይ ላልተጻፈ፣ ነገር ግን በሰማይ ለታመኑ ታማኝ አገልጋዮች ሁሉ ይሠራል።

የአስቆሮቱ ይሁዳ፡ ያልተለወጠ ልብ ማስጠንቀቂያ

ይሁዳ፣ ከ12ቱ ብቸኛው ገሊላዊ ያልነበረው (ከቀሪዮት፣ ደቡባዊ ይሁዳ ከተማ የመጣ)፣ በቡድኑ ውስጥ የገንዘብ ያዥ ኃላፊነት ተሰጥቶት ነበር። ተአምራትን አይቶ፣ ወንጌልንም ራሱ ሰብኮ፣ ከሌሎቹ ሐዋርያት ጋር ተመሳሳይ ልምድ የነበረው ቢሆንም፣ ልቡን ለገንዘብ ፍቅር ክፍት አድርጎ ኖረ፤ ወንጌላዊው ዮሐንስ "ሌባ ስለ ነበረ ከረጢቱም በእርሱ ዘንድ ስለ ነበረ በእርስዋ ይጨመር የነበረውን ይወስድ ነበር" (ዮሐ. 12፥6) ብሎ ይመሰክራል። ማርያም የኢየሱስን እግር በከበረ ሽቶ ስትቀባ፣ "ይህ ሽቶ ስለ ምን ለሦስት መቶ ዲናር ተሸጦ ለድሆች አልተሰጠም?" ብሎ የተቃወመው ስስታምነቱን ለመሸፈን ነበር (ዮሐ. 12፥5-6)።

ወንጌላዊው ሉቃስ የክህደቱን መንፈሳዊ ጥልቀት ሲገልጽ፣ "ከአሥራ ሁለቱ ቁጥር የነበረ የአስቆሮቱ ይሁዳ በተባለው በይሁዳ ውስጥ ሰይጣን ገባ" (ሉቃ. 22፥3) ይላል፤ ይህ አነጋገር ውድቀት ድንገተኛ ብቻ ሳይሆን፣ ቀስ በቀስ በልብ ውስጥ ስፍራ ተሰጥቶት ያደገ መሆኑን ያሳያል። ይሁዳ ኢየሱስን ለካህናት አለቆች በ30 የብር ሰቅል አሳልፎ ከሰጠ በኋላ፣ ኃጢአት እንደሠራ ሲያውቅ ብሩን መልሶ ወረወረ፦ "ንጹሕ ደም አሳልፌ በመስጠቴ በድያለሁ" (ማቴ. 27፥4) ብሎ። ነገር ግን ይህ ጸጸት ከእውነተኛ ንስሓ ይለያል፤ ጴጥሮስም ወደቀ፣ ጴጥሮስ ግን ወደ ክርስቶስ ተመልሶ ተሐድሶ ተቀበለ፣ ይሁዳ ግን ራሱን አጠፋ።

ይህ ንጽጽር — በሁለት ተመሳሳይ ውድቀቶች መካከል ያለ ፍጹም የተለየ መጨረሻ — የመጽሐፍ ቅዱስን ትልቁን ልዩነት ያስተምረናል፦

"እንደ እግዚአብሔር ፈቃድ የሚደረግ ኀዘን የማያስጣውን ንስሓ ለማዳን ያደርጋልና፤ የዓለም ኀዘን ግን ሞትን ያመጣል።"

— 2ኛ ቆሮንቶስ 7፥10

ለክርስቶስ ቅርብ መሆን ብቻውን ዋስትና አይሆንም፤ ልብ ካልተለወጠ፣ ውጫዊ ቅርበት እንኳ ወደ ዘላለም ጥፋት ሊያደርስ ይችላል። ራስን መመርመር ዘወትር አስፈላጊ ነው (2 ቆሮ. 13፥5)።

ጳውሎስ፡ ከአሳዳጅነት ወደ ታላቁ ሐዋርያነት

ጳውሎስ፣ ከ12ቱ ያልነበረ፣ ነገር ግን የክርስትናን ታሪክ አቅጣጫ ከቀየሩት ሁሉ የላቀው ሰው፣ በጠርሴስ ከተማ የተወለደ የሮም ዜጋ እና ከገማልያል እግር ሥር የተማረ ጥብቅ ፈሪሳዊ ነበር (ሐዋ. 22፥3)። ክርስትናን ለአይሁድ እምነት አደገኛ ኑፋቄ አድርጎ ስለቆጠረ፣ አማኞችን፣ እስጢፋኖስን ጨምሮ በማሳደድና ወደ እስር ቤት በማስገባት ግንባር ቀደም ነበር፤ ራሱ ኋላ ላይ "ቤተ ክርስቲያንን ከመጠን ይልቅ አሳድድ ኃጢአትንም አጠፋ ነበር" (ገላ. 1፥13) ሲል ተናዘዘ።

