የስነ-ትርጓሜ ዘዴዎች እና አቀራረቦች

መጽሐፍ ቅዱሳዊ ስነ-ትርጓሜ ውስጥ፣ ትርጉም የሚገኘው በጽሑፉ ውስጥ እንጂ በአንባቢው ስሜት ውስጥ አይደለም። እውነተኛው ትርጉም በመንፈስ ቅዱስ ተነሳሽነት ሰብአዊው ጸሐፊ ሊያስተላልፈው የፈለገውና በጽሑፉ ውስጥ ያሰፈረው መሠረታዊ መልእክት ነው። ትርጉምን ከጸሐፊው ዓላማ ነጥሎ "ለእኔ እንዲህ ይመስለኛል" በሚል ግላዊ ፍልስፍና መተካት፣ ቃሉን ለትርጉም አልባነት እና ለሥነ-መለኮታዊ ምስቅልቅል አሳልፎ መስጠት ነው። የጸሐፊውን ዓላማ መፈለግ ማለት የእግዚአብሔርን ድምፅ በታዛዥነት መፈለግ ማለት ነው። ስነ-ትርጓሜ ከመጽሐፍ ቅዱሳዊ ሐሳቦች ቀጥተኛ መረዳት ባለፈ፣ በጽሑፉ፣ በጸሐፊው እና በአንባቢው መካከል ያለውን ውስብስብ ግንኙነት በጥልቀት የመተንተን ጥበብ ነው። እነዚህ ሦስት አቅጣጫዎች ተርጓሚው እውነቱን ለማውጣት የትኛውን "የትርጓሜ ሌንስ" መጠቀም እንዳለበት የሚወስኑ መሠረታዊ መለኪያዎች ናቸው፤ ትርጓሜ የጽሑፉን ታሪካዊ አመጣጥ፣ የጸሐፊውን ዓላማና የአንባቢውን ወቅታዊ ዐውድ ሚዛናዊ በሆነ መንገድ የሚያገናኝ ድልድይ ነው።

ማንኛውም ጤናማ ስነ-ትርጓሜ በሦስት የማይነጣጠሉ መርሆች ላይ የተመሠረተ መሆን አለበት፤ እነዚህ ሦስት አዕማድ ከሮማ ካቶሊክና ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ የቤተ ክርስቲያን ትውፊት ሥልጣን፣ እንዲሁም ከድህረ-ዘመናዊ አንባቢ-ተኮር ንድፈ ሐሳቦች በተለየ፣ ትርጉም በጽሑፉ ውስጥ የተቀመጠ ተጨባጭ እውነታ መሆኑን ያረጋግጣሉ።

ብቸኛ ሥልጣን — ቅዱሳት መጻሕፍት የመጨረሻው ላይ-ፍርድ

"ብቸኛ ሥልጣን" (Sola Scriptura) የሚለው መርህ የተሃድሶ ቤተ ክርስቲያን ጽኑ ውርስ ነው፤ ቅዱስ ጳውሎስ ለጢሞቴዎስ "የእግዚአብሔር መንፈስ ያለበት መጽሐፍ ሁሉ ለትምህርትና ለተግሣጽ ልብንም ለማቅናት በጽድቅም ላለው ምክር ደግሞ ይጠቅማል" (2ኛ ጢሞ 3፡16) ብሎ ሲናገር፣ ቃሉ ራሱ ለራሱ በቂ ሥልጣንና በቂ ግልጽነት እንዳለው ያውጃል። ይህ ማለት የቤተ ክርስቲያን ትውፊት፣ የሊቃውንት አስተያየት ወይም የግል መንፈሳዊ ልምምድ ሁሉ ጠቃሚ ቢሆኑም፣ የመጨረሻውና የማይለወጠው ላይ-ፍርድ ሆነው ሊቆሙ አይችሉም፤ የመጨረሻው ፍርድ ቤት ሁልጊዜ ቃሉ ራሱ ብቻ ነው። ማንኛውም ትርጉም፣ ትውፊት ወይም ልምድ ከዚህ የመጨረሻ ላይ-ፍርድ ጋር ሲፈተሽ፣ ተገዢ ሆኖ የሚቀርብ እንጂ ተፎካካሪ ሆኖ የሚቆም አይደለም። ይህ መርህ ተርጓሚውን ከሰብዓዊ ሥልጣን ጥገኝነት ነጻ በማድረግ፣ ቀጥታ ከእግዚአብሔር ቃል ጋር በትሕትና እንዲገናኝ ያደርገዋል፤ ይህም ራሱ የነጻነትና የኃላፊነት ጥሪ ነው — ተርጓሚው ለራሱ ትርጓሜ በእግዚአብሔር ፊት ተጠያቂ ነው።

ግልጽነት — ለታማኝ አንባቢ ሁሉ ተደራሽ የሆነ እውነት

"ግልጽነት" (Perspicuity of Scripture) የሚለው መርህ የመዳን መንገድ ለማንኛውም ታማኝ አንባቢ በመንፈስ ቅዱስ እርዳታ ሊደረስበት የሚችል ግልጽ እውነት መሆኑን ያውጃል። መዝሙረኛው "ቃልህ ለእግሬ መብራት ለመንገዴም ብርሃን ነው" (መዝ 119፡105) ሲል፣ ቃሉ ለተመሩበት ሰዎች ብቻ ሳይሆን ለተራው መንገደኛም ብርሃን መስጠት እንደሚችል ያሳያል። ይህ መርህ ቀጥተኛ ውጤት "የአማኞች ሁሉ ክህነት" የሚለው ትምህርት ነው፤ የመጽሐፍ ቅዱስ ዋና መልእክት ለሊቃውንት ብቻ ሳይሆን ለተራው አማኝም ተደራሽ መሆኑን ያረጋግጣል። ይህ ማለት ግን ማንኛውም ጥቅስ ያለ ምንም ጥናት ወዲያውኑ ይገለጣል ማለት አይደለም፤ አንዳንድ ክፍሎች ጥልቅ ጥናትና ትዕግስት ይጠይቃሉ (2ኛ ጴጥ 3፡16 ላይ ጴጥሮስ ራሱ ስለ ጳውሎስ መልእክቶች "አንዳንድ በእነርሱ ውስጥ ለመረዳት የሚያስቸግር ነገር አለ" ብሎ እንደመሰከረው)። ነገር ግን ለድነት አስፈላጊ የሆነው ዋነኛው መልእክት፣ ማንኛውም በመንፈስ ቅዱስ የተነካ ልብ ጸልዮና በትጋት ቢያነብ ሊደርስበት የሚችል ብርሃን ነው።

የእምነት አምሳያ — መጽሐፍ ቅዱስ ራሱን ይተረጉማል

"የእምነት አምሳያ" (Analogia Fidei) የተባለው መርህ "መጽሐፍ ቅዱስ ራሱን በራሱ ይተረጉማል" የሚል ነው። ጌታ ኢየሱስ ራሱ ከትንሣኤው በኋላ ከኤማሁስ ደቀ መዛሙርት ጋር ሲራመድ "ከሙሴና ከነቢያት ሁሉ ጀምሮ የሚመለከቱትን ትንቢቶች በመጻሕፍት ሁሉ ተረጐመላቸው" (ሉቃ 24፡27) ተብሎ እንደተጻፈ፣ አሻሚ የሆኑ ክፍሎችን ግልጽ በሆኑ ክፍሎች ብርሃን መተርጎም ተገቢ ዘዴ ነው። ነቢዩ ኢሳይያስም "ትእዛዝ ላይ ትእዛዝ ሥርዓትም ላይ ሥርዓት፥ ​ በዚህ ጥቂት፥ በዚያም ጥቂት" (ኢሳ 28፡10) ብሎ እንደገለጸው፣ እግዚአብሔር እውነቱን በተለያዩ ቦታዎች ደጋግሞ ገልጦ ስላስቀመጠ፣ አንድ ግልጽ ጥቅስ ሌላውን ይበልጥ አስቸጋሪ የሆነውን ክፍል ያበራል። ከዚህ ጋር ተያይዞ የትኛውም ጥቅስ ከጠቅላላው የመጽሐፍ ቅዱስ ወጥ ምስክርነትና ከቤተ ክርስቲያን መሠረታዊ የእምነት መመሪያ ጋር በሚቃረን መልኩ ሊተረጎም አይችልም። ይህ መርህ ተርጓሚውን ከቁራጭ-ቁራጭ ንባብ ወደ ሙሉ ቅዱሳት መጻሕፍት ስምምነት (Consonance of Scripture) ይመራዋል፤ ይህም ልብን የሚያረጋጋ ትልቅ እርግጠኝነት ይሰጣል — እውነት እርስ በርስ የሚጋጭ ሳይሆን፣ ከአንዱ ጫፍ እስከ ሌላው ጫፍ ድረስ ስምምነት ያለው አንድ ወጥ የእግዚአብሔር ቃል ነው።

በስነ-ትርጓሜ፣ በትንተና እና በማብራሪያ መካከል ያለው ግንኙነት

ስለ ስነ-ትርጓሜ ስንነጋገር፣ ብዙውን ጊዜ የሚደበላለቁ ሦስት ተያያዥ ግን የተለያዩ ቃላትን በትክክል መለየት ተገቢ ነው። "ስነ-ትርጓሜ" (Hermeneutics) ራሱ ትርጓሜን የሚያስተዳድሩትን መርሆችና ዘዴዎች የሚያጠና ጠቅላላ ሳይንስ ነው — የመንገዱ ካርታ ማለት ነው። "ትንተና" (Exegesis) ደግሞ በዚያ ካርታ ተመርቶ የአንድ ልዩ ጥቅስ ትርጉም በጥንቃቄ ማውጣት ነው — ራሱ ጉዞው ማለት ነው። "ማብራሪያ" (Exposition) ደግሞ የተገኘውን ትርጉም ለሌሎች ግልጽ በሆነ መልኩ ማብራራትና ወደ ሕይወት ተግባራዊ ማድረግ ነው — መድረሻው ማለት ነው። ከእነዚህ ሁሉ ተቃራኒ የሆነው "Eisegesis" የሚባለው ደግሞ የግል አስተያየትን ወደ ጽሑፉ ውስጥ በግድ የመጫን አደገኛ ልማድ ነው፤ ይህም ካርታውን ወደ ጎን በመተው በራስ ምናብ ብቻ የመጓዝ ያህል ነው፣ እናም ትጉህ ተርጓሚ ሁልጊዜ ሊርቀው የሚገባ ስህተት ነው።

