ነቢያትና ሐዋርያት በዚህ ዘመን አሉ?

ተራራው ላይ የተደረገው ጥሪ — ማርቆስ 3፥13-15

አንድ ማለዳ ኢየሱስ ብቻውን ወደ ተራራ ወጣ። ከበታች የቀሩት ብዙ ሰዎች ተአምራት ለማየት፣ በሽተኞችን ለማምጣት፣ ትምህርት ለመስማት ይጓጉ ነበር፤ ኢየሱስ ግን ከመንደሩ ጫጫታ ራቅ ብሎ በጸሎት ሌሊት ካሳለፈ በኋላ (ሉቃስ 6፥12) አንድ ውሳኔ ለማድረግ ተዘጋጀ፤ ከብዙ ተከታዮች መካከል ጥቂቶችን ለየት ባለ ሁኔታ ይጠራ ዘንድ። ማርቆስ ይህንን ትዕይንት ሲተርክ የተጠቀመው ቃላት እጅግ ጥንቃቄ የተሞላባቸው ናቸው፦ "ኢየሱስም ወደ ተራራ ወጣ፥ የወደዳቸውንም ወደ እርሱ ጠራ፥ እነርሱም ወደ እርሱ መጡ። አስራ ሁለትንም እንዲሆኑለት፥ ደግሞም ይሰብኩ ዘንድ አጋንንትንም ያወጡ ዘንድ ስልጣን ይኖራቸው ዘንድ ሾመ" (ማርቆስ 3፥13-15)። "ተራራ" የሚለው ቦታ ራሱ ትርጉም ይይዛል፤ በአይሁድ ትውፊት ተራራ ከእግዚአብሔር ጋር የተገናኘበት፣ ህግ የተሰጠበት፣ ራእይ የተገለጠበት ስፍራ ነው (ሲና ተራራን እናስታውስ)። ኢየሱስ ወደ ተራራ ወጥቶ አስራ ሁለቱን መጥራቱ ስለ አዲስ የእግዚአብሔር ህዝብ መመስረት፣ አዲስ "አስራ ሁለት ነገዶች" መተካት ትርጉም ያለው ተምሳሌት ይይዛል፤ ይህ ማለት ደግሞ ሐዋርያነት ከመጀመሪያውኑ ከግለሰብ ምርጫ ወይም ራስ ፍላጎት ሳይሆን ከክርስቶስ ሉዓላዊ ምርጫ የተነሳ የተሰጠ ስጦታ ነው።

"የወደዳቸውን ጠራ" የሚለው ሐረግ ደግሞ ትልቅ ትርጉም ይይዛል፤ ኢየሱስ የፈለገውን፣ የወደደውን ስለመረጠ እንጂ ስለ ችሎታቸው፣ ትምህርታቸው ወይም ማህበራዊ ደረጃቸው አይደለም። ጴጥሮስ ዓሣ አጥማጅ ነበር፤ ማቴዎስ ቀራጭ ነበር፤ ስምዖን ቀናተኛ ነበር። ይህ የተለያየ የህይወት ዳራ ያላቸው ቡድን ኢየሱስ ራሱ ስለመረጣቸው ብቻ አንድ ላይ ተጠርተዋል። ከዚያም ጥቅሱ ሦስት ተከታታይ ዓላማዎችን ይሰጣል፦ የመጀመሪያው "ከእርሱ ጋር እንዲሆኑ" ነው፤ ከሐዋርያነት ተግባር ሁሉ በፊት የሚመጣው ነገር "ከክርስቶስ ጋር መገኘት" ነው። ሁለተኛው "ይሰብኩ ዘንድ" ነው፤ የሐዋርያነት ተግባር የግል ራእይ ማካፈል ሳይሆን የተሰጠውን መልእክት ማወጅ ነው። ሦስተኛው "ስልጣን ይኖራቸው ዘንድ" ነው፤ ይህ ስልጣን ግን ራስን ከፍ ለማድረግ ወይም ሌሎችን ለመቆጣጠር ሳይሆን አጋንንትን ለማውጣት፣ ማለትም የክርስቶስን መንግስት ስራ ለማራመድ የተሰጠ አገልጋይነት ነው። ስለዚህ የአዲስ ኪዳን ሐዋርያነት ከመሠረቱ የግል ዝና ማዕረግ ሳይሆን የመላክ፣ የመመስከር፣ የመታዘዝና የክርስቶስን ወንጌል ለማስተላለፍ የተሰጠ የአገልግሎት ጥሪ ነው። ማንኛውም ዘመናዊ "ሐዋርያ" የሚል ማዕረግ ራሱን ሲሰጥ ወይም ሲቀበል፣ ይህንን የመጀመሪያ ደረጃ መስፈርት ማለትም "ከክርስቶስ ጋር መገኘት" እና "ራስን ላለማክበር" የሚለውን ልብ ማለት ግድ ይለዋል።

ግንባታው — ኤፌሶን 2፥19-22

ጳውሎስ ወደ ኤፌሶን ምዕመናን በጻፈው ደብዳቤ ውስጥ ቤተክርስቲያንን ለመግለጽ የተጠቀመው ምስል ከግንባታ ዓለም የተወሰደ ነው፤ "እንግዲህ ከቅዱሳን ጋር ባላገሮች የእግዚአብሔርም ቤተሰቦች ናችሁ እንጂ እንግዶችና መጻተኞች መሆናችሁ ቀርቶአል፤ በሐዋርያትና በነቢያት መሠረት ላይ ታንጻችኋል፥ የማዕዘኑም ራስ ድንጋይ ክርስቶስ ኢየሱስ ነው፤ በእርሱም ህንጻ ሁሉ እየተጋጠመ ለጌታ ቅዱስ ቤተ መቅደስ እንዲሆን ያድጋል" (ኤፌሶን 2፥19-21)። በጥንታዊ ግንባታ ውስጥ "የማዕዘን ራስ ድንጋይ" (ግሪክ፦ akrogōniaios) የመላው ህንጻ አቅጣጫ የሚወሰንበት፣ ግድግዳዎቹ ሁሉ ከእርሱ ጋር በትክክለኛ ማዕዘን የሚስተካከሉበት ወሳኝ ድንጋይ ነው። ያለ እርሱ ማንኛውም ግንባታ ጠማማ ይሆናል፤ ከጊዜ በኋላ ይፈርሳል። ክርስቶስ ይህ ድንጋይ ነው ማለቱ ደግሞ መላው ቤተክርስቲያን ህልውና፣ አቅጣጫ፣ ማንነትና ተልእኮ ሁሉ በክርስቶስ ብቻ የተመሰረተ መሆኑን ያመለክታል። ከዚያ በላይ ያለው "መሠረት" ግን ሐዋርያትና ነቢያት ናቸው ተብሏል፤ እነርሱ ክርስቶስ በሰጣቸው ቀዳሚ ራእይ ላይ ተመስርተው ስለ ክርስቶስ የመሰከሩ የመጀመሪያ ትውልድ ምስክሮች ናቸው። ግንባታ አንድ ጊዜ መሠረቱ ከተጣለ በኋላ በየዓመቱ አዲስ አዲስ መሠረት ድንጋይ አይጨምርም፤ መሠረቱ አንዴ ተጥሎ ያልቃል፣ ቀሪው ግንባታ በዚያ መሠረት ላይ ብቻ ይነሳል።

ስለሆነም "ዛሬ አዲስ ሐዋርያት ተነስተው አዲስ የቤተክርስቲያን መሠረት ይጥላሉ" ብሎ ማሰብ ከጳውሎስ ራሱ ምስል ጋር በቀጥታ የሚጋጭ ትርጉም ነው። ዘመናዊ የቤተክርስቲያን መሪዎች የመሠረቱን ትምህርት እየተቀበሉ በላዩ ላይ የመስራት፣ ማለትም ግድግዳ ወይም ጣሪያ የመገንባት ሚና አላቸው እንጂ አዲስ መሠረት የመጣል ሚና የላቸውም። ማንኛውም ሰው "እኔ አዲስ የቤተክርስቲያን መሠረት እየጣልኩ ነኝ" ወይም "ያለ እኔ ራእይ ቤተክርስቲያን ልትቆም አትችልም" የሚል አቋም ቢወስድ፣ ይህ ከኤፌሶን 2፥20 ግልጽ ምስል ጋር በቀጥታ የሚቃረን ትምህርት ይሆናል።

