ኢትዮጵያውያን ወገኖቻችን በእግዚአብሔር ቃል እንዲታነፁና በመንፈሳዊ ሕይወታቸው እንዲያድጉ የተዘጋጀ መድረክ።
"የሚሰማ ጆሮ ያለው ይስማ።" — ማርቆስ 4፥9
የማቴዎስ ወንጌል ምዕራፍ 5 የተራራውን ስብከት የሚጀምረው በእግዚአብሔር መንግሥት ሥር ስላለው ሕይወት ሰፊ ሥነ-መለኮታዊ ራዕይ በመስጠት ነው፤ ይህ ሕይወት በውጫዊ ማዕረግ፣ በሃይማኖታዊ ሥርዓት ወይም በምድራዊ ኃይል የሚገለጽ ሳይሆን፣ በክርስቶስ የሚመጣ ውስጣዊ ለውጥ የሚገለጽ ነው። በዚህ ምዕራፍ ውስጥ፣ ኢየሱስ የእግዚአብሔርን ሕግ እንደ ባለሥልጣን ተርጓሚ ሆኖ ወደ ተራራው ይወጣል፤ ይህም ሙሴን የሚያስተጋባ ሆኖም ከእርሱ የሚበልጥ ሲሆን፣ ደቀ መዛሙርቱንም ወደ አዲስ ኪዳናዊ ማንነት ይጋብዛል።
የምዕራፉ መክፈቻ የሆኑት ብፅዕናዎች (ማቴዎስ 5:3–12) ወደዚህ መንግሥት የሚያስገቡ ሥነ-መለኮታዊ በር ሆነው ያገለግላሉ፤ ዓለም ብዙውን ጊዜ ደካማ ወይም ኢምንት አድርጎ ለሚመለከታቸው ሰዎች ማለትም በመንፈስ ለደኸዩ፣ ለየዋሆች፣ ለሚምሩ፣ ልበ ንጹሖች ለሆኑና ለሚሰደዱ ብፅዕናን (በረከትን) ያውጃሉ። እነዚህ አዋጆች ወደ እግዚአብሔር መንግሥት መግባት በሰው ሥራ ሳይሆን በእግዚአብሔር ጸጋ ላይ የተመሠረተ መሆኑን የሚገልጹ ሲሆን፣ የክርስቶስ በሆኑት ሰዎች ውስጥ በመንፈስ ቅዱስ የሚፈጠረውን ባሕርይ ይገልጻሉ።
ማቴዎስ 5 ለጽድቅ አዲስ ትርጉም ይሰጣል። ኢየሱስ የሕግን ዘላለማዊ ሕያውነት እያረጋገጠ (5:17–20)፣ በውጫዊ ታዛዥነት ላይ ብቻ የተመሠረተ አፈጻጸም በቂ አለመሆኑን ያጋልጣል። ስድስቱ ተቃርኖዎች (“...እንደተባለ ሰምታችኋል፤ እኔ ግን እላችኋለሁ...”) እውነተኛ ጽድቅ የልብን ጥልቅ ዓላማ እንደሚመረምር ያሳያሉ፤ ይህም ቁጣን፣ ምኞትን፣ እውነተኝነትን፣ በቀልን እና ጠላቶችን መውደድን ይመለከታል። የኢየሱስ ትምህርት ከሕጋዊ ድንበሮች አልፎ ከሕጉ በስተጀርባ ያለውን መለኮታዊ ዓላማ ይገልጣል፤ ይህም ከራሱ ከእግዚአብሔር ባሕርይ የሚመነጭ ጽድቅ ነው።
የምዕራፉ የመደምደሚያ ሐሳብ፣ “እንግዲህ የሰማዩ አባታችሁ ፍጹም እንደ ሆነ እናንተም ፍጹማን ሁኑ” (5:48) የሚለው፣ ሰብዓዊ ፍጽምናን ለማምጣት የሚቀርብ ጥሪ ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ሙላት፣ ቅንነት እና ቃል ኪዳናዊ ፍቅር እንድናንጸባርቅ የቀረበ ግብዣ ነው።
ማቴዎስ 5 ለክርስቲያናዊ ደቀ መዝሙርነት ሥነ-መለኮታዊ መሠረት ይጥላል፤ መንግሥቱን እንደ ፖለቲካዊ ሥርዓት ወይም የሥነ ምግባር ደንብ ሳይሆን፣ አማኞች የእግዚአብሔርን ቅድስና ነጸብራቅና በዓለም ውስጥ የእርሱ ብርሃን ወኪሎች የሚሆኑበት፣ ሕይወትን የሚለውጥ እውነታ አድርጎ ያሳያል።