ቃል	መግለጫ	ቀዳሚ ትኩረት
ስነ-ትርጓሜ (Hermeneutics)	የትርጓሜ ጥበብና ሳይንስ	መርሆችና ዘዴዎች
ትንተና (Exegesis)	የጥቅሱን ትርጉም በጥንቃቄ ማውጣት	የጽሑፉ ትርጉም
ማብራሪያ (Exposition)	ጥቅሱን ማብራራትና ተግባራዊ ማድረግ	ተግባቦትና ለውጥ
Eisegesis (ተቃራኒ ጽንሰ-ሐሳብ)	የግል አስተያየትን ወደ ጽሑፉ መጫን	መወገድ ያለበት ስህተት

ይህ የትርጓሜ ዘዴ በመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ውስጥ የመሠረት ድንጋይ ሲሆን፣ ዋነኛ ዓላማውም ጸሐፊው በመንፈስ ቅዱስ ተነሳሽነት ለመጀመሪያዎቹ አንባቢዎች ማስተላለፍ የፈለገውን ትክክለኛ ትርጉም መፈለግ ነው። ይህ አቀራረብ ትርጉም ብዙ (indeterminate) ወይም በአንባቢው የሚፈጠር ሳይሆን፣ በጽሑፉ ውስጥ በጸሐፊው የተቀመጠ አንድ ወጥ እውነት እንደሆነ ያምናል፤ ይህም አቋም ዘመናዊ የስነ-ጽሑፍ ንድፈ ሐሳብ ውስጥ ካለው "የደራሲ ሞት" እሳቤ ጋር ፍጹም ተቃራኒ ነው። ትርጉም የሚገኘው በቃላት፣ በሰዋስውና በታሪካዊ ዳራ ውስጥ እንደሆነ ያምናል፤ ይህም ጽሑፉን እንደፈለግን ከመተርጎም ወይም በአንባቢው ስሜት ላይ ብቻ ከመመሥረት ይጠብቀናል። እግዚአብሔር ራሱን የገለጠው በሰዎች ቋንቋና በታሪክ ውስጥ ነው የሚል ጽኑ ሥነ-መለኮታዊ እምነት ስላለው፣ መጽሐፍ ቅዱስን ለመረዳት ቃላቱ በወቅቱ የነበራቸውን ትርጉም፣ የዓረፍተ ነገሮችን አወቃቀር እና ጸሐፊው የተጠቀመበትን የመጀመሪያ ቋንቋ (ዕብራይስጥ፣ አረማይክና ግሪክ) በጥንቃቄ ማጥናት የግድ ይላል።

ታሪካዊና ባህላዊ አውድ

ታሪካዊ አውድ ማለት እግዚአብሔር ቃሉን የሰጠበትን የመለኮታዊ አቅርቦት መድረክ ማጥናት ነው። ይህም ጸሐፊው የነበረበትን መንፈሳዊ ሁኔታ፣ የመጀመሪያዎቹን ተቀባዮች (አንባቢዎች) ፍላጎት፣ የተጻፈበትን ዘመን፣ ፖለቲካዊና መልክአ ምድራዊ ሁኔታን መረዳትን ያጠቃልላል። ቃሉን ከታሪካዊ ስሩ ነቅለን ብንተረጉመው፣ በዘመናዊ ፍልስፍና የተበከለ "ባዕድ ትምህርት" የመፍጠር ዕድላችን ሰፊ ነው። መለኮታዊው መልእክት ምንም ጊዜ ከታሪክ ውጪ የተነገረ ረቂቅ ሐሳብ ሳይሆን፣ ሁልጊዜ በተወሰነ ቦታና ጊዜ ውስጥ ለተወሰኑ ሰዎች የተላከ ነው። ለምሳሌ የገላትያ መልእክትን ስናጠና፣ ከኢየሩሳሌም ጉባኤ በኋላ በአይሁድ ሕጋውያንና በጸጋው ወንጌል መካከል የነበረውን አውዳሚ ውጥረት ካላወቅን፣ ጳውሎስ "እናንተ ቂሎች የገላትያ ሰዎች" (ገላ 3፡1) ብሎ ለምን በዚህ ያህል ኃይለኛ ቃል እንደጻፈ ልንረዳው አንችልም ነበር።

የታሪካዊ አውድ ክፍሎች	መግለጫ	የትርጓሜ ጥቅሙ
ጸሐፊ	እግዚአብሔር የተጠቀመበት የሰው ጸሐፊ	አመለካከቱንና ዓላማውን ግልጽ ያደርጋል
አንባቢዎች	የመጀመሪያዎቹ ተቀባዮች	ትርጉሙን ከእውነተኛ ሕይወት ጋር ያያይዘዋል
አጋጣሚ	የተጻፈበት ምክንያት	የጽሑፉን ቃና እና ትኩረት ያብራራል
ታሪካዊ ሁኔታ	ፖለቲካዊና ማህበራዊ ዳራ	አላስፈላጊ ተፈጻሚነትን ይከላከላል

ሥነ-ጽሑፋዊ አውድ

ቅዱሳት መጻሕፍት በመንፈስ ቅዱስ መሪነት የተጻፉት በተሳሰረና ወጥ በሆነ ሥነ-ጽሑፋዊ መዋቅር ውስጥ ነው። ሥነ-ጽሑፋዊ አውድ ማለት አንድ ጥቅስ በዙሪያው ካሉ መለኮታዊ ቃላት ጋር ያለውን ኦርጋኒክ ትስስር ማጥናት ነው። ቃላት ትርጉም የሚሰጡት በዓረፍተ ነገሮች ውስጥ ሲሆኑ፣ ዓረፍተ ነገሮች ደግሞ በአንቀጾችና በመጽሐፉ አጠቃላይ ቤዛዊ ጭብጥ ውስጥ ይተረጎማሉ። ይህንን አውድ ችላ ማለት፣ ጥቅሶችን ከዐውዳቸው ነጥሎ ለግል ፍላጎት እንደ ማስረጃ የመጠቀም እና የእግዚአብሔርን ቃል የማጣመም ከባድ መንፈሳዊ ስህተት ውስጥ ይጥላል።

ሰዋሰዋዊ ትንተና

እግዚአብሔር ራሱን ለሰው ልጆች የገለጠው በሰውኛ ቋንቋ ሰዋሰዋዊ ሥርዓት ውስጥ ነው። ስለሆነም፣ ቅዱሳት መጻሕፍት የተጻፉባቸውን የቀደሙት ቋንቋዎች ሰዋሰዋዊ ጥበብ መመርመር የጽሑፉን ጥሬ እውነት ለመረዳት ወሳኝ ነው። እያንዳንዱ ግስ፣ መስተዋድድና የቃላት ቅደም ተከተል መለኮታዊ ትርጉም ያዘለ እንደመሆኑ፣ ሰዋሰዋዊ ትንተና ቃሉን ከሰብአዊ ግምት ጠብቆ በመንፈስ ቅዱስ የታሰበውን ትክክለኛ መለኮታዊ መልእክት ለመፍታት እንደ ቁልፍ ያገለግላል። ለዚህ ጥሩ ምሳሌ ሮሜ 8፡30 ላይ ያለው "አጸደቃቸውንም ደግሞ አከበራቸው" የሚለው ንባብ ነው፤ "አከበራቸው" የሚለው ቃል ያለፈ ጊዜ (Aorist) ሆኖ መምጣቱ፣ ገና ወደፊት የሚመጣውን የክብር ተስፋ በእግዚአብሔር ውሳኔ እርግጠኝነት እንደ ተጠናቀቀ አድርጎ ያቀርበዋል — ይህ ሰዋሰዋዊ ምርጫ ራሱ ስለ እግዚአብሔር የማዳን እቅድ ጽናት ጠንካራ ማረጋገጫ ይሰጣል።

ሰዋሰዋዊ ባሕርያት	ሥነ-መለኮታዊ ተግባር	የትርጓሜና የሕይወት ፋይዳ
የግስ ጊዜና ገጽታ አኦሪስት (Aorist)፣ ፍጹም (Perfect)	መለኮታዊ ድርጊቱ የተፈጸመበትን ሁኔታና ቀጣይነት ይገልጻል።	ድነት "ተፈጽሟል" ወይስ "እየተፈጸመ ነው"? የሚለውን በመለየት የጸጋውን ሥራ እርግጠኝነት ያሳያል።
ሁኔታ (Mood) አመልካች (Indicative)፣ ትእዛዛዊ (Imperative)	በመለኮታዊ እውነት (ዶግማ) እና በክርስቲያናዊ ግዴታ (ሥነ-ምግባር) መካከል ያለውን ግንኙነት ይወስናል።	አመልካች እግዚአብሔር ያደረገውን (ጸጋ) ሲገልጽ፤ ትእዛዛዊ እኛ የምናደርገውን (ታዛዥነት) ይገልጻል — ጸጋ ሁልጊዜ ለታዛዥነት ቀዳሚ ነው።
አገባብና መዋቅር (Syntax) መስተዋድድ፣ አያያዥ ቃላት	በመለኮታዊ ሐሳቦች መካከል ያለውን አመክንዮአዊና ቃል-ኪዳናዊ ትስስር ያሳያል።	እንደ "ስለዚህ"፣ "ነገር ግን" ያሉ ቃላትን በማጥናት፣ የእግዚአብሔርን ቤዛዊ አመክንዮ ለመከተል ይረዳል።
ድምፅ (Voice) ተገብሮ (Passive)	የድርጊቱን ባለቤትና ተቀባይ ይለያል።	"መለኮታዊ ተገብሮ" (Divine Passive) ሲያጋጥም፣ ድርጊቱ ምንም እንኳ በሰው ላይ ቢፈጸምም ዋናው አድራጊ እግዚአብሔር መሆኑን ያስገነዝባል።