የተጠበቀው ትምህርት — 2ኛ ጴጥሮስ 3፥2

ጴጥሮስ በሁለተኛ መልእክቱ ማጠቃለያ አጠገብ ለአንባቢዎቹ የሚሰጠው ማሳሰቢያ የሐዋርያትን ስልጣን ባህርይ ይበልጥ ግልጽ ያደርገዋል፦ "በቅዱሳን ነቢያት አስቀድሞ የተባሉትን ቃሎች በሐዋርያቶቻችሁም የተሰጠውን የጌታና የመድኃኒት ትእዛዝ እንድታስቡ" (2ኛ ጴጥሮስ 3፥2)። ይህ ጥቅስ በሚያስደንቅ ሁኔታ ወደ ኋላ የሚያመለክት ነው እንጂ ወደ ፊት አይደለም። ጴጥሮስ አማኞችን የሚያሳስበው ወደፊት ስለሚመጣ አዲስ ራእይ ወይም ስለሚነሱ አዳዲስ ሐዋርያት ሳይሆን፣ ቀድሞ "የተባለውን" እና "የተሰጠውን" ትምህርት እንዲያስቡ ነው። የግሪኩ ግሥ ጊዜ ራሱ ይህንን ያጠናክራል፤ "የተነገሩትን" የሚለው ያለፈ ጊዜን ያመለክታል፣ ትእዛዙ "የተሰጠው" ተብሎ ተገልጿል፤ ማለትም አንድ ጊዜ ተላልፎ የተጠናቀቀ ትምህርት እንደሆነ ያሳያል። ይህ ደግሞ ወደ ፕሮቴስታንት ማሻሻያ ትምህርት ወሳኝ መርህ ይመራናል፦ ቤተክርስቲያን በሐዋርያት ትምህርት ላይ ትገነባለች እንጂ የዛሬ መሪ የሐዋርያትን ትምህርት ለመቀየር ወይም ለመጨመር አዲስ ሐዋርያዊ ስልጣን የለውም።

"ሁሉ ሐዋርያት ናቸውን?" — 1ኛ ቆሮንቶስ 12፥28-29

ጳውሎስ ስለ መንፈሳዊ ስጦታዎች ሲጽፍ ቤተክርስቲያንን እንደ አንድ አካል በመግለጽ ውስጥ የተለያዩ ሚናዎችን ይዘረዝራል፦ "እግዚአብሔርም በቤተ ክርስቲያን አንዳንዶችን አስቀድሞ ሐዋርያት፥ ሁለተኛ ነቢያት፥ ሦስተኛ አስተማሪዎች" ካለ በኋላ ወዲያውኑ "ሁሉ ሐዋርያት ናቸውን? ሁሉስ ነቢያት ናቸውን?" ብሎ በንግግር ጥያቄ ይጠይቃል (1ኛ ቆሮንቶስ 12፥28-29)። ይህ የግሪኩ ሰዋሰው "አይደለም" የሚል መልስ የሚጠብቅ የንግግር ጥያቄ ነው። ይህ ጥቅስ ሁለት እውነቶችን ያመላክተናል፦ ሐዋርያነትና ነቢይነት እውነተኛ የአዲስ ኪዳን ተግባራት ናቸው፤ ነገር ግን ለሁሉም አማኝ በእኩል መልኩ የተሰጡ አይደሉም። አንድ ሰው "እኔ ተመኘሁ ስለዚህ ሐዋርያ ነኝ" ብሎ ራሱን ማዕረግ ሊሰጥ አይችልም፤ ሐዋርያነት እንደማንኛውም መንፈሳዊ ስጦታ በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ፈቃድ የሚሰጥ እንጂ በሰው ፍላጎት የሚመረጥ አይደለም።

የኢትዮጵያ አውድ፦ ሐዋርያዊ መሠረት እና የዛሬ ሥልጣን

የኢትዮጵያ ፕሮቴስታንት ጥያቄ በቀላሉ "ዛሬ ራሱን ሐዋርያ ብሎ የሚጠራ ሰው አለ?" ተብሎ አይመለስም። ጥያቄው ጥልቅ ነው፦ አዲስ ኪዳን የዛሬን የቤተክርስቲያን መሪ ከክርስቶስ ራሱ በአካል ተልከው ከነበሩት ሐዋርያት ጋር ተመሳሳይ የመሠረት ጣይ ሥልጣን እንዲኖረው ይፈቅዳልን? ይህ ጥያቄ በኢትዮጵያ ውስጥ የበለጠ ተጨባጭ ትርጉም ይይዛል፤ ምክንያቱም ዘመናዊው የኢትዮጵያ ፕሮቴስታንት እምነት ታላቅ እድገትን አብሮ ከፍተኛ የቤተ እምነት መከፋፈልን፣ የነቢያዊና የፈውስ ስጦታ ይዘናል የሚሉ አገልጋዮች መብዛትንና የብልጽግና ትምህርት መስፋፋትን አብሮ እያሳየ ነው። ስለዚህ "ሐዋርያዊ" የሚለው ቃል መጀመሪያ የነገረ መለኮትና የተልእኮ ምድብ ተደርጎ መታየት አለበት እንጂ የቤተክርስቲያን ማዕረግ ብቻ ተደርጎ አይታይም። ቤተክርስቲያን የሚተክል፣ ባህልን የሚያቋርጥ፣ ፓስተሮችን የሚያሰለጥን፣ ወንጌልን ወደ ያልደረሰ ቦታ የሚወስድ ሚስዮናዊ በሰፊው ትርጉም "ሐዋርያዊ ተግባር" እያደረገ ነው ሊባል ይችላል፤ ይህ ግን ያ ሰው ራሱ የጴጥሮስን፣ የዮሐንስን ወይም የጳውሎስን የመሠረት ጣይ ሥልጣን አግኝቷል ማለት አይደለም።

ዋናው አደጋ የሚነሳው የአገልግሎት ተግባር ወደ የበላይ ሥልጣን ጥያቄ ሲቀየር ነው። ችግሩ የቃላት አጠቃቀም ብቻ አይደለም፤ አንድ ሰው በቀጥታም ይሁን በተግባር "እኔ ሐዋርያ ስለሆንኩ ራእዬ ሊጠየቅ አይችልም፣ የገንዘብ ጥያቄዬ ሊጠየቅ አይችልም፣ ትንቢቴ ሊመዘን አይችልም፣ ተከታዮቼም ለእኔ መገዛት አለባቸው" ሲል፣ ይህ ንድፍ የአዲስ ኪዳንን ቅደም ተከተል ይገለብጣል። በአዲስ ኪዳን መሪዎች የክርስቶስ አገልጋዮችና የእግዚአብሔር ምስጢራት አስተዳዳሪዎች ናቸው እንጂ የአማኞችን ህሊና የሚይዙ ባለቤቶች አይደሉም።

ኤፌሶን 4፥11-13 — ለምን ተሰጡ?

ኤፌሶን 4፥11-13 ላይ የሚገኘው ጥቅስ በዘመናችን "Five-Fold Ministry" ተብሎ ለሚጠራው እንቅስቃሴ ዋና የመጽሐፍ ቅዱስ ማጣቀሻ ሆኖ ያገለግላል፤ "እርሱም አንዳንዶቹን ሐዋርያት፥ አንዳንዶቹንም ነቢያት፥ አንዳንዶቹንም ወንጌላውያን፥ አንዳንዶቹንም እረኞችና አስተማሪዎች አድርጎ ሰጠ፤ ይህም ቅዱሳን አገልግሎትን ለመስራት፥ ለክርስቶስም አካል ህንጻ የተፍጻሜውን እድገት እስኪደርሱ ድረስ ይሆን ዘንድ ነው"። ልብ ልንል የሚገባን ነገር እነዚህ አምስት አገልግሎቶች "ራሳቸውን ለማክበር" ወይም "የግል መንግስት ለመገንባት" ሳይሆን "ቅዱሳንን ለአገልግሎት ስራ ለማዘጋጀት" የተሰጡ መሆናቸው ነው። ማዕከሉ ሁልጊዜ "ቅዱሳን"፣ ማለትም ተራው አማኝ ራሱ ነው እንጂ አገልጋዩ አይደለም።