የተራራው ስብከት በተሰጠበት ዘመን፣ የእስራኤል ሕዝብ በሮማውያን የጭቆና አገዛዝ ሥር ወድቆ ነበር። አብዛኛው አይሁዳዊ የሚጠብቀው መሲሕ፡ የሮማውያንን ጦር ሰብሮ የሚጥል፣ እስራኤልን በፖለቲካዊና በወታደራዊ ኃይል ነጻ የሚያወጣ ምድራዊ ንጉሥ ነበር። ኢየሱስ ግን ሕዝቡን ሰብስቦ ወደ ተራራው ወጣ። ይህ "ተራራ" በአይሁዳውያን አእምሮ ውስጥ ሙሴ በሲና ተራራ ሕግን የተቀበለበትን ታሪክ የሚያስታውስ (Typology) ቢሆንም፣ ኢየሱስ ግን እንደ ሙሴ ሕግን ተቀባይ ሳይሆን፣ ራሱ የሕጉ ባለቤትና ሠሪ ሆኖ አዲስ የሕይወት ሥርዓት አወጀ።
ይህ ሥርዓት "ተገልባጩ መንግሥት" (Upside-down Kingdom) በመባል የሚታወቅ ሲሆን፣ ኃይልን በትሕትና፣ የበቀልን መንፈስ በፍቅር፣ እና ኩራትን በመንፈሳዊ ድህነት የሚተካ አዲስ የሕይወት ፍልስፍና ነው።
በተራራው ስብከት ላይ "ብፁዕ" የሚለው ቃል ከስሜታዊ ደስታ ወይም ከቁሳዊ ብልጽግና በላይ የሆነ ጥልቅ ትርጉም አለው። ይህ ቃል በሰው ሁኔታ ላይ የማይመሰረት፣ በእግዚአብሔር ዘንድ ተቀባይነትንና መለኮታዊ ሞገስን ማግኘት የሚያመለክት መንፈሳዊ እውነታ ነው። ዓለም ስኬትን በሀብትና በሥልጣን ስትለካ፣ ኢየሱስ ግን እውነተኛው ብፅዕና የሚገኘው በእግዚአብሔር ፊት በሚቀርብ "የመንፈስ ድህነት" እና በጸጋው ላይ በሚደረግ ፍጹም ጥገኝነት መሆኑን አስተምሯል።
የተራራው ስብከት የእግዚአብሔር መንግሥት እሴቶች ከወደቀው የሰው ልጅ ባሕልና ሥርዓት ጋር ፍጹም ተቃራኒ መሆናቸውን ያበስራል። ይህ ስብከት በዓለም ዘንድ የተናቁትን (ትሑታንን፣ የሚያዝኑትን፣ የሚሰደዱትን) ከፍ ስለሚያደርግ ነው። ኢየሱስ ያመጣው አዲስ መለኮታዊ እውነታ፣ የሰው ልጅን የሞራል ኮምፓስ ከራስ ወዳድነት ወደ እግዚአብሔር ጽድቅ፣ ከኃይል ወደ ፍቅር፣ ከጥልም ወደ ይቅርታ የሚመልስ የመንግሥተ ሰማያት ሕገ-መንግሥት ነው።
"ሰዎች እንዲያደርጉላችሁ የምትፈልጉትን ሁሉ እናንተም እንዲሁ አድርጉላቸው" (ማቴዎስ 7:12) የሚለው ትእዛዝ፣ ከቀላል ሰብአዊ ሥነ-ምግባር በላይ የሆነ የሕግና የነቢያት ሁሉ ማጠቃለያ ነው። ይህ "ወርቃማ ሕግ" ተገብሮ (Passive) የሆነ ጉዳት አለማድረስን ብቻ ሳይሆን፣ በንቃት ለሌላው መልካምን ማድረግንና ፍቅርን መግለጽን ይጠይቃል። ይህም ኢየሱስ ክርስቶስ ሕጉን ሁሉ በፍቅር እንደጠቀለለው የሚያሳይ ሲሆን፣ አማኙ በመንፈስ ቅዱስ ታድሶ ለባልንጀራው የሚሰጠው የጸጋ ምላሽ ነው።
የተራራው ስብከት በኢየሱስ ክርስቶስ የተሰጠው ንግግር ከውጫዊ ሕጎችና ሃይማኖታዊ ሥርዓቶች በላይ በመሄድ، በእግዚአብሔር መንግሥት ውስጥ ለመኖር የሚያስፈልገውን የልብን ሥር ነቀል ለውጥ እና የባሕርይ ሽግግር ያጎላል። ይህ ስብከት አምልኮን፣ ሥነ ምግባርንና ተግባራዊ ታዛዥነትን በተመለከተ እግዚአብሔር ከሕዝቡ የሚጠብቀውን ጥልቅ ትርጉም ያስረዳል።