የቃላት ጥናት

የቃላት ጥናት ማለት አንድ ቃል በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ ያለውን ሥነ-መለኮታዊ ክብደትና ቤዛዊ ትርጉም የመመርመር ጥበብ ነው። ቃላት በራሳቸው የቆሙ ፍቺዎች ሳይሆኑ፣ በመንፈስ ቅዱስ መሪነት በተወሰነ አውድ ውስጥ መለኮታዊ እውነትን እንዲሸከሙ የተመረጡ ናቸው። ለምሳሌ፡ "ጸጋ"፣ "ጽድቅ" ወይም "ሰላም" የሚሉ ቃላት በዓለማዊ መዝገበ-ቃላት እና በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ያላቸው ትርጉም ሰማይና ምድር ያህል የተራራቀ ነው። ተርጓሚው "ስርወ-ቃል ስህተት" ተብሎ ከሚጠራው ወጥመድ መጠንቀቅ አለበት፤ ይህም አንድ ቃል ትርጉሙን ከስርወ-ቃሉ ብቻ የሚያገኝ አድርጎ የመቁጠር ስህተት ነው። ትክክለኛው መርህ ቃል ትርጉሙን የሚያገኘው በተጠቀመበት የተወሰነ ዓውድና በዘመኑ አጠቃቀም እንጂ ከታሪካዊ ስርወ-ቃል ብቻ አይደለም።

የዘውግ ትንተና

ዘውግ ማለት እግዚአብሔር ራሱን የገለጠበት የሥነ-ጽሑፍ መልክ ወይም የመገለጥ ቅርጽ ነው። እያንዳንዱ ዘውግ (ታሪክ፣ ትንቢት፣ ግጥም፣ ጥበብ፣ ወንጌል፣ መልእክትና ራእይ) የራሱ የሆነ "የትርጓሜ ሕግ" አለው። ዘውግን አለመለየት የእግዚአብሔርን ቃል በተሳሳተ መንገድ ለመረዳት ዋነኛው ምክንያት ነው። ለምሳሌ፡- በመዝሙር ውስጥ ያለውን የግጥም ምስያ (Metaphor) እንደ ታሪካዊ ዘገባ፣ ወይም በራእይ መጽሐፍ ውስጥ ያለውን ተምሳሌታዊ ቋንቋ እንደ ቀጥተኛ ሰዋስው መተርጎም መለኮታዊውን መልእክት ያዛባል። የዘውግ ትንተና ዓላማ እግዚአብሔር በመረጠው ሥነ-ጽሑፋዊ መንገድ ውስጥ ሆኖ የእርሱን ድምፅ በትክክል ማዳመጥ ነው።

ዘውግ	ቁልፍ ባሕርያት	የስነ-ትርጓሜ ግምት
ትረካ	ሴራ፣ ገጸ-ባህሪያት፣ መቼት	የተጻፈውን (ታሪክ) እና የታዘዘውን (ሕግ) መለየት
ሕግ	ትእዛዛት፣ የፍርድ ሥርዓቶች	የቃል ኪዳን አውድ መሠረታዊ ነው
ቅኔ	ተውሳክ፣ ምስላዊ አገላለጽ	ምሳሌያዊ ቋንቋን ግምት ውስጥ ማስገባት
ጥበብ	ምሳሌዎች፣ ጥልቅ ምልከታዎች	አጠቃላይ እውነቶች እንጂ ፍጹም ተስፋዎች አይደሉም
ትንቢት	መለኮታዊ መልእክት፣ ምልክቶች	የቅርብና የሩቅ ፍጻሜዎች
ወንጌላት	ትረካ + ትምህርት	ስነ-መለኮታዊ የሕይወት ታሪክ
መልእክታት	ምክንያታዊ ክርክር	አውዱ ተፈጻሚነቱን ይወስናል
ራእያዊ	ራእዮች፣ ምልክቶች	ምልክታዊና ስነ-መለኮታዊ ትርጉም

የጸሐፊው መለኮታዊ ዓላማ

ትርጉምን ከጸሐፊው ዓላማ ነጥሎ "ለእኔ እንዲህ ይመስለኛል" በሚል ግላዊ ፍልስፍና መተካት፣ ቃሉን ለትርጉም አልባነት እና ለሥነ-መለኮታዊ ምስቅልቅል አሳልፎ መስጠት ነው። የጸሐፊውን ዓላማ መፈለግ ማለት የእግዚአብሔርን ድምፅ በታዛዥነት መፈለግ ማለት ነው። ይህ ጽኑ አቋም ስነ-ትርጓሜን ከድህረ-መዋቅራዊ (Post-structuralist) ንድፈ ሐሳቦች ጋር ላለመስማማት እንደ ሥነ-መለኮታዊ አጥር ያገለግላል፤ ምክንያቱም ትርጉም "ግኝት" እንጂ "ፈጠራ" ስላልሆነ ነው።

የታሪካዊ-ሰዋሰዋዊ ዘዴ ሥነ-መለኮታዊ ሚዛን

ቀጥተኛ ወይም ግልጽ-ትርጉም አቀራረብ በመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜ ውስጥ ቃላት በተለመደውና በሰዋስዋዊ አጠቃቀማቸው የሚሰጡትን ትርጉም የመፈለግ ሂደት ነው። ይህ አቀራረብ ጽሑፉ በስተጀርባ የተደበቀ ወይም ምሥጢራዊ ትርጉም አለው ከሚል ግምት ይልቅ፣ ጸሐፊው ሊያስተላልፍ የፈለገው መልእክት በቃላቱ ግልጽ አጠቃቀም ውስጥ ይገኛል የሚል እምነት አለው። "ቀጥተኛ" ሲባል ግን ቃላቱን ያለ አግባብ አድርቆ መያዝ ማለት አይደለም፤ ይልቁንም ጸሐፊው የተጠቀመባቸውን ዘይቤዎች፣ ምሳሌዎችና የሥነ-ጽሑፍ ስልቶች እንደየባሕሪያቸው በመረዳት ትክክለኛውንና ግልጽ የሆነውን ሐሳብ መረዳት ማለት ነው። "ቃል በቃል ትርጉም" ብቻ ሳይሆን፣ "ጸሐፊው በዚያ የሥነ-ጽሑፍ ቅርጽ ውስጥ ያሰበውን ተፈጥሯዊ ትርጉም" ማለት ነው። ይህ አቀራረብ ትርጓሜ በቋንቋ ሕግጋት ላይ እንዲመሠረት በማድረግ ተርጓሚው በራሱ ምናብ ትርጉም እንዳይፈጥር ይከላከላል፤ ለምሳሌ፣ አንድ የታሪክ ክፍል ሲተረጎም እንደ ታሪክ፣ የቅኔ ክፍልም ሲተረጎም እንደ ቅኔ ተቆጥሮ የቃላቱ ትክክለኛ ፋይዳ ይፈለጋል።

ሥነ-መለኮታዊ መሠረቱና ተግባራዊነቱ

የቀጥተኛ ትርጓሜ ሥነ-መለኮታዊ መሠረት እግዚአብሔር ራሱን ለሰው ልጆች በሚረዳ ቋንቋ ገልጧል በሚለው የመገለጥ ዶክትሪን ላይ የተመሠረተ ነው። መጽሐፍ ቅዱስ ግልጽ መሆኑ ዋናው መልእክቱ ለሊቃውንት ብቻ ሳይሆን ለተራው አማኝም ተደራሽ መሆኑን ያረጋግጣል፤ ይህም "የአማኞች ሁሉ ክህነት" ትምህርት ቀጥተኛ ውጤት ነው። እግዚአብሔር በመንፈስ ቅዱስ አነሳሽነት የሰውን ልጅ ቋንቋ ሲጠቀም፣ የቋንቋውን መደበኛ አሠራርና ሥርዓት ሳይሽር ነው። እውነተኛ ቀጥተኛ ትርጓሜ ለሥነ-ጽሑፍ ዘውግ ከፍተኛ ትኩረት ይሰጣል፤ ታሪክን እንደ ታሪክ፣ ቅኔን እንደ ቅኔ፣ ትንቢትንም እንደ ትንቢት ይተረጉማል። ለምሳሌ እግዚአብሔርን "እጅ" ወይም "ዓይን" እንዳለው የሚገልጹ የቅኔያዊ አገላለጾች እንደ አካላዊ መግለጫ ሳይሆን፣ መለኮታዊ ሥራንና እውቀትን ለማሳየት እንደገቡ ዘይቤያዊ ምስሎች ይረዱታል። በዚህም ምክንያት ቀጥተኛ ትርጓሜ ማለት ሁሉንም ጥቅሶች በአንድ ዓይነት መልክ ማድረቅ ሳይሆን፣ እያንዳንዱ ጽሑፍ በተጻፈበት የሥነ-ጽሑፍ ስልት መሠረት ግልጽ ትርጉሙን እንዲሰጥ ማድረግ ነው።

የዚህ አቀራረብ ዋነኛው ፋይዳ መጽሐፍ ቅዱስን ከተሳሳተ ትርጉም፣ ከምሥጢራዊ ትንተና (Allegory) እና ለራስ ከሚመች ትርጓሜ መጠበቁ ነው። ትርጓሜው በጽሑፉ ታማኝነትና በጸሐፊው ዓላማ ላይ እንዲመሠረት በማድረግ ለሥነ-መለኮት ትምህርትና ለሥነ-ምግባር መመሪያ ጽኑ መሠረት ይሰጣል። በተለይም "መጽሐፍ ቅዱስ ራሱን ይተረጉማል" ከሚለውና በክርስቶስ ማዕከላዊነት ላይ ከሚያተኩረው መርህ ጋር ተዳምሮ፣ ቀጥተኛ ትርጓሜ የግለሰብ ጥቅሶችን መልእክት ከጠቅላላው የመጽሐፍ ቅዱስ ወጥ መልእክት ጋር በማስማማት የተመጣጠነ ግንዛቤ እንድንጨብጥ ይረዳናል።