በዚህ ጥቅስ ላይ ሁለት ተቃራኒ ትርጓሜዎች ተነስተዋል። የመጀመሪያው ሴሴሽኒስት ወይም ክላሲካል ፕሮቴስታንት እይታ ተብሎ ይታወቃል፤ ኤፌሶን 2፥20ን ከኤፌሶን 4፥11 ጋር በማገናኘት፣ ሐዋርያትና ነቢያት የቤተክርስቲያንን መሠረት ከመጣል ልዩ ተግባር ጋር ስለተያያዙ፣ ያ ልዩ ተግባር ከመጀመሪያው ትውልድ ጋር ብቻ የተያያዘ ስለሆነ ዛሬ በተመሳሳይ መሠረታዊ መልኩ አይደገምም ይላል። ሁለተኛው ደግሞ ክላሲካል ፔንጤቆስጤ እይታ ተብሎ ይታወቃል፤ የመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች እስከ ዛሬ ድረስ ንቁ ናቸው ብሎ ስለሚያምን፣ የትንቢት ስጦታና የተልእኮ አገልግሎት ዛሬም ሊኖር ይችላል ይላል፤ ይህ አገልግሎት ግን ሁልጊዜ ከመጽሐፍ ቅዱስ ስልጣን በታች ሆኖ መፈተን አለበት ብሎ ያጠናክራል። ለምሳሌ Assemblies of God በ2025 ባወጣው ኦፊሴላዊ የአቋም መግለጫ ላይ የትንቢት ስጦታ ዛሬም ንቁ ሆኖ እንደሚቀጥል ይቀበላል፤ ነገር ግን ማንኛውም የትንቢት ንግግር ሁልጊዜ ከመጽሐፍ ቅዱስ ጋር ተፈትኖ መመዘን እንዳለበት ያጠናክራል።

ሦስት የተለያዩ ደረጃዎች

Assemblies of God ራሱ በ2025 ባወጣው "Modern-Day Apostles" በተሰኘው የአቋም መግለጫ ላይ እጅግ ጠቃሚ የሆነ ልዩነት ያስቀምጣል፤ የዛሬ ሰዎች ወንጌልን በማስፋፋት፣ ቤተክርስቲያን በመትከልና ሚስዮናዊ ስራ በመስራት "apostolic" በሆነ መንፈስ ሊሰሩ እንደሚችሉ ይቀበላል፤ ይህ ግን ከጥንት ሐዋርያት ጋር ተመሳሳይ የሆነ የመሠረት ጣይ ስልጣን ወይም የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት ማምረት ስልጣን ይሰጣቸዋል ማለት እንዳልሆነ በጥብቅ ያስቀምጣል።

የ"ዘመናችን ሐዋርያት" እውነተኛ ችግር — ስልጣን እንጂ ስም አይደለም

ችግሩ ሁልጊዜ "ሐዋርያ" ወይም "ነቢይ" የሚለውን ስም መጠቀም ብቻ አይደለም፤ ይልቁንም ከዚያ ስም ጋር የተጣበቀው የስልጣን አስተሳሰብ ነው። አንድ መሪ "እኔ ሐዋርያ ነኝ ስለዚህ ቃሌን መቃወም እግዚአብሔርን መቃወም ነው" ብሎ ሲናገር፣ ጉዳዩ ከቀላል ማዕረግ አጠቃቀም ወደ ከባድ የስልጣን ብልሹነት ይለወጣል። ይህ ዓይነት አነጋገር ተከታዮች ቃሉን መጠየቅ፣ ማጣራት ወይም መቃወም እንደ መንፈሳዊ ወንጀል እንዲቆጠር ያደርጋል፤ በዚህም ተከታዮች የመንፈሳዊ ብልሹነት ሰለባ ይሆናሉ። Assemblies of God ራሱ ለዚህ አደጋ በተለይ ያስጠነቅቃል፤ "ሐዋርያ" የሚለው ማዕረግ ራስን ለማክበር፣ ሌሎችን ለመቆጣጠር ወይም ተጠያቂነትን ለማምለጥ የሚያገለግል ከሆነ ይህ የመንፈሳዊ ብልሹነት ግልጽ ምልክት እንደሆነ ያስተምራል።

የአዲስ ኪዳን ሙሉ የአገልግሎት ካርታ

በኢትዮጵያ ተደጋግሞ የሚታይ የነገረ መለኮት ስህተት፣ አዲስ ኪዳን የሚዘረዝራቸውን የተለያዩ ሚናዎችና ማዕረጎች በአንድ ካሪዝማቲክ ግለሰብ ውስጥ አጠቃልሎ የማስገባት ዝንባሌ ነው። ኤፌሶን 4፥11ን ብቻውን ተነጥሎ ከማንበብ ይልቅ ከሌሎች የአዲስ ኪዳን የመሪነት ጥቅሶች ጋር አጣምረን ማየት ይገባል፤ ከዚህ በታች ያለው ሰንጠረዥ ዘጠኙን ምድቦች በአንድነት ያሳያል፦

ይህ ሰንጠረዥ ከባድ የምድብ ስህተትን ይከላከላል፦ ኤፌሶን 4 ለዘመኑ መሪ ሁሉ አዲስ የስልጣን እርከን የመፍጠር ፈቃድ አይሰጥም። ክርስቶስ አገልጋዮችን የሚሰጠው "ቅዱሳንን ለአገልግሎት ስራ ለማዘጋጀት" እና "ለክርስቶስ አካል ህንጻ" ነው (ኤፌሶን 4፥12)።

የኢትዮጵያ ችግር፦ "ማዕረግ" እና "አገልግሎት" ሲቀላቀሉ

የኢትዮጵያ ፕሮቴስታንት ልምድ ይህንን ጥያቄ ለማጥናት ጠቃሚ መስክ ይሰጣል። ዘመናዊው የኢትዮጵያ ክርስትና ከፍተኛ የቤተ እምነት መከፋፈልን፣ ልዩ የነቢያዊና የፈውስ ስጦታ አለኝ የሚሉ አገልጋዮች መስፋፋትን፣ እንዲሁም የብልጽግና ትምህርት እድገትን በአንድነት እያሳየ ነው። ይህ ማለት ግን ፔንጤቆስጤነት ራሱ ብልጽግና ወንጌል ማለት ነው ወይም "ሐዋርያ"/"ነቢይ" ተብሎ የሚጠራ ሁሉ ሐሰተኛ ነው ማለት አይደለም፤ ይህ ድምዳሜ ታሪካዊና ስነ-መለኮታዊ ስህተት ይሆናል። ትክክለኛው ጥያቄ አንድ የተወሰነ ትምህርት ወይም አገልግሎት ከአዲስ ኪዳን ጋር ይስማማል ወይ የሚለው ብቻ ነው። ስለዚህ ምርመራው እነዚህን ጥያቄዎች ሊጠይቅ ይገባል፦

ይህ ዘዴ ከቀላሉ "እርሱ ሐዋርያ ነው?" ከሚለው ጥያቄ የበለጠ ጠንካራ የመጽሐፍ ቅዱስ ዘዴ ይሆናል።

ሁለት ተግባራት፣ ሁለት ደረጃዎች

ብዙ ጊዜ "ሐዋርያነት" እና "ትንቢት" አንድ ላይ ተደባልቀው ይታያሉ፤ ነገር ግን መጽሐፍ ቅዱስ በራሱ እነዚህን ሁለት ተግባራት በተለያየ መንገድ ይይዛቸዋል። ጳውሎስ ስለ ትንቢት ስጦታ አጠቃቀም ደንብ ሲሰጥ "ነቢያትም ሁለት ወይም ሦስት ይናገሩ፥ ሌሎችም ይመዝኑ" ይላል (1ኛ ቆሮንቶስ 14፥29)። ይህ ጥቅስ በፔንጤቆስጤ ትርጓሜ ውስጥ እጅግ ወሳኝ ቦታ ይይዛል፤ "ነቢይ ተናግሯል" የሚለው ሐቅ ብቻውን "የተናገረው ሁሉ ስህተት የለሽ ነው" ማለት አለመሆኑን በግልጽ ያሳያል። ግሪኩ የተጠቀመው ቃል "ይመዝኑ" ማለት "በጥንቃቄ ይመዝኑ፣ ይለዩ" ማለት ሲሆን፣ ይህ ተግባር ለተራ አማኝ ብቻ ሳይሆን ለቤተክርስቲያን ማህበረሰብ በሙሉ የተሰጠ ሃላፊነት ነው።