የእውነተኛ ብልጽግና መሠረት፡ የተራራው ስብከት የሚጀምረው በኢየሱስ ክርስቶስ አስተምህሮ ዋና አካል በሆኑት በብፅዕና ትምህርቶች (ማቴዎስ 5:3-12) ነው። እነዚህ ጥቅሶች "ብፁዕ" የሆኑትን ሰዎች ማንነት እና ለእነሱ የተዘጋጀውን መለኮታዊ በረከት ይገልጻሉ። ይህ ትምህርት ስለ ዓለማዊ ደስታ ወይም ቁሳዊ ብልጽግና ሳይሆን፣ እውነተኛ ብልጽግና በመንፈሳዊ ባሕርያት እና በተግባር ውስጥ እንዴት እንደሚገኝ ያብራራል።
"ብፁዕ" (በግሪኩ ማካሪዮስ) የሚለው ቃል በዘመኑ የነበሩ ግሪካውያን አማልክቶቻቸው ከሰው ልጆች መከራና ጭንቀት ነጻ ሆነው የሚኖሩበትን፣ እንዲሁም የላቀ ሀብትና ሥልጣን ያላቸው የሮም ዜጎች የሚገኙበትን የደስታ እርከን ለመግለጽ ይጠቀሙበት ነበር። ኢየሱስ ግን ይህንን ቃል ወስዶ፣ እውነተኛው መለኮታዊ ደስታና ሞገስ የሚገኘው ከችግር ነጻ በመሆን ወይም በቁሳዊ ስኬት ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ላይ ሙሉ ጥገኝነት በማድረግ መሆኑን በማስተማር የዘመኑን ፍልስፍና ሥር ነቀል በሆነ መንገድ ቀለበሰው። ይህ በፈሪሳውያን ዘንድ "ሀብት የእግዚአብሔር ሞገስ ምልክት ነው" ተብሎ ይታሰብ የነበረውን የተሳሳተ አመለካከትም የሰበረ ነበር።
ይህ የሚያመለክተው በእግዚአብሔር ፊት የራሳቸው በጎነት እንደሌላቸው የሚያውቁና በእርሱ ላይ ሙሉ በሙሉ የሚታመኑ ሰዎችን ነው። መንፈሳዊ ድህነት ማለት ትህትና እና የእግዚአብሔርን ጸጋ መፈለግ ማለት ነው። ለእነሱም የእግዚአብሔር መንግሥት ተስፋ ተሰጥቷቸዋል።
እዚህ ላይ ማዘን ከኃጢአት፣ ከዓለም ስቃይ ወይም ከግል መከራ የተነሳ ሊሆን ይችላል። እንዲህ ዓይነት ሐዘን እግዚአብሔርን የመፈለግ ምልክት ሲሆን፣ በረከቱም መለኮታዊ መጽናናት ነው።
የዋህነት ማለት ትህትና፣ የራስን መብት ለመከላከል አለመቸኮል እና ለእግዚአብሔር ፈቃድ መገዛት ማለት ነው። ይህ ባሕርይ የመግዛት ፍላጎት ከማድረግ ይልቅ ይቅርታን እና ሰላምን ያስቀድማል። ለየዋሆች ምድርን የመውረስ ተስፋ ተሰጥቷቸዋል።
እውነተኛ ብልጽግና የጽድቅን ሕይወት ከልብ መመኘት ነው። ይህ ከእግዚአብሔር ጋር ትክክለኛ ግንኙነትን እና ፍትህን በሕይወት መገለጥን ያካትታል። እነርሱም ጽድቅን ይጠግባሉ።
ይህ የሚያሳየው ለሌሎች ርኅራኄና ይቅርታን የሚያሳዩ ሰዎች ራሳቸው የእግዚአብሔርን ምሕረት እንደሚያገኙ ነው። ምሕረት መስጠትና መቀበል ተያያዥነት አላቸው።
ንጹሕ ልብ ማለት ውስጣዊ ዓላማቸውና ተነሳሽነታቸው ንጹሕ የሆነ፣ ከኃጢአት የራቁ ሰዎች ናቸው። ለእነሱም እግዚአብሔርን የማየት ታላቅ በረከት ተስፋ ተሰጥቷቸዋል።
ሰላም ፈጣሪዎች ማለት በሰዎች መካከል ሰላምን የሚያመጡ፣ ግጭቶችን የሚፈቱና እርቅን የሚያበረታቱ ናቸው። የእነዚህ ሰዎች ባሕርይ የአብን ባሕርይ ስለሚያንጸባርቅ የእግዚአብሔር ልጆች ይባላሉ።
ኢየሱስን በመከተል ምክንያት መከራን እና ስደትን የሚቀበሉ ሰዎች መንግሥተ ሰማያት የእነርሱ ስለሆነች ብፁዓን ናቸው። ይህ የሚያሳየው ለእግዚአብሔር ታማኝ መሆን የዓለምን ተቃውሞ ሊያስከትል እንደሚችል ነው።
