ቀኖና እና ትውፊት

የመንፈስ ቅዱስ መሪነት በመጀመሪያይቱ ቤተ ክርስቲያን

በመጀመሪያዎቹ መቶ ክፍለ ዘመናት፣ የሐዋርያት ቅዱሳት መልእክቶችና የወንጌል ታሪኮች በመላው አጥቢያ አብያተ ክርስቲያናት ውስጥ በታላቅ መንፈሳዊ ክብርና ፍርሃት ይነበቡ ነበር፤ የመጀመሪያዎቹ ምዕመናንም እነዚህን መለኮታዊ ጽሑፎች ልክ እንደ ብሉይ ኪዳን ቅዱሳት መጻሕፍት በተመሳሳይ የክብደት መጠን ተቀብለው ያነቧቸው ነበር። ይህ የልብ ምስክርነት በራሱ የመጻሕፍቱን ሰማያዊ ኃይልና መለኮታዊ ሥልጣን የሚያረጋግጥ ሕያው ማሳያ ነበር። የቤተ ክርስቲያን ጉባኤዎች ከመሰብሰባቸው አስቀድሞ፣ የእግዚአብሔር ሕዝብ በጸጋቸውና በመንፈስ ቅዱስ ምሪት እነዚህን ቃላት በሕይወታቸው ተቀብለው ነበር።

ይሁን እንጂ፣ የጠላት ሐሳብ ዝም ብሎ አላለፈም። እንደ ማርሲዮን ያሉ ሐሰተኛ መምህራን በታሪክ ውስጥ ብቅ ሲሉ፣ የብሉይ ኪዳንን አምላክ ሙሉ በሙሉ ውድቅ በማድረግና የራሳቸውን የተዛባና የተወሰነ የአዲስ ኪዳን ዝርዝር በማቅረብ ቤተ ክርስቲያንን ለማወክና ከእውነት ለማስወጣት ሞክረው ነበር። በዚህ አስቸጋሪ ሰዓት፣ መንፈስ ቅዱስ ቤተ ክርስቲያኑን ጠብቆ ወደ እውነት ሁሉ ሊመራት በልዩ ሁኔታ ጣልቃ ገባ። የታሪክ ምዕራፎች የሆኑት የኒቅያ፣ የሂፖ እና የካርቴጅ ጉባኤዎች ሲሰበሰቡ፣ እውነተኛውንና ሐሰተኛውን የለዩት በራሳቸው ሰብዓዊ ጥበብ ወይም በፖለቲካዊ ስምምነት ሳይሆን፣ ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ራሱ ለደቀ መዛሙርቱ በሰጠው የዘላለም የተስፋ ቃል መሠረት ነበር።

እነዚህ የቤተ ክርስቲያን ታሪካዊ ጉባኤዎች አዲስ መጽሐፍ "አልፈጠሩም"፤ ይልቅስ አማኞች በመንፈስ ቅዱስ ምሪት ከቀን ወደ ቀን ሲጠቀሙባቸው የነበሩትን፣ በመለኮታዊ ሥልጣናቸው የታወቁትን ሐዋርያዊ መጻሕፍት በአንድነት አረጋግጠውና ለይተው አወጁ። ዛሬም ቢሆን የእግዚአብሔር ቃል በሕይወታችን የሚኖረው ኃይል በሰው ፈቃድ ሳይሆን በመንፈስ ቅዱስ ሕያው ምስክርነት ነው።