ጳውሎስ ለተሰሎንቄ ምዕመናን ሲጽፍ "ትንቢትን አትናቁ፤ ሁሉን መርምሩ፤ መልካሙን ያዙ" ይላል (1ኛ ተሰሎንቄ 5፥20-21)። ይህ ጥቅስ ሁለት የሚመስሉ ተቃራኒ ትእዛዞችን በአንድነት ይይዛል። ብዙ ጊዜ ክርስቲያኖች ወደ አንዱ ጽንፍ ብቻ ያዘነብላሉ፤ ወይ ትንቢትን ሙሉ በሙሉ ውድቅ በማድረግ ወይም ትንቢትን ያለምንም ጥያቄ በመቀበል። ጳውሎስ ግን ሁለቱንም አብሮ ይይዛል፤ ትንቢት እውነተኛ ስጦታ ስለሆነ መናቅ የለበትም፣ ነገር ግን ትንቢት ከሰው አፍ ስለሚወጣ በስህተት ሊደባለቅ ስለሚችል መመርመር አለበት። "ሁሉን መርምሩ" የሚለው ትእዛዝ ደግሞ መመዘኛው ራሱ ምንድነው ብለን እንድንጠይቅ ይመራናል፤ መልሱ ደግሞ ሁልጊዜ የተጻፈው መጽሐፍ ቅዱስ ራሱ ነው።

በፍሬያቸው ታውቋቸዋላችሁ — ማቴዎስ 7፥15-20

ኢየሱስ በተራራ ስብከቱ ማጠቃለያ ላይ አማኞችን "ከሐሰተኞች ነቢያት ተጠንቀቁ፤ በበግ ለምድ ወደ እናንተ ይመጣሉ፥ በውስጣቸው ግን ነጣቂዎች ተኩላዎች ናቸው። ከፍሬያቸው ታውቋቸዋላችሁ" ብሎ ያስጠነቅቃል (ማቴዎስ 7፥15-16)። ሐሰተኛ ነቢይ ከውጭ ሲታይ ልክ እንደ በግ ገራገር፣ የቤተክርስቲያን ልብስ ለብሶ ይታያል፤ ውስጡ ግን ተኩላ ማለት አጥፊ፣ ራስ ወዳድ ተፈጥሮ ይይዛል። ውጫዊ መልክ ብቻውን በቂ የመመዘኛ መስፈርት አይደለም። ከዚያ በኋላ ኢየሱስ የሚሰጠው መስፈርት "ፍሬ" ነው እንጂ ትልቅ ስብሰባ መሰብሰብ፣ ብዙ ተከታዮች ማፍራት፣ ትልቅ መድረክ መያዝ ወይም ብዙ ገንዘብ መሰብሰብ አይደለም።

ነቢይነት፣ ትንቢት እና የኢትዮጵያ ፔንጤቆስጤ አውድ

የኢትዮጵያ ፕሮቴስታንት ውይይት በተለይ ጥንቃቄ የተሞላበት ልዩነት ይሻል፦ በአንድ በኩል ትንቢት እንደ አዲስ ኪዳን መንፈሳዊ ክስተት፣ በሌላ በኩል ደግሞ የማይመረመር ነቢያዊ ማዕረግ ወይም ስልጣን የመያዝ ጥያቄ። ክላሲካል ፔንጤቆስጤ ነገረ መለኮት ዘመናዊ ትንቢታዊ ክስተትን ሁሉ መካድ ሳያስፈልገው ሐሰተኛ ትንቢትን ውድቅ ማድረግ ይችላል። 1ኛ ቆሮንቶስ 14፥29 ወሳኙን መርህ ይሰጣል፦ "ነቢያትም ሁለት ወይም ሦስት ይናገሩ፥ ሌሎችም ይመዝኑ።" የትንቢት መኖር ስለዚህ ማመዛዘንን አያስቀርም፤ ይልቁንም ትንቢት ራሱ የበለጠ ማመዛዘንን ይጠይቃል።

ይህ መርህ በተለይ ትንቢታዊ ንግግር ከሚከተሉት ጉዳዮች ጋር ሲነካካ ወሳኝ ይሆናል፦ ጋብቻ፣ ገንዘብ፣ ስራ፣ ስደት (ወደ ውጭ ሀገር መሄድ)፣ ፈውስ፣ ንግድ፣ ፖለቲካዊ ወይም ብሔራዊ ክስተቶች፣ የግል እድል፣ መንፈሳዊ ስልጣን፣ ወይም ግዴታዊ የገንዘብ መስጠት። ሊመረመር የማይችል ትንቢት ቀድሞውኑ ከ1ኛ ቆሮንቶስ 14 ስርዓት ውጭ እየሰራ ነው ማለት ነው።

በዚህ መንገድ ክላሲካል ፔንጤቆስጤ ነገረ መለኮት የመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎችን እያረጋገጠ በተመሳሳይ ጊዜ ነቢያዊ አምባገነንነትን (prophetic authoritarianism) ውድቅ ማድረግ ይችላል።

ብልጽግና ወንጌል ምንድነው?

"Prosperity Gospel" ወይም "Word of Faith" ተብሎ የሚጠራው ትምህርት በአጠቃላይ እምነት፣ አዎንታዊ ንግግር (positive confession) እና "ዘር መዝራት" (seed sowing) በሚባል ልምምድ አማካኝነት አማኝ በዚህ ምድራዊ ህይወት የገንዘብ፣ የጤናና የቁሳዊ ብልጽግና ተፈጥሯዊ መብት እንዳለው የሚያስተምር ትምህርት ነው። Assemblies of God ራሱ ባሳተመው የስነ መለኮት ጥናት ላይ ይህንን ትምህርት በዝርዝር ይገመግማል፤ ችግሩ ራሱ "እግዚአብሔር ይባርካል" የሚለው እውነት አይደለም፤ ችግሩ ወንጌልን ራሱ ወደ "እግዚአብሔር ያበለጽግሃል" የሚል ቁሳዊ ውጤት ብቻ ማሳነስ ነው።

ይህ ሰንጠረዥ አንድ አስፈላጊ ማስጠንቀቂያ አለው፦ በረከት፣ ሀብት ወይም ጤና በራሳቸው ክፉ አይደሉም። ችግሩ እነዚህን ነገሮች የወንጌል ዋና መልእክት ማድረግ ነው።

"እግዚአብሔር ያሟላል" — ፊልጵስዩስ 4፥19 በአውዱ ውስጥ

ብዙ ጊዜ ፊልጵስዩስ 4፥19 "አምላኬም እንደ ባለ ጠግነቱ መጠን በክርስቶስ ኢየሱስ በክብር ሁሉን እንደሚያሟላላችሁ" የሚለው ጥቅስ ተነጥሎ እንደ "የገንዘብ ቃል ኪዳን" ተደርጎ ይጠቀሳል፤ ነገር ግን ይህ ጥቅስ ከአውዱ ተነጥሎ ሲነበብ ትርጉሙ ይዛባል። ጳውሎስ ይህንን ደብዳቤ የጻፈው ከፊልጵስዩስ ምዕመናን ለጳውሎስ አገልግሎት ስለሰጡት የገንዘብ ድጋፍ ምስጋና እየገለጸ ነው (ፊልጵስዩስ 4፥14-18)። ጳውሎስ ራሱ ደግሞ "መጉደልንም አውቃለሁ መብዛትንም አውቃለሁ" ብሎ በዚያው ምዕራፍ ውስጥ ተናግሯል (ፊልጵስዩስ 4፥12)። ስለዚህ ጳውሎስ ራሱ ድህነትንም ብልጽግናንም እኩል ተምሮ የነበረ ሰው ነው ማለት ነው፤ "እግዚአብሔር ያሟላል" የሚለው ተስፋ ስለ ውጫዊ ቁሳዊ ብልጽግና ዋስትና ሳይሆን፣ አማኞች ለእግዚአብሔር ስራ ልግስና ሲያደርጉ እግዚአብሔር ራሱ በራሱ መንገድና ጊዜ የሚያስፈልጋቸውን እንደሚሰጣቸው የሚያረጋግጥ ተስፋ ነው።