ወደ ደማስቆ አማኞችን ለማሳደድ ሲጓዝ ግን ከትንሣኤው ጌታ ጋር ፊት ለፊት ተገናኘ፦

"ወደ ምድርም ወድቆ፡- ሳውል ሳውል፥ ስለ ምን ታሳድደኛለህ? የሚል ድምፅ ሰማ። እርሱም፡- ጌታ ሆይ፥ ማን ነህ? አለ። ጌታም፡- አንተ የምታሳድደኝ ኢየሱስ ነኝ... ተነሣና ወደ ከተማ ግባ፥ ልታደርገውም የሚገባህ በዚያ ይነገርሃል አለው።"

— ሐዋርያት ሥራ 9፥4-6

ዐይኑ ከታወረ በኋላ፣ በአናንያ ጸሎት ዳነ፣ በመንፈስ ቅዱስም ተሞላ (ሐዋ. 9፥17-18)። ከዚያች ቅጽበት ጀምሮ፣ ያሳድደው የነበረውን ወንጌል ዓለምን ለማዳረስ ራሱን ሙሉ በሙሉ ሰጠ። ጳውሎስ "የአሕዛብ ሐዋርያ" በመባል፣ ሦስት ታላላቅ ሚስዮናዊ ጉዞዎችን በማድረግ በሮም ግዛት፣ በእስያ፣ በመቄዶንያና በግሪክ በርካታ አብያተ ክርስቲያናትን መሠረተ። የአዲስ ኪዳንን 13 መልእክቶች የጻፈው እርሱ ነው። በጉዞዎቹ ውስጥ በተደጋጋሚ ተደብድቧል፣ ታስሯል፣ በመርከብ ተሰብሮ ተርፏል (2 ቆሮ. 11፥24-27)፤ ነገር ግን ይህንኑ መከራ ሁሉ በሚያስደንቅ ትሕትና ገልጾታል፦

"ነገር ግን በእግዚአብሔር ጸጋ የሆንሁ እኔ ነኝ፤ የሰጠኝም ጸጋው ከንቱ አልነበረም፥ ከሁላቸው ይልቅ ግን ደከምሁ፥ ዳሩ ግን እኔ አይደለሁም ከእኔ ጋር ያለው የእግዚአብሔር ጸጋ እንጂ።"

— 1ኛ ቆሮንቶስ 15፥10

በሮም እስር ቤት ውስጥ ሆኖ የጻፋቸው መልእክቶች (ኤፌሶን፣ ፊልጵስዩስ፣ ቆላስይስ) የክርስትናን ሥነ-መለኮት፣ በተለይም በእምነት ስለመጽደቅና ስለ ጸጋ፣ በሚገባ ያብራራሉ። በመጨረሻ ዘመኑ፣ ጳውሎስ ራሱ "መልካሙን ገድል ተጋድያለሁ፥ ሩጫዬን ጨርሻለሁ፥ ሃይማኖቴን ጠብቄአለሁ" (2 ጢሞ. 4፥7) ብሎ በርግጠኝነት መስክሮ፣ በሮም ከተማ በንጉሥ ኔሮ ዘመን በሰይፍ ተቆርጦ በሰማዕትነት አረፈ።

የእግዚአብሔር ጸጋ ትልቁን ጠላት ወደ ትልቁ አገልጋይ ሊለውጥ ይችላል። ያለፈ ታሪካችን፣ ምንም ያህል ጨለማ ቢሆን፣ ለወደፊት አገልግሎታችን እንቅፋት አይሆንም፤ "ኃይሌ በድካም ፍጹም ይሆናል" (2 ቆሮ. 12፥9)።

"እስከ ምድር ዳር ድረስ"፡ የሐዋርያዊ ተልእኮ ስፋት

ጌታ ኢየሱስ ወደ ሰማይ ከማረጉ በፊት፣ "መንፈስ ቅዱስ በእናንተ ላይ በሚወርድበት ጊዜ ኃይልን ትቀበላላችሁ፥ በኢየሩሳሌምም በይሁዳም ሁሉ በሰማርያም እስከ ምድር ዳርም ድረስ ምስክሮች ትሆኑልኛላችሁ" (ሐዋ. 1፥8) ብሏል። ትውፊት እንደሚያሳየው፣ ሐዋርያት ይህንኑ ትእዛዝ በአስደናቂ ሁኔታ ፈጽመዋል፤ ከእስያ እስከ አፍሪካ፣ ከአውሮፓ እስከ ሕንድ ድረስ ተጉዘዋል፦