ቀጥተኛ ትርጓሜ በተግባራዊ ምሳሌዎች

የዘውግ ዓይነት	የቀጥተኛ ትርጓሜ መርህ	ተግባራዊ ምሳሌዎች
ታሪካዊ ዘገባዎች	ክስተቶቹን እንደ እውነተኛ ታሪካዊ ድርጊቶች መረዳት።	አብርሃም (ዘፍ 12)፣ ዘጸአት (ዘጸ 14)
ቅኔና ጥበብ	ዘይቤያዊ ንግግሮችን እንደታሰበባቸው ዘይቤዎች መረዳት።	መዝ 23፣ መዝ 47
ትንቢት	ታሪካዊ መጠቀሻዎችን ከምልክታዊ ምስሎች ጋር ማጣመር።	ኢሳ 7፡14፣ አሞጽ 5፡24
የኢየሱስ ትምህርቶች	ምሳሌዎችንና ማጋነን (Hyperbole) እንደ መልእክቱ ዓላማ መረዳት።	ማቴ 5፣ ማቴ 13
መልእክታት	ቀጥተኛ የትምህርት (ዶክትሪን) እና የሥነ-ምግባር መመሪያዎች።	ሮሜ 3፡28፣ ኤፌ 4፡25
አዋልድ	ምልክቶቹ የሚወክሉትን እውነት መፈለግ።	ዳን 7፣ ራእይ 5

አብርሃም — ታሪክ እንደ ታሪክ (ዘፍጥረት 12)

እግዚአብሔር "ውጣ ከምድርህ ከዘመዶችህም ከአባትህም ቤት ወደማሳይህ ምድር" (ዘፍ 12፡1) ብሎ ለአብርሃም ሲናገር፣ ይህ ንግግር ምሳሌያዊ ትርክት ወይም ውስጣዊ የነፍስ ጉዞ ብቻ ሳይሆን ትክክለኛ ታሪካዊ ትዕዛዝ ለትክክለኛ ታሪካዊ ሰው የተሰጠ ነው። ቀጥተኛ ትርጓሜ ይህንን ክስተት እንደ ተፈጸመ እውነተኛ ታሪክ ይቀበላል፤ አብርሃም ከውር ከተማ ተነስቶ ወደ ከነዓን የተጓዘው በእውነተኛ ጂኦግራፊ፣ በእውነተኛ ጊዜ ውስጥ ነው። ይህ ታሪካዊ ጽናት ደግሞ ተስፋውንም ተጨባጭ ያደርገዋል፤ "ብሔራትንም ሁሉ በአንተ ይባረካሉ" (ዘፍ 12፡3) የሚለው የቃል-ኪዳን ተስፋ በእውነተኛ ታሪክ ውስጥ ስለተነገረ፣ ፍጻሜውም በእውነተኛ ታሪክ ውስጥ — በክርስቶስ በኩል — መምጣት ነበረበት (ገላ 3፡16)። ይህ ለአንባቢው የሚሰጠው ትልቅ መጽናኛ፣ የእግዚአብሔር ተስፋዎች በምናብ ወይም በስሜት ብቻ ሳይሆኑ በእውነተኛ ታሪክ ውስጥ የሚፈጸሙ ጽኑ እውነታዎች መሆናቸው ነው።

የቀይ ባሕር መሻገር — ነጻነት እንደ እውነተኛ ክስተት (ዘጸአት 14)

"ሙሴም እጁን በባሕር ላይ ዘረጋ፤ እግዚአብሔርም ባሕሩን በብርቱ በምሥራቅ ነፋስ ሌሊቱን ሁሉ አስመለሰው፥ ባሕሩንም ደረቅ አደረገው፥ ውኃውም ተከፈለ" (ዘጸ 14፡21) የሚለው ትረካ ብዙ ጊዜ በዘመናዊ አንባቢዎች እንደ ተረት ወይም እንደ ውስጣዊ ምሳሌ ሆኖ ይታያል፤ ነገር ግን ቀጥተኛ ትርጓሜ ይህንን ትክክለኛ፣ በታሪክ ውስጥ የተከናወነ የእግዚአብሔር ኃያል ተአምራዊ ጣልቃ-ገብነት አድርጎ ይይዘዋል። ይህ ታሪካዊ ጽናት ወሳኝ ነው፤ ምክንያቱም መላው መጽሐፍ ቅዱስ — ከመዝሙራት እስከ ነቢያት፣ እስከ ሐዲስ ኪዳን ድረስ — ወደዚህ ክስተት ደጋግሞ በመመልከት የእግዚአብሔርን የማዳን ኃይል ያስታውሳል (መዝ 106፡9-12)። ይህ ታሪካዊ መሠረት ስላለው፣ ዘመናዊው አማኝ ደግሞ ራሱ የክርስቶስን የመስቀል ድል እንደ ተጨባጭ ታሪካዊ ክስተት እንዲያምን የሚያበረታታ ንድፍ ይሆነዋል — እግዚአብሔር በጨለማ ውስጥ የተዘጋን መንገድ በእውነት ይከፍታል፣ ይህም በምሳሌ ብቻ ሳይሆን በተጨባጭ ታሪክ የተረጋገጠ ተስፋ ነው።

መዝሙር 23 — እረኛው እንደ መንፈሳዊ ዘይቤ

"እግዚአብሔር እረኛዬ ነው፤ የሚያሳጣኝም የለም" (መዝ 23፡1) የሚለው ጥቅስ ቀጥተኛ ትርጓሜ በትክክል እንዴት ዘይቤያዊ ቋንቋን ማክበር እንደሚገባ ግሩም ማሳያ ነው። ይህ ጥቅስ እግዚአብሔር በጥሬው በጎች የሚጠብቅ ግለሰብ ነው ማለት አይደለም፤ ይልቁንም "እረኛ" የሚለው ዘይቤ በጥንታዊው የመካከለኛው ምሥራቅ ባህል ውስጥ ስለ ንጉሣዊ እንክብካቤ፣ ስለ መሪነትና ስለ ጥበቃ የሚናገር ጥልቅ ትርጉም የተሞላበት ምስል ነው። ቀጥተኛ ትርጓሜ ይህንን ዘይቤ በትክክለኛው የስነ-ጽሑፍ ስፍራው ውስጥ በማስቀመጥ፣ ንባቢው የእግዚአብሔርን ተግባራዊ እንክብካቤ — በጭንቅ ሸለቆ ውስጥ እንኳ አብሮ መሄዱን፣ ገበታ ማዘጋጀቱን፣ ራስን በዘይት መቀባቱን — በሙሉ ልብ እንዲረዳ ያስችለዋል፤ ይህም ለተጨነቀ ነፍስ የሚሰጠው መጽናኛ ከቃል በቃል ንባብ የበለጠ ጥልቅ ነው።

ኢሳይያስ 7፡14 — ትንቢት በሁለት ንብርብር

"እነሆ፣ ድንግል ትፀንሳለች ልጅም ትወልዳለች፣ ስሙንም አማኑኤል ብላ ትጠራዋለች" የሚለው ትንቢት ቀጥተኛ ትርጓሜ ታሪካዊ መጠቀሻን ከምልክታዊ ትርጉም ጋር እንዴት እንደሚያገናኝ ግልጽ ማሳያ ነው። በመጀመሪያ ደረጃ ይህ ትንቢት ለንጉሥ አካዝ በዘመኑ ወዲያውኑ የተፈጸመ ምልክት ነበር (ኢሳ 7፡16 ይመልከቱ)፤ ነገር ግን ማቴዎስ ወንጌላዊ በመንፈስ ቅዱስ ተመርቶ ይህንኑ ትንቢት ወደ ትልቁና ወደ መጨረሻው ፍጻሜው — ወደ ክርስቶስ ልደት — ሲመልስ (ማቴ 1፡23)፣ ትንቢቱ ሁለት ንብርብር ፍጻሜ እንዳለው እንመለከታለን፤ የቅርብ ታሪካዊ ምልክትና የሩቅ መሲሐዊ ፍጻሜ። ቀጥተኛ ትርጓሜ ይህንን ውስብስብነት ችላ ሳይል፣ ሁለቱንም ንብርብር በታማኝነት ይመዝናል፤ ውጤቱም ደግሞ የእግዚአብሔር ተስፋ ቃል በአንድ ትውልድ ብቻ ተወስኖ የማይቀር፣ ወደ ታላቁ ቤዛዊ እቅድ የሚዘልቅ ጥልቅ እውነት መሆኑን የሚያሳይ ትምህርት ነው።

ማቴዎስ 5፡29 — ቅዱስ ማጋነን

"ቀኝ ዓይንህም ብታሰናክልህ አውጥተህ ከአንተ ጣላት" የሚለው የጌታችን ትዕዛዝ፣ ቀጥተኛ ትርጓሜ በጥሬው "ራስን ማጉደል" ማለት እንዳልሆነ ግልጽ ያደርገዋል፤ ይልቁንም ይህ የተጋነነ ንግግር (Hyperbole) ስለ ኃጢአት አደገኝነት ያለውን የልብ ቁርጠኝነት በኃያል ኃይል ለማስተላለፍ የገባ የንግግር ስልት ነው። ቀጥተኛ ትርጓሜ ማለት ማጋነንን እንደ ጥሬ ትዕዛዝ ከመቀበል ይልቅ፣ ጌታ በዚያ የሥነ-ጽሑፍ ቅርጽ ውስጥ ያሰበውን ተፈጥሯዊ ትርጉም መረዳት ማለት ነው — ማለትም ኃጢአትን ለማስወገድ ምንም ዓይነት መስዋዕትነት ትንሽ እንዳልሆነ የሚያሳይ አጽንዖት። ይህ ግንዛቤ አንባቢውን ወደ ልብ ምርመራ ይመራዋል፤ ጌታ የሚፈልገው የውጫዊ አካል መጉደል ሳይሆን፣ የውስጣዊ ልብ ሥር-ነቀል ለውጥ መሆኑን ያስተምረናል።