ገንዘብ ፍቅርና ሐሰተኛ አስተማሪዎች — 1ኛ ጢሞቴዎስ 6

ጳውሎስ ለጢሞቴዎስ በጻፈው ደብዳቤ ውስጥ "ገንዘብን መውደድ ግን የክፋት ሁሉ ስር ነው፤ አንዳንዶችም ይህን ሲመኙ ከሃይማኖት ተሳስተው በብዙ ሀዘንም ራሳቸውን ወግተዋል" ይላል (1ኛ ጢሞቴዎስ 6፥10)። "ገንዘብን መውደድ" ራሱ ችግር ነው ተብሏል እንጂ "ገንዘብ ራሱ" ችግር ነው አልተባለም። ገንዘብ ወደ ልብ ማዕከል ሲገባ፣ ወደ አምልኮት ነገር ሲቀየር ችግር ይሆናል። ለዘመናችን ጠንካራ የመመርመሪያ መርህ ይህ ነው፦ አገልግሎት ሰዎችን ለማገልገል የተሰጠ ነው እንጂ ሰዎችን ለአገልግሎቱ ገንዘብ ማምጫ መሳሪያ ለማድረግ አይደለም።

የመስቀል ወንጌልና የብልጽግና ወንጌል ልዩነት

ኢየሱስ ተከታዮቹን ሲጠራ "እኔን መከተል የሚወድ ራሱን ይካድ መስቀሉንም ተሸክሞ ይከተለኝ" ብሏል (ማቴዎስ 16፥24)። ወንጌል "ክርስቶስን ተከተል፣ ከዚያም ህይወትህ ያለ መከራ ምቹ ይሆናል" አይልም፤ ይልቁንም "ክርስቶስን ተከተል፣ መስቀልህን ተሸከም፣ በእርሱ ፅናት ኑር" ይላል። ጳውሎስ ራሱ ለጢሞቴዎስ "በክርስቶስ ኢየሱስ በመንፈሳዊ ህይወት ሊኖሩ የሚወዱ ሁሉ ይሰደዳሉ" ብሎ ጽፏል (2ኛ ጢሞቴዎስ 3፥12)። መከራ መኖሩ ራሱ የእምነት ውድቀት ማስረጃ አይደለም፤ ብልጽግና ወንጌል ግን ይህንን ግንኙነት ገልብጦ "መከራ ማለት የእምነት እጥረት ማለት ነው" የሚል ትምህርት ሲያስተምር፣ ከመስቀል ወንጌል ጋር ቀጥተኛ የተጋጨ አቋም ይይዛል።

ከ"ዘር መዝራት" ወደ "ትንቢታዊ ግፊት" — የሥልጣን መዛባት

በኢትዮጵያ ውስጥ በተለይ አደገኛ የሆነው መዛባት የሚከሰተው የገንዘብ ጥያቄ ከነቢያዊ ስልጣን ጋር ሲጣመር ነው። "ስጥ፣ ምክንያቱም እግዚአብሔር ነግሮኛል"፣ "ይህንን መጠን ዝራ፣ ግኝትህ ይመጣል"፣ "ካልሰጠህ የነቢያዊውን ቃል እየተቃወምክ ነው" የሚሉ ንግግሮች በጥንቃቄ ሊመረመሩ ይገባል፤ ምክንያቱም እነዚህ የክርስቲያናዊ ልግስናን ወደ መንፈሳዊ ማስገደድ (spiritual coercion) ሊቀይሩ ይችላሉና። አዲስ ኪዳን የመዝራትና የማጨድን ምስል ያስተምራል፣ ነገር ግን ይህ ምስል ከአውዱ ተነጥሎ ወደ ሜካኒካዊ የገንዘብ ልውውጥ ከእግዚአብሔር ጋር ሊቀየር አይችልም። ጳውሎስ የመዝራት ምስልን የተጠቀመው ልግስናን፣ ትንሣኤን፣ መንፈሳዊ ኢንቨስትመንትንና የእግዚአብሔርን ጸጋ ለማስተማር እንጂ ተአምራት የሚገዙበት ቀመር አድርጎ አይደለም። መስቀሉ ራሱ የሃይማኖታዊ ንግድ ሎጂክን ይሰብራል፤ ክርስቶስ ሸቀጥ አይደለም፣ መንፈስ ቅዱስ ሸቀጥ አይደለም፣ ትንቢት ሸቀጥ አይደለም፣ ፈውስ ሸቀጥ አይደለም፣ ጸሎት ሸቀጥ አይደለም፣ ወንጌልም ሸቀጥ አይደለም።

የስምዖን ጠንቋይ ታሪክ (ሐዋርያት ሥራ 8፥18-24) ስለ መንፈሳዊ ስልጣንና ገንዘብ ለሚደረግ የኢትዮጵያ ጥናት ልዩ ትኩረት ሊሰጠው ይገባል። ስምዖን መንፈሳዊ ኃይልን ከገንዘብ ልውውጥ ጋር ለማገናኘት ሞክሮ ነበር፤ የጴጥሮስ ምላሽ ግን የእግዚአብሔር ኃይል በገንዘብ ሊገዛ እንደማይችል በጽኑ ያረጋግጣል፦ "ብርህ ከአንተ ጋር ይጥፋ፥ የእግዚአብሔርን ስጦታ በገንዘብ ልታገኝ አስበሃልና።"

ሌላ ወንጌልና ሌላ ኢየሱስ — ገላትያ 1፥6-9 እና 2ኛ ቆሮንቶስ 11፥4

ጳውሎስ ወደ ገላትያ ምዕመናን በጻፈው ደብዳቤ ውስጥ በጣም ያልተለመደ ጠንካራ ቃል ይጠቀማል፤ "ከጠራችሁ ከክርስቶስ ጸጋ ወደ ሌላ ወንጌል እንዲህ ፈጥናችሁ እንዴት እንደ ተለወጣችሁ እደነቃለሁ... ነገር ግን እኛ ብንሆን ወይም ከሰማይ መልአክ፥ ከሰበክንላችሁ ወንጌል የሚለይ ወንጌልን ቢሰብክላችሁ የተረገመ ይሁን" ይላል (ገላትያ 1፥6-9)። ይህ ድግግሞሽ (ቁጥር 8 እና 9) ራሱ የመልእክቱን ክብደት ያመለክታል፦ ወንጌልን የመቀየር ስራ የግል አስተያየት ልዩነት ብቻ ሳይሆን መንፈሳዊ ውርደት የሚያመጣ ከባድ ጉዳይ ነው። በተመሳሳይ 2ኛ ቆሮንቶስ 11፥4 ላይ ጳውሎስ "የመጣ ሰው ያልሰበክንላችሁን ሌላ ኢየሱስ ቢሰብክ" ይላል፤ "ኢየሱስ" የሚለውን ስም መጥራት ብቻውን ትምህርቱ ትክክለኛ መሆኑን አያረጋግጥም።

ራስን ከፍ ማድረግ — 2ኛ ቆሮንቶስ 11

ጳውሎስ ራሳቸውን "ታላላቅ ሐዋርያት" አድርገው የሚያቀርቡ ሰዎችን በተመለከተ ጠንካራ ትችት ያቀርባል፤ እነዚህ ሰዎች በውጫዊ ንግግር ችሎታ፣ በራስ ተመስጦነትና በክብር ማግኘት ላይ ያተኮሩ ነበሩ። ጳውሎስ ግን ራሱን የሚያቀርበው በተቃራኒው መንገድ ነው፤ በድካሙ፣ በመከራው፣ በስቃዩ ይመካል (2ኛ ቆሮንቶስ 11፥23-30)። የእውነተኛ አገልጋይ ምልክት ራስን ከፍ ማድረግ ሳይሆን ክርስቶስን ከፍ ማድረግ ነው።

ጴጥሮስ ሐሰተኛ ነቢያት በብሉይ ኪዳን ውስጥ እንደነበሩ ሁሉ፣ በአዲስ ኪዳን ማህበረሰብ ውስጥም ሐሰተኛ አስተማሪዎች እንደሚነሱ ያስጠነቅቃል (2ኛ ጴጥሮስ 2፥1)። የእነዚህ ሰዎች ችግር የተሳሳተ ትምህርት ብቻ ሳይሆን ህይወታቸው ራሱ ነው፤ ጴጥሮስ ስስት፣ ምኞት፣ ትዕቢትና የስልጣን ፍቅር ባህርያቸውን በዝርዝር ይገልጻል። ጴጥሮስ ደግሞ ለሽማግሌዎች "በእጃችሁ ያለውን የእግዚአብሔርን መንጋ ጠብቁ... ለተሰጣችሁ ርስት ጌቶች ሆናችሁ አይሁን እንጂ ለመንጋው ምሳሌ ሁኑ" ይላል (1ኛ ጴጥሮስ 5፥2-3)። "ጌቶች ሆናችሁ አይሁን" የሚለው ቃል ራሱ በጣም ጠንካራ ማስጠንቀቂያ ነው፤ እውነተኛ መንፈሳዊ መሪነት በሰዎች ላይ ጌትነት ማድረግ ወይም ተከታዮችን መቆጣጠር ፈጽሞ አይደለም።

ማዕረግ ሳይሆን ፍሬ — ምርመራው ከየት ይጀምራል?