ዋጋችሁ በሰማያት ታላቅ ነውና ደስ ይበላችሁ፥ ሐሴትም አድርጉ፤ ከእናንተ በፊት የነበሩትን ነቢያትን እንዲሁ አሳድደዋቸዋልና። ይህ የመጨረሻው ብፅዕና ከስደት ጋር የተያያዘ ነው፣ ነገር ግን በግልጽ በኢየሱስ ምክንያት ስለሚመጣ ስደት ነው። በዚህ ጊዜ እንኳን ደስ እንዲላቸውና ሐሴት እንዲያደርጉ ተነግሯቸዋል፣ ምክንያቱም በሰማይ ታላቅ ዋጋ ይጠብቃቸዋል።
በተራራው ስብከት ላይ ኢየሱስ ክርስቶስ የተናገረው ወሳኝ ቃል "እኔ ሕግንና ነቢያትን ለመሻር የመጣሁ አይምሰላችሁ፤ ልፈጽም እንጂ ለመሻር አልመጣሁም።" (ማቴዎስ 5:17) የሚለው ነው። በዘመኑ የነበሩት ሃይማኖታዊ መሪዎች (ጻፎችና ፈሪሳውያን) "በኦሪት ዙሪያ አጥር ማጠር" (Building a fence around the Torah) በሚል መርህ፣ ሕግን ላለመተላለፍ ሲሉ በመቶዎች የሚቆጠሩ የሰው ወግና ሥርዓቶችን (የቃል ሕግጋትን) አክለው ነበር። በዚህም ምክንያት ሃይማኖት የውጫዊ ትዕይንትና የድርጊት ብቻ ሆኖ የሕጉ መንፈሳዊ ትርጉም ጠፍቶ ነበር። ኢየሱስ የመጣው ይህንን የብሉይ ኪዳንን ሕግና ነቢያትን ለመናድ ወይም ዋጋ ቢስ ለማድረግ ሳይሆን፣ በሰው ወግ የተሸፈነውን እውነተኛ ትርጉማቸውንና ዓላማቸውን በመሙላትና በመፈጸም ነው።
ኢየሱስ ክርስቶስ "አትግደል" የሚለውን የብሉይ ኪዳን ትእዛዝ (ዘጸአት 20:13) በመውሰድ፣ ከቀላል የውጭ ድርጊት እገዳ አልፎ ጥልቅ መንፈሳዊ ትርጉም ሰጥቶበታል።
ኢየሱስ "በወንድሙ ላይ የሚቆጣ ሁሉ ፍርድ ይገባዋል፤ ወንድሙንም ጨርቃም የሚለው ሁሉ የሸንጎ ፍርድ ይገባዋል፤ ደንቆሮ የሚለውም ሁሉ የገሃነመ እሳት ፍርድ ይገባዋል።" (ማቴዎስ 5:21-22) ብሏል።
ኢየሱስ የአምልኮንና የዕርቅን ግንኙነት አብራርቷል፡- "እንግዲህ መባህን በመሠዊያው ላይ ብታቀርብ፥ በዚያም ወንድምህ አንዳች በአንተ ላይ እንዳለው ብታስብ፥ በዚያ በመሠዊያው ፊት መባህን ትተህ ሂድ፥ አስቀድመህም ከወንድምህ ጋር ታረቅ፥ በኋላም መጥተህ መባህን አቅርብ።" (ማቴዎስ 5:23-24)።
በተራራው ስብከት ላይ ኢየሱስ ክርስቶስ "አታመንዝር" የሚለውን የብሉይ ኪዳን ትእዛዝ (ዘጸአት 20:14) እንደገና በመተርጎም፣ የኃጢአትን ምንጭ ወደ ልብ ዓላማና ሃሳብ ጠልቆ አስገብቶታል።
ኢየሱስ "አታመንዝር እንደ ተባለ ሰምታችኋል።እኔ ግን እላችኋለሁ፥ ወደ ሴት ያየ ሁሉ የተመኛትም ያን ጊዜ በልቡ ከእርስዋ ጋር አመንዝሮአል።" (ማቴዎስ 5:27-28) ብሏል።
ኢየሱስ ይህን ውስጣዊ ኃጢአት ለመዋጋት ሥር ነቀል ምሳሌዎችን ይሰጣል፡- "ቀኝ ዓይንህም ብታሰናክልህ አውጥተህ ከአንተ ጣላት... ቀኝ እጅህም ብታሰናክልህ ቆርጠህ ከአንተ ጣላት..." (ማቴዎስ 5:29-30)። እነዚህ ቃል በቃል የሚፈጸሙ ትእዛዛት ሳይሆኑ፣ ኃጢአትን ለማስወገድ እጅግ ሥር ነቀል እርምጃዎችን መውሰድ አስፈላጊ መሆኑን የሚያሳዩ ምሳሌዎች ናቸው። ለኃጢአት የሚገፋፋንን ማንኛውንም ነገር ወይም ግንኙነት ለመተው ፈቃደኞች መሆን አለብን።