ሮሜ 3፡28 እና ኤፌሶን 4፡25 — ቀጥተኛ ዶክትሪንና ትእዛዝ

"ሰው ያለ ሕግ ሥራ በእምነት እንዲጸድቅ እንቆጥራለንና" (ሮሜ 3፡28) የሚለው ጥቅስ በተቃራኒው ምንም ዓይነት ዘይቤያዊ ማብራሪያ የማያስፈልገው ቀጥተኛ የዶክትሪን መግለጫ ነው፤ ጳውሎስ በቀጥተኛ ንግግር የጽድቅን መንገድ ያውጃል፣ ተርጓሚውም ይህንን ቀጥተኛ ትምህርት በቀጥተኛነቱ መቀበል አለበት። እንዲሁ "እውነትን ተናገሩ" (ኤፌ 4፡25) የሚለው ትእዛዝ ምንም ዓይነት ምሳሌያዊ ትርጓሜ የማይሻ ቀጥተኛ የሥነ-ምግባር መመሪያ ነው። እነዚህ ሁለት ምሳሌዎች ቀጥተኛ ትርጓሜ ለመልእክታት ዘውግ ምን ያህል ተስማሚ እንደሆነ ያሳያሉ፤ በዚህ ዘውግ ውስጥ ጸሐፊው በግልጽ ንግግር የሚናገር ሲሆን፣ ተርጓሚው ደግሞ ያንን ግልጽነት በምስጋና ተቀብሎ በሕይወቱ ተግባራዊ ማድረግ ይኖርበታል።

መጽሐፍ ቅዱሳዊ ስነ-ትርጓሜ ቃሉን ከታሪክና ከሰዋስው ባሻገር፣ እንደ መለኮታዊ የሥነ-ጽሑፍ ጥበብ ይመለከተዋል። እግዚአብሔር ዘላለማዊ እውነቱን የገለጠው በባዶ ቃላት ሳይሆን፣ ሆን ተብለው በተቀረጹ ሥነ-ጽሑፋዊ ቅርጾች፣ መዋቅሮችና የሰማያዊ ማሳመኛ ስልቶች አማካኝነት ነው። ታማኝ ተርጓሚ አንድ ጽሑፍ "ምን ይላል?" (ይዘት) የሚለውን ብቻ ሳይሆን፣ "እንዴት ይናገራል?" (ቅርጽ) የሚለውንም በጥልቀት ማስተዋል አለበት፤ ምክንያቱም መለኮታዊው መልእክት ከሥነ-ጽሑፋዊ መዋቅሩ ጋር በጠበቀ ሁኔታ የተቆራኘ ነው።

የዘውግ ትንተና

ዘውግ ማለት እግዚአብሔር ራሱን የገለጠበት የመገለጥ ቅርጽ ወይም የሥነ-ጽሑፍ ምድብ ነው። እያንዳንዱ ዘውግ ታሪክ፣ ሕግ፣ ጥበብ፣ ግጥም፣ ትንቢት፣ ወንጌል፣ መልእክትና ራእይ የመንፈስ ቅዱስን ድምፅ በትክክል ለመስማት የሚያገለግሉ የራሳቸው የሆኑ "የመግባቢያ ደንቦች" አሏቸው። ዘውግን በትክክል አለመለየት የእግዚአብሔርን ቃል ከመረዳት ይልቅ ወደ ባዕድ ትርጓሜ ከሚመሩ ዋና ዋና መንገዶች አንዱ ነው።

ሥነ-ጽሑፋዊ መዋቅርና መለኮታዊ ንድፍ — ቺያዝም

የመጽሐፍ ቅዱስ ጸሐፊዎች መንፈሳዊ እውነታዎችን ለማጉላት ይዘቶችን በረቀቀና ሆን ተብሎ በተቀረጸ ሥርዓት አደራጅተዋል። ሥነ-ጽሑፋዊ መዋቅር ማለት የመንፈስ ቅዱስን "የአጻጻፍ ካርታ" ማንበብ ማለት ነው። ይህም በጽሑፉ ውስጥ ያሉ ድግግሞሾችን፣ የሃሳብ መለዋወጫ ነጥቦችን እና ማጠቃለያዎችን በመለየት፣ እግዚአብሔር በክፍሉ ውስጥ ትኩረት እንዲሰጠው የፈለገውን ዋና እውነት እንድንረዳ ይረዳናል። ለምሳሌ የ"ቺያዝም" (Chiasm) መዋቅር ማለትም ሐሳቦች በ A-B-C-B'-A' ቅርጽ የሚደረደሩበት ጥንታዊ የአጻጻፍ ስልት፣ ብዙ ጊዜ የክፍሉን ማዕከላዊ ነጥብ ለማጉላት ያገለግላል፤ ተርጓሚው ይህንን መዋቅር ሳይለይ ቢያልፍ የጽሑፉን ትኩረት ነጥብ ሊያመልጠው ይችላል። ለምሳሌ ፊልጵስዩስ 2፡6-11 ላይ ያለው ክርስቶሎጂካዊ መዝሙር፣ ወደ ታች መውረድን (ራሱን ባዶ አደረገ፣ ራሱን አዋረደ) እና ወደ ላይ ከፍ ማለትን (እግዚአብሔር ከፍ ከፍ አደረገው) በምሳሌያዊ ተመጣጣኝነት እያቀረበ፣ የመዝሙሩን ሥነ-መለኮታዊ ማዕከል — የክርስቶስን ትሕትናና ክብር — በሥነ-ጽሑፋዊ ቅርጽ ራሱ ውስጥ ያሳያል።

የትረካ ትንተና እና ቤዛዊ የታሪክ ጉዞ

የመጽሐፍ ቅዱስ ታሪኮች "ተረት" ሳይሆኑ እግዚአብሔር በታሪክ ውስጥ የገለጠባቸው የሥነ-መለኮት መድረኮች ናቸው። እግዚአብሔር ባሕርዩን፣ የሰውን ውድቀትና የቤዛነት ተስፋውን የሚገልጠው በድርጊቶችና በውጤቶች ድርና ማግ ውስጥ ነው። ታማኝ ተርጓሚ በትረካዎች ውስጥ እግዚአብሔር "ዋናው ገጸ-ባህሪ" መሆኑን ማስተዋል አለበት።

የትረካ አካላት	ሥነ-መለኮታዊ ጥያቄ	የመገለጥ ፋይዳ
ሴራ (Plot)	በሰው ውድቀትና በመለኮታዊ ጸጋ መካከል ያለው ግጭት ምንድነው?	የእግዚአብሔርን የማዳን ጣልቃ-ገብነት ያሳያል።
ገጸ-ባህሪያት	የሰዎች ድካም የእግዚአብሔርን ታማኝነት እንዴት ያጎላል?	የሰውን ኃጢአተኝነትና የእግዚአብሔርን ታጋሽነት ይገልጣል።
ውጤት/ፍጻሜ	ይህ ታሪክ በክርስቶስ ለተገለጠው ትልቅ ቤዛዊ ታሪክ ያለው ድርሻ ምንድነው?	የእግዚአብሔርን የዘላለም ምክርና ሉዓላዊነት ያረጋግጣል።

መለኮታዊ ቅኔና ተምሳሌታዊ ቋንቋ

የዕብራይስጥ ቅኔ ዓላማው ስሜትን ማነቃቃትና እውነትን በልብ ላይ መቅረጽ ነው። ይህ ቅኔ የሚመሠረተው በድምፅ ሳይሆን በሃሳብ ተከታታይነት (Parallelism) ላይ ነው። ምሳሌያዊ ቋንቋዎችን "ቃል በቃል" ለመተርጎም መሞከር የቃሉን መንፈሳዊ ውበትና የታሰበውን ምስጢር ያጠፋል፤ ይልቁንም እነዚህ ዘይቤዎች እግዚአብሔር ስለ ራሱና ስለ እውነት የሰጣቸውን መንፈሳዊ ስዕሎች አድርገን መተርጎም አለብን። ለምሳሌ "ፍትሕ እንደ ውኃ ይፍሰስ" (አሞጽ 5፡24) የሚለው ጥቅስ ፍትሕ ቃል በቃል እንደ ውኃ ፈሳሽ ንጥረ ነገር ናት ማለት አይደለም፤ ይልቁንም ፍትሕ ለሕዝቡ በሚያስፈልገው ልክ በስፋትና ያለማቋረጥ፣ ልክ እንደ ወንዝ ውኃ ያለ ያለማቋረጥ ፍሰት ተደራሽ መሆን እንዳለባት የሚያሳይ ኃያል ምስል ነው። ነቢዩ አሞጽ በዚህ ቅኔያዊ ምስል፣ ጊዜያዊና በተመረጡ ቀናት ብቻ የሚደረግ ፍትሕ በቂ እንዳልሆነ፣ ይልቁንም ቀጣይነት ያለው የፍትሕ ፍሰት እንደሚያስፈልግ ልብን በኃይል ይነካል።

የሰማያዊ ማሳመኛ ስልቶች

• መለኮታዊ ምስያ፦ የማይታየውን ሰማያዊ እውነት በሚታይ ምድራዊ ምስል መግለጥ፤ እንደ መዝሙር 23 "እረኛ" ያለው ምስል ይህንኑ ያሳያል።
• ቅዱስ ማጋነን፦ ጌታ ኢየሱስ ስለ ኃጢአት አደገኝነት ሲያስተምር "ዓይንን ማውጣት" (ማቴ 5፡29) ያለው ትእዛዝ ለመስጠት ሳይሆን፣ የልብን ቆራጥነትና የኃጢአትን አስከፊነት በጽኑ ለማስረዳት የተጠቀመበት የንግግር ኃይል ነው።
• ፓራዶክስ፦ "ነፍሱን ሊያድን የሚወድ ያጠፋታል፥ ስለ እኔ ግን ነፍሱን የሚያጠፋ ሁሉ ያገኛታል" (ማቴ 16፡25) የሚለው ተቃርኖ የሚመስል ንግግር፣ የሰው ልጅ አመክንዮ ሊደርስበት የማይችለውን የመንግሥተ ሰማያትን ጥልቅ መመሪያ ይገልጣል — ራስን መስጠት እውነተኛ ትርፍ ማግኛ መንገድ ነው።