አዲስ ኪዳን ቤተክርስቲያንን ሐሰተኛ አስተማሪዎችን በማዕረጋቸው እንድትለይ አያዘምንም። ይልቁንም ትምህርታቸውን፣ ባህርያቸውን፣ ፍሬያቸውን፣ ምግባራቸውን፣ ከክርስቶስ ጋር ያላቸውን ግንኙነትና የእግዚአብሔርን ህዝብ አያያዛቸውን እንድትመረምር ትልካለች። ኢየሱስ "ከፍሬያቸው ታውቋቸዋላችሁ" ይላል (ማቴዎስ 7፥16)፤ ጳውሎስ ራሳቸውን የክርስቶስ ሐዋርያት አስመስለው የሚያቀርቡ "ሐሰተኛ ሐዋርያትን" ያስጠነቅቃል (2ኛ ቆሮንቶስ 11፥13)፤ ጴጥሮስ በአታላይ ቃላት ሰዎችን የሚበዘብዙ አስተማሪዎችን ያጋልጣል (2ኛ ጴጥሮስ 2፥3)፤ ጳውሎስ ደግሞ ለገላትያ ሰዎች እንኳ ከሰማይ የመጣ መልአክ ቢመስል እንኳ ሌላ ወንጌል የሚያውጅ ሊጣል እንደሚገባ ያስተምራል (ገላትያ 1፥8-9)። ስለዚህ ተአምራት ብቻቸውን የመጨረሻ ማረጋገጫ ሊሆኑ አይችሉም።

ተቋማዊ አንድነትና መንፈሳዊ አንድነት

የኢትዮጵያ ፕሮቴስታንት ታሪክ ለዚህ ጥናት ጠቃሚ ተጨባጭ ምሳሌ ይሰጣል፦ ተቋማዊ አንድነትና ስነ-መለኮታዊ አንድነት የተያያዙ ቢሆኑም ተመሳሳይ አይደሉም። የኢትዮጵያ ወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ኅብረት (ECFE) እንደ አንድ የበላይ ማስተባበሪያ አካል ሆኖ፣ በወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት መካከል ትብብርን፣ ኅብረትን፣ የአቅም ግንባታን እና ድጋፍን ለማጠናከር የተመሠረተ ተቋም ነው። ታሪኩ ወደ 1970ዎቹ የሚመለስ ሲሆን፣ በ1976 (እ.ኤ.አ. 1976/1984 ዓ.ም አካባቢ) ዘጠኝ መስራች አብያተ ክርስቲያናት ይዞ ተቋቁሟል፤ በኮሚኒስት ዘመን ስደትን አልፎ፣ ዛሬ ከዘጠና በላይ አባል ቤተ እምነቶችን፣ ከሰባ በላይ ፓራ-ቤተክርስቲያን ድርጅቶችን፣ እና በዲያስፖራ የሚገኙ ተባባሪ አባላትን የያዘ ትልቅ ጥላ ተቋም ሆኗል።

ይሁን እንጂ የተቋሙ ታሪክ ንጹህ ስኬት ብቻ አልነበረም። በ2012 (እ.ኤ.አ) አካባቢ ሁለቱ ትልልቅና ታሪካዊ አብያተ ክርስቲያናት — የኢትዮጵያ ወንጌላዊት ቤተክርስቲያን መካነ ኢየሱስ (EECMY) እና የኢትዮጵያ ቃለ ሕይወት ቤተክርስቲያን (Kale Heywet Church) — በውክልና ስሌት፣ በድምጽ አሰጣጥ መጠንና በተቋማዊ ማዕከላዊነት ዙሪያ በተነሱ አለመግባባቶች ከ ECFE ወጡ። ይህ ክፍተት የ ECFE የማስተባበር ሚና እንዲዳከም አድርጓል። በ2019 ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ ከ400 በላይ የፕሮቴስታንት መሪዎችን በአንድ መድረክ ሰብስበው ኦፊሴላዊ የሃይማኖት እውቅናን ቃል በመግባት ወደ አንድነት ጥሪ ካቀረቡ በኋላ፣ ውስብስብ ድርድሮች ተካሂደው በመጨረሻ በ2020 (እ.ኤ.አ) አዲስ ጥላ ተቋም — የኢትዮጵያ ወንጌላውያን ምስክሮች ምክር ቤት (ECGBC) — በአዋጅ ቁጥር 1208/2012 (የፍትህ ሚኒስቴር ደንብ) ህጋዊ እውቅና አግኝቶ ተመሠረተ። ይህ አዲስ ተቋም ከመንግስት ጋር በተያያዘ የፍቃድ አሰጣጥ ስልጣን በማግኘቱ፣ የ ECFE እና ሌሎች ታሪካዊ አካላት ተጽዕኖ ላይ ጥያቄ አስነስቷል።

ጠንካራ ተቃውሞ፦ ፖለቲካዊ ተሳትፎና ከመንግስት ጎን መቆም

ከታሪካዊ አብያተ ክርስቲያናት ወገን የተነሳው በጣም ጠንካራ ተቃውሞ ራሱ ECGBC ከመመሥረቱ ጅማሬ ጋር የተያያዘ ነው። ተቋሙ የተወለደው ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ በሰኔ 2019 (እ.ኤ.አ) ከ400 በላይ የፕሮቴስታንት መሪዎችን ጠርተው ወደ አንድነት ካቀረቡት ጥሪ ነው፤ ይህ ጅማሬ ራሱ ብዙ ታዛቢዎችና የቤተክርስቲያን መሪዎች ተቋሙን ከመንፈሳዊ ራስን በራስ የማስተዳደር ተቋም ይልቅ እንደ "ፖለቲካዊ መድረክ" ወይም "የዐቢይ የግል ፕሮጀክት" አድርገው እንዲመለከቱት አድርጓቸዋል። ይህ ግንዛቤ የበለጠ የተጠናከረው የመጀመሪያው የECGBC ፕሬዚዳንት ራሳቸው ከፖለቲካዊ መድረክ ጋር ተያያዥነት ተነሳባቸው፣ ከዚያም በተተኩት አመራር አቶ ታደሰ ገብሬ (ዶ/ር) ስር ደግሞ ተቋሙ ይበልጥ ወደ መንግስት ቅርበት ማዘንበሉ ነው፤ እኚህ ግለሰብ በደርግም ሆነ በኢህአዴግ ዘመን በተለያዩ የመንግስት አስተዳደራዊ ኃላፊነቶች ላይ ሲያገለግሉ የቆዩና ክርስቲያኖች በፖለቲካ ውስጥ ንቁ ተሳትፎ ሊኖራቸው ይገባል የሚል ጠንካራ አቋም ያላቸው ናቸው። ለብዙ ታሪካዊ ወንጌላውያን መሪዎች ይህ ዓይነት አሰላለፍ የቤተክርስቲያንና የመንግስት መስመር እየተደበላለቀ መሆኑን የሚያሳይ ምልክት ሆኖ ታይቷቸዋል፤ ይህም ኢየሱስ ራሱ ካስተማረው "የቄሳርን ለቄሳር፥ የእግዚአብሔርንም ለእግዚአብሔር ስጡ" (ማቴዎስ 22፥21) ከሚለው መርህ ጋር የሚጋጭ ስጋት ፈጥሮባቸዋል።