የሐዋርያት ትውፊታዊ የአገልግሎት አድማስ

ከቤተ ክርስቲያን ጥንታዊ ትውፊት የተጠናቀረ

ርቀቶች ግምታዊ ናቸው፤ የያንዳንዱ ጉዞ ትክክለኛ መስመር በታሪክ ምንጮች ይለያያል።

ሰማዕትነት፡ የመጨረሻው ምስክርነት

ከ12ቱ ሐዋርያት መካከል ዮሐንስ ብቻ በተፈጥሮ ሞት ያረፈ ሲሆን፣ የተቀሩት ሁሉ (እንደ ትውፊት) ስለ ክርስቶስ ስም በሰማዕትነት ሞቱ። ይህ እውነታ ራሱ ትልቅ የመጽሐፍ ቅዱስ መርህ ያረጋግጣል፦ ግሪኩ ቃል "ማርቱስ" (ምስክር) እና "ሰማዕት" (martyr) አንድ ሥርወ ቃል ይጋራሉ፤ እውነተኛ ምስክርነት ብዙ ጊዜ ዋጋ ያስከፍላል። ጌታ ኢየሱስ ራሱ አስቀድሞ አስጠንቅቆ ነበር፦ "በስሜ ምክንያት በአሕዛብ ሁሉ የተጠላችሁ ትሆናላችሁ... እስከ መጨረሻ የሚጸና ግን እርሱ ይድናል" (ማቴ. 24፥9, 13)።

ሐዋርያ	ትውፊታዊ የአገልግሎት ስፍራ	ትውፊታዊ የሞት ዓይነት
ጴጥሮስ	ሮም	ቁልቁል መስቀል ላይ ተሰቀለ
እንድርያስ	ግሪክ (ፓትራስ)	X ቅርጽ ባለው መስቀል ተሰቀለ
ያዕቆብ (ዘብዴዎስ)	ኢየሩሳሌም	በሰይፍ ተገደለ (ሐዋ. 12፥2)
ዮሐንስ	ኤፌሶን/ፍጥሞ	በተፈጥሮ ሞት (ብቸኛው)
ፊልጶስ	ሄራጶሊስ (ትንሿ እስያ)	ተሰቅሎ ሞተ
በርተሎሜዎስ	አርመንያ	ቆዳው ተገፎ ሞተ
ማቴዎስ	ኢትዮጵያ	በሰይፍ ተገደለ
ቶማስ	ደቡብ ሕንድ	ተወግቶ ሞተ
ያዕቆብ (እልፍዮስ)	ሶርያ	ተወርውሮና ተደብድቦ ሞተ
ይሁዳ (ታዴዎስ)	ፋርስ	በመጋዝ ተቆርጦ ሞተ
ቀናተኛው ስምዖን	ፋርስ	ከይሁዳ ጋር ሰማዕትነት
ጳውሎስ	ሮም	ራስ በሰይፍ ተቆርጦ ሞተ

የሴት ተከታዮች፡ ታማኝ ምስክሮች

ምንም እንኳ 12ቱ ሐዋርያት ወንዶች ቢሆኑም፣ ወንጌላት ስለ ጌታ ኢየሱስ ታማኝ የሴት ተከታዮች ደጋግመው ይመሰክራሉ፤ ብዙ ጊዜ እነዚህ ሴቶች ወንዶቹ ደቀ መዛሙርት ከሸሹ በኋላም እንኳ ጸንተው ቆይተዋል። ማርያም መግደላዊት፣ ከሰባት አጋንንት ነጻ ከወጣች በኋላ (ሉቃ. 8፥2)፣ እስከ መስቀሉ ሥር ድረስ ቆይታ፣ የትንሣኤው ቀዳማዊ ምስክር ሆነች፦ "ሂጄ ጌታን አየሁት" (ዮሐ. 20፥18) ብላ ለሐዋርያት ያበሰረች እርሷ ናት። ማርያምና ማርታ፣ የቢታንያ እኅትማማች፣ የአገልግሎትና የአምልኮ ሁለት ገጽታዎችን ያሳያሉ፤ ኢየሱስ ማርታን ሳይንቅ፣ ማርያም "የማይወሰድባትን መልካም ድርሻ መርጣለች" (ሉቃ. 10፥42) ብሎ አወደሳት። ዮሐናና ሶስናም ከከፍተኛ ማኅበራዊ ደረጃ ቢመጡም፣ ገንዘባቸውንና ጊዜያቸውን ለኢየሱስ አገልግሎት ሰጡ (ሉቃ. 8፥3)።