የሃሳብ ፍሰትና ቃል-ኪዳናዊ አመክንዮ

በመልእክታት ውስጥ ትርጉም የሚገኘው በምክንያታዊና በመለኮታዊ ክርክር ውስጥ ነው። ይህ ትንተና "ስለዚህ"፣ "ነገር ግን" እና "ምክንያቱም" የሚሉ አያያዥ ቃላትን በመከተል፣ እግዚአብሔር አማኙን ከእውነት ወደ ተግባር እንዴት እንደሚመራው የሚመረምርበት የትርጓሜ ድልድይ ነው። ይህ ትኩረት ተርጓሚው ጽሑፉን እንደ ተነጣጠሉ "ወርቃማ ጥቅሶች" ስብስብ ብቻ ሳይሆን፣ ጸሐፊው ከመግቢያ እስከ ማጠቃለያ ድረስ የገነባውን ሙሉ የክርክር ሕንፃ አድርጎ እንዲረዳ ይረዳዋል፤ ይህ ግንዛቤ ራሱ የመንፈስ ቅዱስን ጥበባዊ ሥርዓት የበለጠ ያከብራል።

ቀኖናዊ ትርጓሜ ቅዱሳት መጻሕፍትን እንደተበታተኑ ታሪካዊ ሰነዶች ሳይሆን፣ በሕያው እግዚአብሔር ጥበቃና በመንፈስ ቅዱስ መሪነት ለቤተ ክርስቲያን የተሰጠ አንድ ወጥና ሉዓላዊ ባለሥልጣን አድርጎ የሚመለከት አቀራረብ ነው። የግለሰብ ጥቅሶች ትርጉም ከጠቅላላው የመጽሐፍ ቅዱስ "ቀኖናዊ አውድ" ተለይቶ ሊታይ አይችልም፤ ምክንያቱም ቃሉ የራሱ የመጨረሻ ተርጓሚ በመሆኑ ነው (2ኛ ጢሞ 3፡16፤ ሮሜ 15፡4)። ይህ አቀራረብ እግዚአብሔር መጻሕፍቱ እንዲጻፉ ብቻ ሳይሆን፣ ተመርጠውና ተሰብስበው አሁን ባለው የቀኖና መልክ እንዲደራጁ በመለኮታዊ ጥበቡ መርቷል ብሎ ያምናል።

ገበታ ፦ የቤዛዊ ታሪክ ደረጃ-በደረጃ መገለጥ

ቤዛዊ-ታሪካዊ አቀራረብና ክርስቶስ-ተኮር ንባብ

ቤዛዊ-ታሪካዊ አቀራረብ ቅዱሳት መጻሕፍትን እግዚአብሔር በታሪክ መድረክ ላይ ያከናወናቸው የማዳን ተግባራት ሕያው መዝገብ አድርጎ ይተረጉማል። የድኅነት ታሪክ መጽሐፍ ቅዱስን የሚመለከተው እርስ በርሳቸው እንደማይገናኙ ታሪኮች ሳይሆን፣ በጊዜ ሂደት ደረጃ በደረጃ እየተገለጠ የመጣ አንድ ወጥና ታላቅ የማዳን ድራማ አድርጎ ነው። ክርስቶስ ከአያሌ ርዕሶች አንዱ ብቻ ሳይሆን፣ የቅዱሳት መጻሕፍት ሁሉ ማዕከል፣ ፍጻሜና ግብ ነው (ሮሜ 10፡4፤ ቆላ 1፡16-20፤ ዮሐ 5፡39)። በሌዋውያን መጽሐፍ ውስጥ ያለው የመሥዋዕት ሥርዓት በራሱ ግብ ሳይሆን፣ ወደፊት ለሚመጣውና ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ ለሚቀርበው የክርስቶስ መሥዋዕት እንደ ጥላና ጠቋሚ ተደርጎ ይወሰዳል።

የቲፖሎጂ ትርጉምና ባሕርይ

ምሳሌያዊ ምስላዊ ትርጓሜ (ቲፖሎጂ) በብሉይ ኪዳን ውስጥ ያሉ አንዳንድ ሰዎች፣ ክስተቶች፣ ሥርዓቶችና ቅጦች በአዲስ ኪዳን ለተገለጡት ታላላቅ እውነታዎች በመለኮታዊ ፈቃድ የተዘጋጁ ቅድመ-ምልክቶች መሆናቸውን መለየት ነው። ቲፖሎጂ በታሪካዊ እውነታ ላይ የተመሠረተ ነው፤ "ምስሉ" (Type) እና "አምሳያው" (Antitype) ሁለቱም እውነተኛና ታሪካዊ የእግዚአብሔር ድርጊቶች ናቸው። በመካከላቸው ያለው ግንኙነትም እንዲሁ የመመሳሰል ጉዳይ ሳይሆን የእድገትና የፍጻሜ ግንኙነት ነው።

የፋሲካ በግ — ደም ለፍርድ ጥበቃ (ዘጸአት 12)

"ደሙም በምትኖሩባቸው ቤቶች ምልክት ይሆንላችኋል፤ ደሙንም አይቼ አልፋችኋለሁ" (ዘጸ 12፡13) የሚለው ትዕዛዝ፣ በእስራኤል ታሪክ ውስጥ በጣም ወሳኝ የነበረ ትክክለኛ ታሪካዊ ክስተት ነው። ነገር ግን ይህ ታሪካዊ ክስተት ራሱ፣ ወደፊት ለሚመጣው ታላቅ እውነት ጥላ ነው፤ ሐዋርያው ጳውሎስ "ፋሲካችን ክርስቶስ ስለ እኛ ታርዷልና" (1ኛ ቆሮ 5፡7) ብሎ ሲናገር፣ የፋሲካውን በግ ደም ከክርስቶስ ደም ጋር በቀጥታ ያዛምደዋል። ልክ የበጉ ደም በበሩ መቃኖች ላይ ሲረጭ ከፍርድ መልአክ እንደ ጠበቀ፣ የክርስቶስ ደምም በእምነት ልብ ላይ ሲረጭ ከዘላለም ፍርድ ይጠብቀናል። ይህ ትይዩ ግንኙነት ቲፖሎጂ ትርጉም-አልባ ምሳሌ ሳይሆን፣ በእውነተኛ ታሪክ ውስጥ የተመሠረተ፣ በአዲስ ኪዳን ራሱ የተረጋገጠ ጥልቅ መንፈሳዊ ትስስር መሆኑን ያሳያል፤ ለታመነ ልብ ደግሞ ይህ እውቀት ትልቅ መጽናኛና ርግጠኝነት ይሰጣል — የክርስቶስ ደም ልክ እንደ ፋሲካው ደም፣ ፍጹምና በቂ የፍርድ ጥበቃ ነው።

አዳምና ክርስቶስ — ውክልናዊ ተቃርኖ (ሮሜ 5)

"በአንድ በደል ምክንያት ፍርድ ወደ ኵነኔ ለሰው ሁሉ እንደ መጣ፥ እንዲሁ ደግሞ በአንድ ጽድቅ ስጦታ ለሰው ሁሉ የሚያጸድቅ ሕይወት መጣ" (ሮሜ 5፡18) የሚለው ጥቅስ አዳምና ክርስቶስን በቀጥታ በውክልና ግንኙነት ያነጻጽራል። አዳም በውክልና የመላው የሰው ዘር ራስ ሆኖ ሲወድቅ፣ ኃጢአትና ሞት ወደ ሁሉም ሰው ገባ፤ ክርስቶስ ግን በውክልና የአዲሱ ፍጥረት ራስ ሆኖ ፍጹም ታዛዥነት በማሳየቱ፣ ጽድቅና ሕይወት ለሚያምኑበት ሁሉ ተከፈተ። ይህ ቲፖሎጂካዊ ተቃርኖ አማኙን ወደ ጥልቅ ምስጋና ይመራዋል፤ ምክንያቱም የግል ጥረታችን ወይም ብቃታችን ሳይሆን፣ በሁለተኛው አዳም — በክርስቶስ — ውስጥ ያለን ውክልናዊ ኅብረት ብቻ ነው ድነታችንን የሚያረጋግጠው።

ቤተ መቅደስና ክህነት — መገኘት ወደ ሕብረት

ብሉይ ኪዳናዊው ቤተ መቅደስ እግዚአብሔር በሕዝቡ መካከል የመኖሩን መገለጫ ይወክል ነበር (ዘጸ 25፡8)፤ ነገር ግን ይህ ምድራዊ ማደሪያ ገና ያልደረሰ ትልቅ እውነት ጥላ ብቻ ነበር። ቃል ሥጋ ሆኖ በእኛ መካከል ባደረው (ዮሐ 1፡14 — የግሪኩ ቃል "eskēnōsen" ማለትም "ድንኳን ተከለ" የሚል ሆኖ ወደ ማደሪያው ቀጥተኛ ትይዩ ይፈጥራል) ጊዜ፣ ይህ ጥላ ፍጻሜውን አገኘ፤ አሁን ደግሞ ፍጻሜው ተስፋፍቶ በክርስቶስ በኩል የእግዚአብሔር ማደሪያ በሆነችው በቤተ ክርስቲያን ራሷ ውስጥ ይታያል (1ኛ ቆሮ 3፡16)። ይህ የቲፖሎጂ ንባብ ልብን ወደ ትልቅ አድናቆት ይመራል፦ የቀድሞው ትውልድ በሩቅ ብቻ ወደ ቤተ መቅደሱ ይቀርብ የነበረ ቢሆንም፣ በክርስቶስ በኩል አሁን እያንዳንዱ አማኝ ራሱ የእግዚአብሔር ማደሪያ ሆኗል።