ይህ ስጋት ወደ ተጨባጭ ተቋማዊ ክፍፍል ያደገው ብዙም ሳይቆይ ነው። በድምጽ አሰጣጥና በአመራር ውክልና ዙሪያ በተነሳ አለመግባባት ምክንያት ECFE ራሱ ከECGBC የድምጽ መስጫ ጉባኤ ራሱን አገለለ፤ ተከትለውም አራት ከትልልቆቹና ከታሪካዊዎቹ አባል አብያተ ክርስቲያናት አንዷ የሆነችው (የመኖናዊት) መሠረተ ክርስቶስ ቤተክርስቲያን፣ እንዲሁም ከመጀመሪያዎቹ ሦስት የፔንጤቆስጤ አብያተ ክርስቲያናት አንዷ የሆነችው — እራሱ የዐቢይ አህመድ የቤት ቤተክርስቲያን የሆነችው ሙሉ ወንጌል አማኞች ቤተክርስቲያን ጨምሮ — ከድምጽ አሰጣጡ ራሳቸውን አገለሉ። እነዚህ አብያተ ክርስቲያናት በ ECGBC ውስጥ አባልነታቸውንና ህጋዊ ደረጃቸውን መያዛቸውን ቢገልጹም፣ የአሁኑን የECGBC አመራር እውቅና ለመስጠት ፈቃደኛ አልሆኑም። ይህ ራሱ ተቋሙን ለማቋቋም ከረዱት ወይም የተቀላቀሉት አካላት እራሳቸው በአስተዳደሩ ላይ ይፋዊ ተቃውሞ ማንሳታቸውን የሚያሳይ በቅርብ የኢትዮጵያ ፕሮቴስታንት ታሪክ ውስጥ ከታዩት እጅግ ጠንካራ ተቋማዊ ተቃውሞዎች አንዱ ሆኖ ተመዝግቧል።

የውስጥ ግልጽነት ጉድለትና ተጠያቂነት ጥያቄዎች

ከፖለቲካ ተሳትፎው ጎን ለጎን፣ ስለ ተቋሙ ውስጣዊ ግልጽነትና ተጠያቂነት ጥያቄዎችም ተነስተዋል። ተቺዎችና ተመልካቾች ECGBC ራሱ ስለ ራሱ ያቀረበውን ቁጥር — ከ50 ሀገራት በላይ የተውጣጡ ከ3,000 በላይ አብያተ ክርስቲያናትንና አገልግሎቶችን፣ ከ32 ሚሊዮን በላይ አማኞችን ይወክላል የሚለውን ማንነት — ገለልተኛ በሆነ መንገድ ሊረጋገጥ ያልቻለና የተጋነነ ነው ብለው ጠይቀዋል። ይህ ዓይነት ያልተረጋገጠ ቁጥር ማቅረብ ብቻውን የተቋሙን ግልጽነት ጥያቄ ውስጥ ያስገባል፤ በተጨማሪም ተቋሙ ቀደም ሲል በፍትህ ሚኒስቴር ይያዝ የነበረውን የአብያተ ክርስቲያናትና የአገልግሎት ድርጅቶች ህጋዊ ፍቃድ የመስጠት ስልጣን በእጁ ይዞ በመገኘቱ፣ ይህ የተከማቸ ስልጣን ከሚመጥነው ግልጽነትና ተጠያቂነት ውጪ ሲሆን ለወገንተኝነትና ለብልሹነት (favoritism) በር ሊከፍት እንደሚችል የሚሰጉ ወገኖች አሉ፤ ማንኛውም ቤተክርስቲያን ወይም አገልግሎት ህጋዊ እውቅና እንዲያገኝ ወይም እንዳያገኝ የመወሰን ስልጣን በአንድ ተቋም ብቻ ላይ ሲያርፍ፣ ያ ተቋም ራሱ ግልጽ በሆነ የቤተክርስቲያን-አቀፍ ቁጥጥር ስር ካልሆነ በስተቀር፣ ስጋቱ ተገቢ ነው።

የብልጽግናና "የእምነት ቃል" አብያተ ክርስቲያናት የትምህርት ጥያቄ

ከፖለቲካዊና ከአስተዳደራዊ ጥያቄዎች ባልተናነሰ ደረጃ፣ ታሪካዊ ወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ያነሱት ሌላው ጥያቄ ንጹህ ስነ-መለኮታዊ ጥያቄ ነው። EECMY የሉተራዊት ፒዬቲስት ትውፊት፣ የቃለ ሕይወት ቤተክርስቲያን ወንጌላዊ ትውፊት፣ እና ራሱ ECFE ከመመሥረቱ ጀምሮ የያዘው "ወንጌላዊ የእምነት መሠረት" (evangelical basis of faith) የሚል የጋራ የነገረ መለኮት ማዕቀፍ ለአባልነት እንደ ቅድመ ሁኔታ ሲጠቀም ኖሯል። ነገር ግን በቅርቡ በፍጥነት እያደጉ ያሉት የብልጽግናና "የእምነት ቃል" (Word of Faith) ትምህርት ያላቸው አዳዲስ ራሳቸውን የቻሉ ቤተ እምነቶች ወደ ሰፊ ጥላ ተቋማት (እንደ ECGBC ያሉ) በብዛት ሲቀላቀሉ፣ ትልቅ ጥያቄ ይነሳል፦ ቁጥርንና የፖለቲካ ተሰሚነትን ለማብዛት ሲባል የነገረ መለኮት መሠረት እየተላላ ነው ወይ? ይህ ስጋት ተጨባጭ መሠረት አለው፤ የኢትዮጵያ ወንጌላዊ ክርስትና እድገት ከነገረ መለኮት ስልጠናና ከቤተክርስቲያን አወቃቀር ብስለት እድገት ጋር እኩል ባለመራመዱ የተነሳ፣ ልምድና ስሜት ቀድሞ የመጣበት፣ ጥልቅ የመጽሐፍ ቅዱስ ማስተማርያ ግን ዘግይቶ ወይም ጨርሶ ያልደረሰበት ክፍተት እንደተፈጠረ የቤተክርስቲያን ውስጥ ተመልካቾች ራሳቸው ይመሰክራሉ፤ ይህ ክፍተት ደግሞ በተለይ በከተማ አካባቢ ለሚገኙ የፔንጤቆስጤ አብያተ ክርስቲያናት የብልጽግና ትምህርት እንዲስፋፋ ምቻ ፈጥሯል።

ስለዚህ ታሪካዊ አብያተ ክርስቲያናት ያነሱት ጥያቄ ትክክለኛ ነው፦ አንድ ጥላ ተቋም የቁጥር ብዛትን ወይም የፖለቲካ ክብደትን ለማግኘት ሲል፣ በጳውሎስ "ሌላ ወንጌል" ተብሎ ከተጠራው ትምህርት (ገላትያ 1፥6-9) ጋር ተመሳሳይ ይዘት ላለው ትምህርት ተመሳሳይ ህጋዊና ተቋማዊ ክብር ቢሰጠው፣ ያ ራሱ የነገረ መለኮት አደጋ ነው። ሐዋርያት ስራ 15 ላይ የታየው ጉባኤ ከመግባባቱ በፊት ትምህርቱን መርምሮ እንደነበር እናስታውስ፤ የዘመናችን ማንኛውም ጥላ ተቋም ተመሳሳይ ጥንቃቄ ከሌለው፣ አንድነት ማለት የቁጥር ስብስብ ብቻ ይሆናል እንጂ የትምህርት አንድነት አይሆንም። ይህ ደግሞ ወደ ራሱ ወደ ጥናቱ ማዕከላዊ ጥያቄ ይመልሰናል፦ ተቋማዊ አንድነት ያለ ትምህርታዊ አንድነት ራሱ ያለ ስነ-መለኮት ስምምነት የተደረገ ድርጅታዊ ትብብር ብቻ ይሆናል።

ማጣቀሻ ማስታወሻ፦ ከላይ የተጠቀሱት ታሪካዊ ዝርዝሮች (የ2019 የአንድነት ጥሪ፣ የአመራር ለውጥ፣ የECFEና የአራት አባል አብያተ ክርስቲያናት ራስን ማግለል፣ የቁጥር ውዝግብ) ከሕዝባዊ ጋዜጠኝነትና ከትምህርታዊ ጥናት የተወሰዱ ናቸው፤ ይህ ጥናት የተወሰኑ ግለሰቦችን ወይም ተቋማትን ለመፍረድ ሳይሆን ንድፉን ለማሳየት ብቻ ያቀርባቸዋል።

ትምህርተ መለኮታዊ ትምህርት፦ ምክር ቤት ምን ማድረግ ይችላል፣ ምንስ አይችልም?