በተራራው ስብከት ውስጥ፣ ኢየሱስ ክርስቶስ ካስተማራቸው ትምህርቶች ሁሉ ምናልባትም እጅግ አብዮታዊውና ፈታኙ ቃል የሚረግሙንን፣ የሚጠሉንንና የሚያሳድዱንን መውደድ የሚለው ትእዛዝ ነው። ይህ ትምህርት የሰው ልጅን ተፈጥሯዊ ምላሽን የሚፃረር ከመሆኑም በላይ፣ የእግዚአብሔርን ፍትሃዊ ፍቅርና መለኮታዊ ርኅራኄን ያንጸባርቃል።
የዓለም አስተሳሰብ "ባልንጀራህን ውደድ ጠላትህን ግን ጥላ" (ማቴዎስ 5:43) የሚል ነው። የሰው ልጅ ፍቅር ብዙውን ጊዜ በምላሽ ሰጪነት (reciprocity) ላይ የተመሠረተ ነው። ነገር ግን ኢየሱስ፡- "ጠላቶቻችሁን ውደዱ፥ የሚረግሙአችሁንም መርቁ፥ ለሚጠሉአችሁም መልካም አድርጉ፥ ስለሚያሳድዱአችሁም ጸልዩ" (ማቴዎስ 5:44) በማለት አዲስ ደረጃን ያቀርባል።
"እንግዲህ የሰማዩ አባታችሁ ፍጹም እንደ ሆነ እናንተም ፍጹማን ሁኑ" (ማቴዎስ 5:48)
ኢየሱስ ስብከቱን ሲያጠቃልል ለፍጹምነት ጥሪ አቅርቧል። "ፍጹማን ሁኑ" የሚለው ቃል በመጀመሪያው የግሪክ ቋንቋ "ቴሌዮስ" (Teleios) ሲሆን፣ ትርጉሙም ግብን መምታት፣ ለተፈጠሩበት ዓላማ ብቁ መሆን ወይም ጎልምሶ ማደግ ማለት እንጂ፣ ከስህተት የጸዳ (flawless) መሆን ማለት ብቻ አይደለም። ልክ የእግዚአብሔር ፍቅር ጻድቃንንም ኃጢአተኞችንም (ያለ አድልዎ) በፀሐይና በዝናብ እንደሚያቅፍ ሁሉ፣ የክርስቶስ ተከታዮችም ፍቅራቸው ወሰን የሌለው፣ ለጠላትም ጭምር የተዘረጋና 'ሙሉ' መሆን አለበት።
ይህ ትምህርት በታሪክ ውስጥ ታላቅ ለውጥ አምጥቷል። የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን አማኞች ይህንን ቃል በተግባር በመኖር፣ ለሚያሳድዷቸው የሮማ ባለሥልጣናት በመጸለይና በወረርሽኝ ጊዜ ሕሙማንን (ጠላቶቻቸውን ጭምር) ሕይወታቸውን አሳልፈው በመንከባከብ፣ ዓለምን በወንጌል ፍቅር ማሸነፍ ችለው ነበር። ዛሬም በዘመናችን በግጭትና በጥላቻ በተሞላ ዓለም ውስጥ የጠላቶቻችንን ፍቅር ተግባራዊ ማድረግ የክርስቲያናዊ ማንነት ዋና አካል ሲሆን፣ ሰላምን የመፍጠርና የእግዚአብሔርን መንግሥት እሴቶች የማሳየት ታላቅ ኃይል አለው።
የተራራው ስብከት (ማቴዎስ 6–7) የተራራውን ስብከት ማዕከላዊ ክፍል የሚይዙ ሲሆን፣ ይህ ስብከት ከኢየሱስ ጥልቅና ፈታኝ ትምህርቶች አንዱ እንዲሁም ለክርስቲያናዊ ሥነ ምግባር ፣ ለመንፈሳዊነት እና ለመንግሥቱ ማንነት መሠረታዊ መግለጫ ነው። በሥነ-መለኮታዊ እይታ፣ እነዚህ ምዕራፎች በእግዚአብሔር ንግሥና ሥር መኖር ምን ማለት እንደሆነ ይገልጻሉ፤ ይህም በአዲስ ጽድቅ የተቀረጸ የተለወጠ ሕይወት ሲሆን፣ ይህ ጽድቅ ደግሞ ከውጫዊ ታዛዥነት አልፎ የልብን ውስጣዊ ዓላማ የሚመረምር ነው።