ይህ የሴቶች ታማኝነት ራሱ ትልቅ ሥነ-መለኮታዊ መልእክት ይዟል፤ በዚያን ዘመን የሴት ምስክርነት በሕግ ፍርድ ቤት ተቀባይነት እንኳ አልነበረውም፣ ነገር ግን እግዚአብሔር የትንሣኤውን የመጀመሪያ ዜና ለሴቶች በአደራ ሰጠ። ይህ ምርጫ ራሱ የወንጌልን ማኅበራዊ አብዮታዊ ባሕርይ ያሳያል፤ "በክርስቶስ ኢየሱስ ወንድም ሴትም የለም... ሁላችሁ በክርስቶስ ኢየሱስ አንድ ናችሁ" (ገላ. 3፥28)።

ከሐዋርያዊ ደቀ መዝሙርነት የምንማራቸው መርሆች

"ከእርሱ ጋር እንዲሆኑ"

ማርቆስ የኢየሱስን የደቀ መዝሙርነት ስልት ሲገልጽ፣ "አሥራ ሁለቱን ሾመ፥ ከእርሱም ጋር እንዲሆኑ፥ እንዲሰብኩም ደግሞ ይልካቸው ዘንድ" (ማር. 3፥14) ይላል። ትኩረት ልንሰጠው የሚገባው ቅደም ተከተል ነው፦ "ከእርሱ ጋር እንዲሆኑ" መጀመሪያ ይመጣል፣ "እንዲላካቸው" ከዚያ ቀጥሎ ነው። ማንኛውም ውጤታማ አገልግሎት፣ ከክርስቶስ ጋር ካለ የቅርብ ኅብረት ካልመነጨ፣ ባዶ ተግባር ብቻ ይሆናል። ይህ መርህ ለዘመናዊ አገልጋዮች ትልቅ ማስጠንቀቂያ ነው፤ ስራ ከግንኙነት ሊቀድም አይችልም።

ደረጃ በደረጃ የባሕርይ ለውጥ

እያንዳንዱ ሐዋርያ ታሪክ የሚያሳየው ደቀ መዝሙርነት ወዲያውኑ የሚደረግ ሥራ ሳይሆን፣ ቀስ በቀስ የሚከናወን ሂደት መሆኑን ነው። ጴጥሮስ ከክህደት ወደ ድፍረት፣ ዮሐንስ ከቁጣ ወደ ፍቅር፣ ጳውሎስ ከአሳዳጅነት ወደ ሰባኪነት ተለውጠዋል። ሐዋርያው ጳውሎስ ራሱ ይህንኑ ሂደት ሲገልጽ፣ "ይህን የጀመረው በእናንተ በጎ ሥራ እስከ ኢየሱስ ክርስቶስ ቀን ድረስ ይፈጽመዋል ብዬ ይህን በእርግጥ አውቃለሁ" (ፊልጵ. 1፥6) ብሏል። ውድቀታችን የመጨረሻው ቃል አይደለም፤ የቀጣይ የጸጋ ምዕራፍ መጀመሪያ ነው እንጂ።

የከተማይቱ ዐሥራ ሁለት መሠረቶች

በራእይ መጽሐፍ መጨረሻ ላይ፣ ሐዋርያው ዮሐንስ ስለ ሰማያዊቷ ኢየሩሳሌም ሲናገር፣ "የከተማይቱም ቅጥር አሥራ ሁለት መሠረት ነበረው በእነርሱም የበጉ አሥራ ሁለቱ ሐዋርያት አሥራ ሁለት ስሞች ነበሩ" (ራእ. 21፥14) ይላል። ይህ ራእይ፣ ደካማ፣ ያልተማሩ፣ ብዙ ጊዜ የተሳነሙ ተራ ሰዎች ስማቸው በዘላለማዊቷ ከተማ መሠረት ላይ ለዘላለም ተቀርጾ እንደሚቆይ ያሳየናል። ይህ የሚያስተምረን ትልቅ እውነት፣ የእግዚአብሔር ጸጋ ደካማ ዕቃዎችን ወስዶ ዘላለማዊ ክብር ወዳላቸው መሠረቶች እንደሚለውጣቸው ነው። ዛሬም እኛ፣ በተመሳሳይ ጸጋ ተጠርተን፣ የዚያው ታላቅ ሐዋርያዊ ምስክርነት ወራሾችና ቀጣይ ገላጮች ነን።

"ስለዚህ ብዙ ምስክሮች እንደ ደመና በዙሪያችን ካሉልን፥ እኛ ደግሞ ሸክምን ሁሉ ቶሎም የሚከበንን ኃጢአት አስወግደን፥ የእምነታችንንም ጀማሪና ፈጻሚውን ኢየሱስን ተመልክተን፥ በፊታችን ያለውን ሩጫ በትዕግሥት እንሩጥ።"

— ዕብራውያን 12፥1-2