ከዚህ ታሪክ የምንማረው ትምህርት ግልጽ ነው፦ ምክር ቤት አብያተ ክርስቲያናትን ማስተባበር ይችላል፤ የክርስቶስን አካል አንድነት ግን መፍጠር አይችልም። ክርስቶስ ራሱ ጸልዮ ነበር፦ "ሁሉም አንድ እንዲሆኑ" (ዮሐንስ 17፥21)፤ ጳውሎስ ደግሞ "በአንድነት መንፈስ የተያያዘውን ኅብረት በሰላም ማሰሪያ እንድትጠብቁ ትጉ" ብሎ ያዛል (ኤፌሶን 4፥3)። አንድ ተቋም ማስተባበርን፣ ህጋዊ ውክልናን፣ የጋራ ፕሮግራሞችን፣ የነገረ መለኮት ምክክርን፣ የመሪነት ስልጠናን፣ የግጭት አፈታትን፣ ተሟጋችነትን እና የጋራ ማህበራዊ አገልግሎትን ሊሰጥ ይችላል፤ ነገር ግን ንስሐን፣ ትሕትናን፣ የትምህርት ታማኝነትን፣ ቅድስናን፣ የጋራ መገዛትን፣ ፍቅርን፣ መተማመንን ወይም መንፈሳዊ አንድነትን በራሱ መፍጠር አይችልም። ይህ ማለት አንድ ብሔራዊ ምክር ቤት መኖሩ ብቻ የኢትዮጵያ ፕሮቴስታንት የአዲስ ኪዳን አንድነትን አሳክቷል ማለት አይደለም።

ሐዋርያት ስራ 15 — የጉባኤ ውሳኔ ንድፍ

አዲስ ኪዳን ራሱ ስለ አካባቢያዊ ቤተክርስቲያን መሪነትም ስለ ሰፊ የአብያተ ክርስቲያናት ትብብርም ምሳሌ ይሰጣል። ሐዋርያት ስራ 15 እጅግ ጠንካራው ንድፍ ነው፦ የትምህርት ውዝግብ ተነሳ፤ ሐዋርያትና ሽማግሌዎች ተሰበሰቡ፤ ጉዳዩ ተከራከረ፤ ቅዱሳት መጻሕፍት ተመረመሩ፤ ምስክርነት ተሰማ፤ የመንፈስ ቅዱስ ስራ ታወቀ፤ የጋራ ውሳኔ ተቀረጸ፤ አብያተ ክርስቲያናቱ ተነገራቸው። ይህ ንድፍ ከ "ኃያል መሪ ራእይ ተቀብሏል፤ ስለዚህ ሁሉም መቀበል አለበት" ከሚለው አካሄድ ፍጹም የተለየ ነው። ሐዋርያት ስራ 15 የሚያሳየው ከሐዋርያዊ ቅዱሳት መጻሕፍት በታች ያለ የጉባኤ ማመዛዘን እንጂ የካሪዝማቲክ አምባገነንነት አይደለም። ስለዚህ የኢትዮጵያ ፕሮቴስታንት ምክር ቤት ለቅዱሳት መጻሕፍት ምትክ መሆን የለበትም፣ እንዲሁም አንድ ግለሰብ አገልጋይ ሁሉንም አብያተ ክርስቲያናት የሚቆጣጠርበት መሳሪያ መሆን የለበትም። መጽሐፍ ቅዱሳዊው ንድፍ፦ ክርስቶስ ራስ ነው → ቅዱሳት መጻሕፍት ስልጣን አላቸው → አብያተ ክርስቲያናት በጋራ ያመዛዝናሉ → መሪዎች ያገለግላሉ → አማኞች ይታነጻሉ።

ማጠቃለያ፦ ይህ ጥናት "ምክር ቤት ከንቱ ነው" የሚል ድምዳሜ አይሰጥም። ECFE እና ECGBC እውነተኛ የትብብር ጥረቶችን ያሳያሉ፤ EGST ደግሞ የስኬታማ ትብብር ምሳሌ ነው። ትክክለኛው ጥያቄ "ምክር ቤቱ ለምን ከሸፈ?" ሳይሆን "ምክር ቤት ምን ዓይነት አንድነት ማምረት ይችላል፣ ምንስ ዓይነት አንድነት በመንፈሳዊና በመጽሐፍ ቅዱሳዊ ለውጥ ብቻ ሊገኝ ይችላል?" የሚለው ነው። ምክር ቤቶች የቤተክርስቲያንን አንድነት የሚያገለግሉ መሳሪያዎች ናቸው እንጂ የአንድነት ምንጭ አይደሉም፤ ምንጩ ሁልጊዜ ክርስቶስ ራሱ ብቻ ነው።

የመጨረሻው ግብ — ወደ ክርስቶስ ማደግ

ጳውሎስ ስለ አምስቱ አገልግሎቶች ከጻፈ በኋላ የመጨረሻውን ግብ ግልጽ ያደርጋል፤ "በፍቅር እውነትን እያደረግን በሁሉ ነገር ወደ እርሱ ራስ ወደ ሆነው ወደ ክርስቶስ እንድናድግ" ይላል (ኤፌሶን 4፥15)። ተከታዮች ወደ አንድ ግለሰብ መሪ ሳይሆን ወደ ክርስቶስ ራሱ እንዲያድጉ ማድረግ የአገልግሎት ሁሉ የመጨረሻ ዓላማ ነው። አንድ መሪ ደጋግሞ "እኔን ተከተሉ" ወይም "ያለ እኔ ፈቃድ ወደ እግዚአብሔር መቅረብ አትችሉም" የሚል ከሆነ ይህ ሊመረመር የሚገባ ምልክት ነው። ጳውሎስ ግን "እኔን ምሰሉ፣ እኔም ክርስቶስን እንደምመስል" (1ኛ ቆሮንቶስ 11፥1) በሚል መርህ ይናገራል፤ የአገልጋይ ህይወት ራሱ ወደ ክርስቶስ የሚያመለክት ጣት ብቻ መሆን አለበት።

የቤርያ ምሳሌ — ሁሉንም ነገር በቃሉ መመዘን

ይህ ጥናት የተወሰኑ መሪዎችን ለማዋረድ ወይም የተወሰኑ ቤተክርስቲያናትን ለመክሰስ የተጻፈ አይደለም፤ ዓላማው አማኙ ራሱ ከሰው ስም ጋር ሳይሆን ከመጽሐፍ ቅዱስ ቃል ጋር እንዲመዝን ማስተማር ነው። እውነተኛ አገልጋይ ብዙ ሰዎችን ሊሰበስብ ይችላል፤ ሐሰተኛ አስተማሪም እንዲሁ ብዙ ሰዎችን ሊሰበስብ ይችላል። አንድ መሪ ብዙ ተአምራትን ቢያሳይ እንኳ ይህ ብቻ የትምህርቱን እውነተኛነት ፈጽሞ አያረጋግጥም። የሐዋርያት ስራ 17፥11 የቤርያ ሰዎችን ምሳሌ ሲያቀርብ፣ "ነገሩ እንደዚሁ ይሁን አይሁን ዕለት ዕለት መጻህፍትን እየመረመሩ" የጳውሎስን ትምህርት እንኳ ያለ ጥያቄ እንዳልተቀበሉ ይመሰክራል። ይህ ራሱ ለዘመናችን አማኝ ትልቁ ምሳሌ ነው።

የኢትዮጵያ ፕሮቴስታንት ችግር በአንድ ሰው ላይ አይደለም

ይህ ጥናት የተወሰኑ የኢትዮጵያ ቤተ እምነቶችን ወይም ግለሰቦችን ለማጥቃት የቀረበ አይደለም። ይልቁንም ለሁሉም ትውፊት እኩል ሊሠራ የሚችል የመጽሐፍ ቅዱስ መመርመሪያ ማዕቀፍ ለመስጠት ይሞክራል፦

የመጨረሻው የነገረ ቤተክርስቲያን ንድፍ

ይህንን ጥናት በሙሉ የሚያጠቃልል አንድ የቤተክርስቲያን ስርዓት ንድፍ ከዚህ በታች ቀርቧል፦ ክርስቶስ የቤተክርስቲያን ራስ ነው፤ ከእርሱ ስር ቅዱሳት መጻሕፍትና መንፈስ ቅዱስ ይገኛሉ፤ ቅዱሳት መጻሕፍት ሐዋርያዊ ትምህርትን ይሸከማሉ፣ መንፈስ ቅዱስ ደግሞ መንፈሳዊ ስጦታዎችን ይሰጣል፤ ሁለቱም ወደ አካባቢያዊ ቤተክርስቲያን ያመራሉ፤ በዚያ ውስጥ ሽማግሌዎች፣ እረኞች፣ አስተማሪዎች፣ ወንጌላውያንና ዲያቆናት ያገለግላሉ፤ ግባቸውም ቅዱሳንን ማዘጋጀት ነው፤ የመጨረሻው ውጤት ደግሞ ሙሉው የክርስቶስ አካል ነው።