በእነዚህ ምዕራፎች ውስጥ፣ ኢየሱስ ከውጫዊ ሃይማኖታዊ ትእይንት በመነሳት ወደ አማኙ ውስጣዊ ዝንባሌ ይሻገራል፤ ተከታዮቹም ጽድቅን ለሰው ጭብጨባ ሳይሆን በስውር ለሚያይ አባት ፊት እንዲያደርጉ ይጠይቃል (ማቴ. 6:1–18)። ጸሎት፣ ጾም፣ ልግስና፣ መታመን፣ ይቅር ባይነት እና የልብ ንጽሕና፣ በሕዝብ ፊት ከሚደረግ ትርዒት ይልቅ ከአብ ጋር ባለው ጥልቅ ኅብረት ላይ የተመሠረተ መንፈሳዊነትን የሚገልጹና ለመንግሥቱ ሕይወት አስፈላጊ መለያዎች ናቸው።
ማቴዎስ 6–7 ምድራዊ ጭንቀቶችን ከሰማያዊ ቅድሚያ ከሚሰጣቸው ነገሮች ጋር በማነፃፀር የተከፋፈለ ልብ እንዳይኖረን ያስተምረናል። ኢየሱስ እውነተኛ ደቀ መዝሙርነት ያልተከፋፈለ መታመን ላይ ያረፈ መሆኑን አጥብቆ ይናገራል፤ ይህም በመጀመሪያ የእግዚአብሔርን መንግሥት መፈለግና በአብ ታማኝ አቅርቦት መደገፍ ነው (ማቴ. 6:25–34)። ከዚያም ምዕራፍ 7 ትኩረቱን ወደ መለየት ፣ በግንኙነት ውስጥ ወደ መኖር ታማኝነት ፣ እና ለኢየሱስ ትምህርት ምላሽ የመስጠትን ከባድነት ወደ መመርመር ያዞራል። በዚህ ክፍል ክርስቶስ ግብዝነትን፣ ሐሰተኛ ነቢያትን፣ ጥልቀት የሌለውን ደቀ መዝሙርነት እና ራስን ማታለልን ያስጠነቅቃል፤ ሕይወቱን በቃሉ ላይ በመታዘዝ ባነጸው አስተዋይ ግንበኛ ምሳሌ ይደመድማል (ማቴ. 7:24–27)።
እነዚህ ምዕራፎች ኢየሱስን እንደ ሥነ ምግባር አስተማሪ ብቻ ሳይሆን፣ እንደ ባለሥልጣን የእግዚአብሔር ፈቃድ ተርጓሚ ፣ የጥበብ ተምሳሌት ፣ እና የእውነተኛ ጽድቅን ምንነት የሚተነትን እንደ ሆነ አድርገው ያቀርቡታል። ስለዚህ፣ የተራራው ስብከት እንደ ምርጫ የሚታይ የልቀት ግብ ሳይሆን፣ በመንግሥቱ ውስጥ ያለውን ሕይወት የሚያሳይ ሥዕል ነው፤ ይህም የእግዚአብሔርን የራሱን ባሕርይ፣ ቅድሚያ የሚሰጣቸውን ነገሮች እና ቅድስና የሚያንጸባርቅ፣ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ወደሚቻል ጥልቅ ለውጥ የሚቀርብ ጥሪ ነው።
የተራራው ስብከት በኢየሱስ ክርስቶስ የተሰጠው ንግግር ከውጫዊ ሕጎችና ሃይማኖታዊ ሥርዓቶች በላይ በመሄድ، በእግዚአብሔር መንግሥት ውስጥ ለመኖር የሚያስፈልገውን የልብን ሥር ነቀል ለውጥ እና የባሕርይ ሽግግር ያጎላል። ይህ ስብከት አምልኮን، ሥነ ምግባርንና ተግባራዊ ታዛዥነትን በተመለከተ እግዚአብሔር ከሕዝቡ የሚጠብቀውን ጥልቅ ትርጉም ያስረዳል።
በተራራው ስብከት ላይ፣ ኢየሱስ ክርስቶስ ስለ መስጠት (ምጽዋት)፣ መጸለይና መጾም የሰጣቸው መመሪያዎች የእውነተኛ አምልኮን ቅንነት እና በእግዚአብሔር ላይ ማተኮርን ያሳያሉ። እነዚህ ድርጊቶች የሕዝብ ትርኢቶች ሳይሆኑ፣ በእግዚአብሔርና በሰው ልጅ መካከል የሚፈጸሙ የግል አምልኮዎች መሆን እንዳለባቸው ኢየሱስ በግልጽ አስቀምጧል። እርሱም የእግዚአብሔርን ይሁንታ መፈለግ እንጂ ፤ የሰውን ውዳሴ ከመፈለግ ያስጠነቅቃል።
በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን በነበረው የአይሁድ ማኅበረሰብ ውስጥ፣ ሃይማኖታዊ ተግባራት (ምጽዋት፣ ጸሎትና ጾም) የከፍተኛ መንፈሳዊነት መለኪያዎችና የክብር ምንጮች ነበሩ። ፈሪሳውያንና ጻፎች በእግዚአብሔር ፊት ከመታየት ይልቅ በሕዝቡ ዘንድ "ጻድቅ" ተብለው ለመጠራት ይሽቀዳደሙ ነበር። ኢየሱስ ይህንን የሃይማኖት ትርዒት (Religious hypocrisy) አጥብቆ በመቃወም፣ አምልኮን ወደ መሠረታዊ ዓላማው—ማለትም ከአብ ጋር ወደሚደረግ የግልና ስውር ኅብረት መለሰው።
ኢየሱስ ስለ ምጽዋት ሲያስተምር እንዲህ ይላል፡- "ለሰዎች ትታዩ ዘንድ ምጽዋታችሁን በፊታቸው እንዳታደርጉ ተጠንቀቁ... ግብዞች በሰው ዘንድ ሊከበሩ በምኩራብ በመንገድም እንደሚያደርጉ በፊትህ መለከት አታስነፋ፤ እውነት እላችኋለሁ፥ ዋጋቸውን ተቀብለዋል።"
ኢየሱስ ስለ ጸሎት ሲያስተምርም ተመሳሳይ መርህን ያስቀምጣል፡- "ስትጸልዩም እንደ ግብዞች አትሁኑ፤ ለሰው ይታዩ ዘንድ በምኩራብና በመንገድ ማዕዘን ቆመው መጸለይን ይወዳሉና..."
ልክ እንደ ምጽዋትና ጸሎት፣ ጾምም በግል መከናወን አለበት፡- "ስትጦሙም፥ እንደ ግብዞች አትጠውልጉ፤ ለሰዎች እንደ ጦመኛ ሊታዩ ፊታቸውን ያጠፋሉና..."
በተራራው ስብከት ላይ፣ ኢየሱስ ክርስቶስ ስለ ሀብት፣ ገንዘብ እና ጭንቀት ያቀረበው ትምህርት እጅግ ጥልቅና ለሕይወትን ቅድሚያ የሚሰጣቸውን ነገሮች በተመለከተ መሠረታዊ ለውጥ እንዲኖር የሚጠይቅ ነው። ኢየሱስ ተከታዮቹ የዓይን አቅጣጫቸውን ከምድራዊ ነገር ወደ ሰማያዊ ነገር እንዲያዞሩ፣ በእግዚአብሔር አቅርቦት ላይ ሙሉ በሙሉ እንዲታመኑ እና ከጭንቀት ነጻ የሆነ ሕይወት እንዲኖሩ ጥሪ አቅርቧል።
ኢየሱስ ይህንን ስብከት ያቀረበው በገሊላ ውስጥ ለሚኖሩ፣ የዕለት ጉርሳቸውን በግብርናና በአሳ ማጥመድ ለሚያገኙ ቀላል አርሶ አደሮች ነበር። በዚያ ዘመን ባንክ አልነበረም፤ የሰው ልጅ ሀብት የሚለካው ባከማቸው የእህል ክምችት (አይጥና ነፍሳት ሊበሉት በሚችሉት) እና ውድ በሆኑ ልብሶች (ብል ሊበላቸው በሚችሉ) ነበር። እነዚህ ሰዎች ድርቅ ከመጣ ወይም ታክስ ከተጫነባቸው ለከባድ ረሃብ የሚጋለጡ ነበሩ። ኢየሱስ የተናገረው "ስለ ነገ አትጨነቁ" የሚለው ቃል ለእነዚህ ሰዎች እጅግ ከባድና እምነትን የሚጠይቅ ነበር።
"ብልና ዝገት በሚያጠፉት ሌቦችም ቆፍረው በሚሠርቁት ዘንድ ለእናንተ በምድር ላይ መዝገብ አትሰብስቡ፤ ነገር ግን... በሰማይ መዝገብ ሰብስቡ፤"
"የሰውነት መብራት ዓይን ናት... ዓይንህ ግን ታማሚ ብትሆን፥ ሰውነትህ ሁሉ የጨለመ ይሆናል።"
ኢየሱስ መጨነቅ የእግዚአብሔርን አቅርቦት ከመጠራጠር ጋር የተያያዘ መሆኑን በመግለጽ፣ "ስለ ነፍሳችሁ በምትበሉትና በምትጠጡት፥ ወይም ስለ ሰውነታችሁ በምትለብሱት አትጨነቁ፤" ብሏል።