የቲፖሎጂ መቆጣጠሪያ መርሆች

የቲፖሎጂ መቆጣጠሪያ መርህ	ምን ይከላከላል?
ታሪካዊ እውነታ ቅድሚያ	"ምስሉ" ልብ-ወለድ ሳይሆን ትክክለኛ ታሪካዊ ክስተት ወይም ሰው መሆኑን ማረጋገጥ
ቀኖናዊ ማረጋገጫ	አዲስ ኪዳን ራሱ ግንኙነቱን ማረጋገጡ (ወይም ግልጽ ውስጣዊ ትይዩ መኖሩ)
ዋና ቅጦች እንጂ ዝርዝር ልብ-ወለድ አይደለም	ተርጓሚው በዘፈቀደ ዝርዝር ላይ ትርጉም ከመፈልሰፍ መጠንቀቅ
Escalation (እድገት)	አምሳያው ከምስሉ የላቀ መሆኑን ማረጋገጥ (ዕብ 8-10 ይመልከቱ)

ዓውዳዊና ሥነ-ምግባራዊ አቀራረቦች ትኩረት የሚያደርጉት መጽሐፍ ቅዱስ በነባራዊ ታሪካዊ፣ ባህላዊ፣ ማኅበራዊና የሞራል ሁኔታዎች ውስጥ እንዴት በኃላፊነት ስሜት ተግባራዊ መሆን እንዳለበት ላይ ነው። እነዚህ አቀራረቦች "ጽሑፉ ምን ማለት ነው?" የሚለውን ብቻ ሳይሆን "ይህ ጽሑፍ ዛሬ ላለው ነባራዊ ሁኔታ በታማኝነትና በሥልጣን እንዴት ይናገራል?" የሚሉትን ጥያቄዎች ይጠይቃሉ። በጥንታዊ የትርጓሜ ጥበብ ትኩረቱ "ትርጉም" ላይ ሲሆን፣ በነዚህ አቀራረቦች ግን ትኩረቱ "ፋይዳ" እና "አተገባበር" ላይ ነው። ዓውዱ የሚወስነው አተገባበሩን እንጂ ትርጉሙን አይደለም፤ ይህ ልዩነት ስነ-ትርጓሜን ከ"ዓውድ ትርጉምን ይወስናል" ከሚለው ተያያዥ ነገር ግን አደገኛ ከሆነው መርህ ይለየዋል።

ማህበራዊ-ሳይንሳዊ አቀራረብ

ማህበራዊ-ሳይንሳዊ ትንተና በጥንታዊው የመካከለኛው ምሥራቅና የግሪኮ-ሮማ ዓለም ውስጥ የነበሩ የክብር/እፍረት፣ የደጋፊነት/ተጠቃሚነት እና የቤተሰብ አወቃቀር ሥርዓቶችን በመመርመር፣ ጥንታዊ አንባቢዎች ጽሑፉን እንዴት ይረዱት እንደነበር ግንዛቤ ይሰጣል። ለምሳሌ የክርስቶስ መስቀል በዘመኑ እጅግ የገዘፈ "እፍረት" ቢሆንም፣ እግዚአብሔር ግን ያንን ለዓለም ሁሉ "ክብርና ጽድቅ" አድርጎ መለወጡን ለመረዳት ይህ አውድ ወሳኝ ነው። ይህ ትንተና ደግሞ ተጨማሪ እንጂ ተተኪ ዘዴ አለመሆኑን ማስታወስ ተገቢ ነው፤ የመጨረሻው ሥልጣን ሁልጊዜ በራሱ በተመስጦው ጽሑፍ ላይ ነው እንጂ በማኅበራዊ-ሳይንሳዊ ግንባታ ላይ አይደለም።

ተገቢ አገባብ (Contextualization) ከተምሳሌት ውሕደት (Syncretism)

መጽሐፍ ቅዱስን በዘመናዊ ዓውድ መተርጎም ማለት የቃሉን ዘላለማዊ እውነት ሳይበረዝ፣ አሁን ባለንበት ማኅበራዊ፣ ባህላዊና ፖለቲካዊ ሁኔታ ውስጥ በታማኝነት መተግበር ማለት ነው። ባህል ወንጌል የሚነገርበት፣ የሚተረጎምበትና የሚኖርበት መድረክ ነው። እግዚአብሔር ራሱን ሲገልጥ በሰው ልጆች ቋንቋና ባህል ውስጥ ገብቶ እንደመሆኑ መጠን፣ ዛሬም ወንጌል ለአንድ ማኅበረሰብ ትርጉም እንዲሰጥ በዚያ ማኅበረሰብ ባህል፣ ምሳሌዎችና የሕይወት ዘይቤ ውስጥ መገለጥ አለበት። ነገር ግን እዚህ ጋር ነው ጥንቃቄ የሚያስፈልገው። ባህላዊ አንጻራዊነት "እውነት እንደ ባህሉ ይለዋወጣል" የሚል የተሳሳተ እሳቤ ያመጣል፤ ወንጌል ግን ከባህል በላይ የሆነ መለኮታዊ ሥልጣን አለው። ባህል የወንጌልን እውነት ሊመረምርና ሊቀይር አይችልም፤ ይልቁንም ወንጌል በባህል ላይ ዳኛ ነው። ማንኛውም ባህል ከመጽሐፍ ቅዱስ እውነት ጋር ሲጋጭ፣ ሊታረምና ሊገዛ የሚገባው ባህሉ እንጂ የወንጌል መልእክት አይደለም። ስለዚህ አውዳዊ ሥነ-መለኮት ዓላማው ወንጌልን ከባህል ጋር "ማላመድ" ሳይሆን፣ ወንጌልን በባህል ውስጥ "ተገቢ በሆነ መንገድ መግለጥ" ነው። ይህ ሲሆን ወንጌል የባህሉ እስረኛ ሳይሆን የባህሉ ፈዋሽና ብርሃን ሆኖ ይኖራል።

መመዘኛ	ተገቢ አገባብ (Healthy)	ተምሳሌት ውሕደት (Unhealthy)
ሥልጣን	ወንጌል ባህልን ይመዝናል	ባህል ወንጌልን ይመዝናል
ይዘት	የወንጌል ይዘት ሳይለወጥ ይቀራል	ይዘቱ ራሱ ይለወጣል/ይሸረሸራል
ቅርጽ	የአቀራረብ ቅርጽ ብቻ ይስተካከላል	ባዕድ ትምህርት ወደ ይዘቱ ውስጥ ይገባል
ውጤት	ባህሉ በወንጌል ይፈወሳል	ወንጌል በባህሉ ይዋጣል

ተግባራዊ ምሳሌዎች

ለድሆችና ለተጋላጭ ወገኖች እንክብካቤ (ዘዳግም 15፤ አሞጽ 5፤ ያዕቆብ 1፡27)

"ንጹህና እድፍ የሌለበት ግብረ ገብነት በአባትና በእግዚአብሔር ፊት ይህ ነው፦ ወላጆች የሌላቸውን ልጆችና መበለቶችን በመከራቸው መጠየቅ" (ያዕ 1፡27) የሚለው ትእዛዝ በግብርና በሚተዳደሩና በትናንሽ ማኅበረሰቦች ውስጥ ያለውን ቃል ኪዳናዊ ኃላፊነት ይዳስሳል፤ ማኅበረሰቡ ራሱ ደካሞችን የመንከባከብ ኃላፊነት ነበረበት። በዘመናዊው የኢኮኖሚ መዛባት ውስጥ፣ ይህ ጽሑፍ ወደ ፖለቲካዊ ርዕዮተ-ዓለም ሳይቀነስ፣ ስለ ድህነት፣ ስለ ስደተኞች እንክብካቤና ስለ ፍትሐዊ ደመወዝ ክርስቲያናዊ ምላሽን ይሰጣል፤ የእግዚአብሔር ልብ ለተጨነቁት ምንጊዜም ክፍት ስለሆነ፣ ቤተ ክርስቲያንም ያንኑ ልብ ልታንጸባርቅ ይገባታል።

የሰው ልጅ ክብርና ነጻነት (ገላትያ 3፡28)

"አይሁዳዊ ወይም የግሪክ ሰው የለም፥ ባሪያ ወይም ጨዋ ሰው የለም፥ ወንድም ሴትም የለም፤ ሁላችሁ በክርስቶስ ኢየሱስ አንድ ሰው ናችሁና" (ገላ 3፡28) የሚለው ጥቅስ በጥንቱ ዓለም ውስጥ ትልቅ አብዮታዊ አዋጅ ነበር። በቀኖናዊ ዕይታ ሲተረጎም፣ መጽሐፍ ቅዱስ ለሰው ልጅ ክብርና ለነጻነት ይቆማል፤ ይህም ዘመናዊውን የሰዎች ዝውውርና ብዝበዛ ለመቃወም መሠረት ይሆናል። ይህ ጥቅስ የሚያስተምረው ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ማንኛውም ማኅበራዊ ወይም ኢኮኖሚያዊ ልዩነት በክርስቶስ ማንነት ፊት ትርጉም አልባ መሆኑን ነው፤ ሁሉም በአንድ ደም ተዋጅተው በአንድ ቤተሰብ ውስጥ ወንድማማች ናቸው።

ጋብቻና የጾታ ሥነ-ምግባር (ዘፍጥረት 2፡24)