"ወደ ሰማይ ወፎች ተመልከቱ፤ አይዘሩም አያጭዱምም... የሰማዩ አባታችሁም ይመግባቸዋል።" በገሊላ ሐይቅ ዙሪያ የሚበሩትን ወፎች እያሳያቸው፣ እነርሱ ለነገ ብለው የእህል ጎተራ ሳይኖራቸው እግዚአብሔር እንደሚመግባቸው አስተማረ። እኛ ደግሞ በእግዚአብሔር አምሳል የተፈጠርን በመሆናችን ከእነሱ እጅግ እንበልጣለን።
"የሜዳ አበቦች እንዴት እንዲያድጉ ልብ አድርጋችሁ ተመልከቱ... ሰሎሞንስ እንኳ በክብሩ ሁሉ ከነዚህ እንደ አንዱ አልለበሰም።" የገሊላን ሸለቆዎች በሚያስውቡት የዱር አበቦች (Lilies) ምሳሌ፣ እግዚአብሔር ዛሬ በቅሎ ነገ ወደ እቶን ለሚጣለው ሣር ይህን ያህል የውበት ልብስ ካለበሰው፣ ልጆቹን ይበልጥ እንደሚንከባከብ ያስገነዝባል።
በተራራው ስብከት ላይ ኢየሱስ ክርስቶስ ስለ ፍርድ ጥልቅና ፈታኝ ትምህርት ሰጥቷል፤ ይህም ትምህርት ግብዝነት የተሞላበት ፍርድን የሚቃወም ነው። ኢየሱስ ምሳሌያዊ አነጋገርን በመጠቀም፣ በሌሎች ላይ ከመፍረዳችን በፊት ራስን መመርመርና የትህትናን አስፈላጊነትን አጉልቶ አሳይቷል።
"እንዳይፈረድባችሁ አትፍረዱ... በወንድምህም ዓይን ያለውን ጉድፍ ስለምን ታያለህ፥ በዓይንህ ግን ያለውን ምሰሶ ስለ ምን አትመለከትም?" (ማቴዎስ 7:1-3)
ጠንካራ በሆነው በዚህ ክፍል ኢየሱስ እንዲህ ይላል፡- "በእግራቸው እንዳይረግጡት ተመልሰውም እንዳይነክሱአችሁ፥ የተቀደሰውን ለውሾች አትስጡ፥ ዕንቁዎቻችሁንም በእሪያዎች ፊት አትጣሉ።"
የተራራው ስብከት የሚደመደመው ኢየሱስ ክርስቶስ ባስተማራቸው ታላላቅና ትርጉም ባላቸው ሁለት የግንበኞች ምሳሌ ነው። እነዚህ ምሳሌዎች ኢየሱስ ያስተማራቸውን ትምህርቶች መስማት ብቻ ሳይሆን በተግባር መዋል እንዳለባቸው ያሳያሉ።
በእስራኤል ምድር 'ዋዲ' የሚባሉ ሸለቆዎች አሉ። በበጋ ወቅት እነዚህ ሸለቆዎች ውብ፣ ደረቅ እና አሸዋማ ስለሚሆኑ ቤት ለመገንባት እጅግ ቀላልና ማራኪ ይመስላሉ። ነገር ግን በክረምት ዝናብ በሚዘንብበት ጊዜ፣ በቅጽበት ወደ ኃይለኛ የጎርፍ ወንዝ ይቀየራሉ። አሸዋው ላይ የሠራ ሰው ቤቱ በጎርፍ ሲጠረግ፣ ድንጋያማና ኮረብታማው ቦታ ላይ (አለት ላይ) የሠራው ሰው ግን ደከመኝ ሰለቸኝ ሳይል መሠረቱን ስላጠለቀ ቤቱ ጸንቶ ይቆማል። ይህ ምሳሌ የሰሚዎቹን መልክዓ-ምድር የተላበሰ ጥልቅ ትምህርት ነው።
"ቃሌን ሰምቶ የሚያደርገው ሁሉ ቤቱን በዓለት ላይ የሠራ ልባም ሰውን ይመስላል..."
"ቃሌን ሰምቶ የማያደርገው ሰው ሁሉ ቤቱን በአሸዋ ላይ የሠራ ሰነፍ ሰውን ይመስላል..."
ይህ ምሳሌ የኢየሱስ ስብከት ማጠቃለያና የድርጊት ጥሪ ነው። እውነተኛ እምነት የሚለካው በቃላት ወይም በሃይማኖታዊ ሥርዓቶች ብቻ ሳይሆን፣ በትምህርቶቹ ተግባራዊ ትግበራ ላይ ነው። የኢየሱስን ቃል መታዘዝ ለሕይወት ጽናት ይሰጣል። እያንዳንዱ ሰው የኢየሱስን ቃል እንዴት እንደሚቀበል እና በሕይወቱ ውስጥ እንዴት ተግባራዊ እንደሚያደርግ የመምረጥ ኃላፊነት አለበት። የውጤቱ ልዩነት የሚመጣው በመስማት ላይ ሳይሆን በማዳመጥና በመተግበር መካከል ባለው የልብ ለውጥ ነው።