"ስለዚህ ሰው አባቱንና እናቱን ይተዋል፥ በሚስቱም ይጣበቃል፤ ሁለቱም አንድ ሥጋ ይሆናሉ" (ዘፍ 2፡24) የሚለው ቃል የጾታ ሥነ-ምግባር የተቀረጸው በቃል ኪዳን ታማኝነት ውስጥ እንጂ እንደ ተራ ባህላዊ ልማድ አለመሆኑን ያሳያል። ጌታ ኢየሱስ ራሱ ይህንኑ ጥቅስ ጠቅሶ (ማቴ 19፡4-6) የጋብቻን ቅድስና ደግፎታል። በሞራል አንጻራዊነት በነገሠበት ዘመናዊ ባህል ውስጥ፣ ይህ ጥቅስ ስለ ጋብቻ፣ ስለ ታማኝነትና ስለ ጾታዊ ቅድስና ጽኑ ክርስቲያናዊ ትምህርትን ይቀርጻል፤ ይህም ትምህርት ዓለማዊ ግፊት ምንም ያህል ቢጨምር የማይለወጥ የፈጣሪ ንድፍ መሆኑን እናስተውላለን።

ሀብት፣ ስግብግብነትና መጋቢነት (ሉቃስ 12፡15)

"ተጠንቀቁ ከመጐምጀትም ሁሉ ተጠበቁ፤ ሰው ገንዘቡ ቢበዛ እንኳ፥ ሕይወቱ ከገንዘቡ አይደለምና" (ሉቃ 12፡15) የሚለው የጌታ ማስጠንቀቂያ ሀብት የሞራል ዋጋ ያለው እንጂ የሞራል ገለልተኛ አለመሆኑን ያስተምረናል። ይህ ጥቅስ ከልክ ያለፈ ፍጆታን ይተቻል፣ ልግስናን ያበረታታል፣ እንዲሁም በካፒታሊዝምና በዓለም አቀፍ ገበያ ውስጥ ክርስቲያናዊ ምግባርን ይቀርጻል፤ ልብ የተጣበቀበት ነገር ገንዘብ ወይም ንብረት ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ራሱ መሆን አለበት የሚለውን ጥልቅ መንፈሳዊ እውነት ያመለክታል።

የሰው ሕይወት ቅድስና (መዝሙር 139፡13-16)

"አንተ ስጋዬን ፈጠርህ፤ በእናቴም ማኅፀን ውስጥ ሸፈንኸኝ" (መዝ 139፡13) የሚለው ጥልቅ የግል ምስክርነት፣ የሰው ልጅ ዋጋ የተመሠረተው በፍጥረት እንጂ በጥቅም ላይ አለመሆኑን ያውጃል። ይህ ክፍል ገና ያልተወለደውን ሕፃን እንኳ በእግዚአብሔር እጅ የተቀረጸ፣ ስሙ በእርሱ መጽሐፍ የተጻፈ ውድ ፍጡር አድርጎ ያቀርበዋል። እነዚህ ጥቅሶች ውርጃን፣ የድጋፍ ሞትን፣ የአካል ጉዳተኝነትንና የሕክምና ሥነ-ምግባርን በተመለከተ ክርስቲያናዊ አቋምን ያሳውቃሉ፤ የእያንዳንዱ ሰው ሕይወት ከመወለዱ በፊት ጀምሮ በእግዚአብሔር ፊት የተከበረ ስለሆነ ነው።

እውነት፣ ንግግርና ማኅበራዊ ምስክርነት (ኤፌሶን 4፡25)

"ሐሰትንም ትታችሁ እያንዳንዳችሁ ከባልንጀራው ጋር እውነትን ተነጋገሩ፤ የቢጤዎች ናችሁና" (ኤፌ 4፡25) የሚለው ትእዛዝ ንግግር የሞራል ማንነት መገለጫ መሆኑን ያሳያል። ይህ መርህ ለማኅበራዊ ሚዲያ አጠቃቀም፣ ለሐሰተኛ መረጃዎችና ለሕዝባዊ ንግግሮች ተፈጻሚ ይሆናል፤ ክርስቲያኖች በዲጂታል ዘመን እንኳ በእውነተኛነትና በፍቅር የተሞላ ንግግርን መያዝ ይጠበቅባቸዋል፣ ምክንያቱም እርስ በርስ "የቢጤዎች" መሆናቸው በክርስቶስ አካል ውስጥ ላለው ኅብረት ጥልቅ ኃላፊነት ስለሚያመጣ ነው።

ከላይ የተዳሰሱትን ስድስት ምሰሶዎች — መሠረቶች፣ ታሪካዊ-ሰዋሰዋዊ ዘዴ፣ ቀጥተኛ ትርጓሜ፣ ሥነ-ጽሑፋዊ አቀራረቦች፣ ቀኖናዊና ቤዛዊ-ታሪካዊ ንባብ፣ እንዲሁም አውዳዊና ባህላዊ አተገባበር — በአንድነት ለማየት እንዲረዳ፣ የሚከተለው ሰንጠረዥ የፕሮቴስታንት ወንጌላዊ ስነ-ትርጓሜ ውስጥ ያሉትን ዋና ዋና ትምህርታዊ ማዕዘናት ከካቶሊክና ከሊበራል-ታሪካዊ ትችት (Historical-Critical) ትምህርት ቤቶች ጋር ያነጻጽራል፤ ይህም ንጽጽር የፕሮቴስታንት አቋም ልዩ መገለጫዎችን ግልጽ ያደርጋል።

መመዘኛ	ወንጌላዊ ፕሮቴስታንት	ሮማ ካቶሊክ፣ ኦርቶዶክስ ትውፊታዊ	ታሪካዊ-ትችታዊ (Liberal)
የመጨረሻ ሥልጣን	ቅዱሳት መጻሕፍት ብቻ (Sola Scriptura)	ቅዱሳት መጻሕፍት + ቤተ ክርስቲያን ትውፊት (Magisterium)	የሰው ልጅ ምክንያት/ታሪካዊ ዘዴ
የመንፈስ ቅዱስ አነሳሽነት	ሙሉ ቃል-በቃል መነሳሳት (Verbal Plenary Inspiration)	የተነሳሱ ቢሆኑም በቤተ ክርስቲያን ትርጓሜ የተመሩ	ብዙ ጊዜ እንደ ሰው ልጅ ሃይማኖታዊ ጽሑፍ ብቻ ይታያል
ግልጽነት	ዋናው መልእክት ለተራ አማኝ ግልጽ ነው	ትርጓሜ በቤተ ክርስቲያን ሥልጣን መመራት አለበት	ትርጉም በምሁራዊ ዘዴ ብቻ ይገኛል
ተአምራት እና ትንቢት	እንደ ተከናወኑ ታሪካዊ እውነታዎች ተቀባይነት አላቸው	ተቀባይነት አላቸው	ብዙ ጊዜ በተፈጥሮአዊ ማብራሪያ ይተካሉ
ክርስቶሳዊ ማዕከልነት	ጠንካራ (redemptive-historical Christocentrism)	ጠንካራ ግን በቅዱሳን ትውፊት የተካተተ	ብዙ ጊዜ የተዳከመ ወይም የተነጠለ

ይህ ንጽጽር ልንዘነጋው የማይገባን ትልቅ እውነት ያስታውሰናል፦ ፕሮቴስታንት ስነ-ትርጓሜ ከሌሎች ትምህርት ቤቶች የሚለየው በምሁራዊ ትዕቢት ወይም በአዲስ ፈጠራ ሳይሆን፣ ቀዳማዊት ቤተ ክርስቲያን ራሷ ስትከተለው በነበረው በቅዱሳት መጻሕፍት ራስ ገዝ ሥልጣን ላይ በጽኑ በመቆም ነው። "ሁሉም ትውፊት፣ ሁሉም የቤተ ክርስቲያን ጉባኤ ውሳኔ፣ ሁሉም ምሁራዊ ንድፈ-ሐሳብ ለቃሉ ራሱ ፍርድ ይገዛል እንጂ ቃሉን አይገዛም" የሚለው ጽኑ አቋም፣ ተርጓሚውን ከሰብዓዊ ሥልጣን አግላይነት ወደ ትሕትና በተሞላበት የመንፈስ ቅዱስ አመራር ይመልሰዋል።

ማጠቃለያ

ጤናማ ፕሮቴስታንት ስነ-ትርጓሜ ታሪካዊ-ሰዋስዋዊ ጥብቅነትን፣ ቀኖናዊ አንድነትን፣ ክርስቶሳዊ ፍጻሜንና ኃላፊነት የተሞላበት ዓውዳዊ አተገባበርን በጠበቀ ሚዛን ያዋህዳል። ይህ ሁለንተናዊ አካሄድ ተርጓሚው ከግል ግምት ወይም ከባህላዊ ግፊት ይልቅ፣ በመንፈስ ቅዱስ አነሳሽነት በተጻፈው ቃል ራሱ ላይ ተመርኩዞ የእግዚአብሔርን ድምፅ በታማኝነት እንዲሰማ ያስችለዋል። ከመሠረቶቹ (ብቸኛ ሥልጣን፣ ግልጽነት፣ የእምነት አምሳያ) ጀምሮ፣ በታሪክና በሰዋስው ጥብቅነት አልፎ፣ በሥነ-ጽሑፋዊ ውበት ተውቦ፣ በቀኖናዊ አንድነትና በክርስቶስ-ተኮር ተስፋ ተሞልቶ፣ በመጨረሻም ወደ ተጨባጭ የዕለት ተዕለት ሕይወት አተገባበር ሲደርስ፣ ስነ-ትርጓሜ ወደ ደረቅ አካዳሚያዊ ልምምድ ብቻ ተቀናንሶ አይቀርም፤ ይልቁንም ልብን ወደ ጥልቅ አምልኮ፣ ወደ ጽኑ እምነትና ወደ ታማኝ ምስክርነት የሚመራ ሕያው መንፈሳዊ ጉዞ ይሆናል።

ዓውዳዊና ሥነ-ምግባራዊ አቀራረቦች በመጽሐፍ ቅዱስ ሥልጣን ሲመሩ፣ ቤተ ክርስቲያን የእግዚአብሔርን ቃል እውነት ሳታስረክብ፣ በዚህ ውስብስብና ተለዋዋጭ ዓለም ውስጥ በታማኝነት እንድትኖርና እንድትመሰክር ያስችሏታል። ሶሊ ዴዎ ግሎሪያ — ለእግዚአብሔር ብቻ ክብር!

†