በእነዚህ ጉባኤዎች የተለዩት 27ቱ የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት፣ የቤተ ክርስቲያን ፈጠራ ሳይሆኑ፣ ቀደም ብለው በራሳቸው ውስጥ ያለውን መለኮታዊ ማሕተም የተሸከሙ ናቸው። ሦስት መሠረታዊ ምልክቶች ይህንን ማሕተም ያረጋግጣሉ፡- የመጀመሪያው ሐዋርያዊነት ነው። መጽሐፉ ከሐዋርያት ወይም ከቅርብ አጋሮቻቸው የተገኘ፣ ማለትም ጌታ ኢየሱስ ራሱ ሥልጣን ከሰጣቸው ምስክሮች ቀጥታ የፈለቀ መሆን አለበት። ሁለተኛው ሁለንተናዊ ተቀባይነት ነው። በተለያዩ አህጉራት፣ በተለያዩ ቋንቋዎች፣ በተለያዩ ትውልዶች ውስጥ ያሉ ቅዱሳን ሁሉ ያለ አስገዳጅነት እንደ እግዚአብሔር ቃል ሲቀበሉት የኖሩ መሆን አለበት። ሦስተኛው መንፈሳዊ ኃይል ነው።ንባቡ ልብን የሚለውጥ፣ ኃጢአትን የሚገልጥ፣ ተስፋ የሚሰጥ፣ ወደ ክርስቶስ የሚስብ ሕያው ኃይል ያለው መሆን አለበት። እነዚህ ምልክቶች የቤተ ክርስቲያንን ፈቃድ የሚያመለክቱ ሳይሆኑ፣ ቀድሞውኑ ባለው መለኮታዊ እውነት ላይ የቆመ የእምነት ማረጋገጫ ናቸው። በሌላ አነጋገር፣ ቤተ ክርስቲያን ንጉሥ ሳትሆን ምስክር ናት፤ ፈራጅ ሳትሆን ተቀባይ ናት።

ኢትዮጵያ፣ ትውፊት እና የእግዚአብሔር ቃል

ወንጌል ወደ ኢትዮጵያ የገባው በማኅበረሰባዊ ወይም በፖለቲካዊ ጫና ሳይሆን፣ በመንፈስ ቅዱስ አስገራሚ ምሪት እና በተጠማ ልብ ፍለጋ ነው። የኢትዮጵያዊው ጃንደረባ ታሪክ እጅግ ልብ የሚነካ የቃሉ እና የመንፈስ ቅዱስ ውህደት ማሳያ ነው፤ ደግሞም ለወደፊቷ ኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ትንቢታዊ ምሳሌ ነው። ጃንደረባው በሠረገላው ላይ ብቻውን ተቀምጦ የነቢዩን የኢሳይያስን መጽሐፍ ሲያነብ፣ ማንም ሰው በአካል አልነበረም ያስተማረው፤ ቃሉ ራሱ ልቡን መንካት ጀምሮ ነበር። ያ ጥማት እግዚአብሔርን ስላስደሰተ፣ መንፈስ ቅዱስ ፊልጶስን በተለየ ትዕዛዝ ወደ በረሃው ላከው። ፊልጶስ ግን ያደረገው ነገር ወደ ሥርዓት ወይም ወደ ተቋም ሳይሆን፣ "ከዚህ መጽሐፍ ጀምሮ ስለ ኢየሱስ" ብቻ ወንጌልን ማብሰር ነበር። ስለ ክርስቶስም ከተሰበከለትና ከተጠመቀ በኋላ፣ ጃንደረባው ማንኛውንም ተጨማሪ ሃይማኖታዊ ሥርዓት ወይም ከባድ ሕግጋት ተሸክሞ አልተመለሰም፤ ይልቁንም መዳንን በክርስቶስ ብቻ በማግኘቱ በተትረፈረፈ ደስታ ተሞልቶ ወደ ኢትዮጵያ ተመለሰ።

ይህ ታሪክ የሚያስተምረን ጥልቅ እውነት አለ፡- ወደ ክርስቶስ የምናደርገው ጉዞ የሚጀምረው በቃል ንባብ ነው፣ የሚያድገው በመንፈስ ቅዱስ ብርሃን ነው፣ የሚያበቃውም በደስታ የተሞላ ትክክለኛ ግንኙነት ነው እንጂ በስርዓት ክምችት አይደለም። በዘመናት ሂደት ውስጥ ግን፣ በኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን አውድ ውስጥ "ቀኖና" የሚለው ቃል ከዚህ ቀላልና ንጹሕ ትርጉም እየራቀ ሰፊ ትርጉም እየያዘ መጣ። ከመጽሐፍ ቅዱስ ባሻገር ያሉ የቤተ ክርስቲያን አባቶች ትዕዛዛት፣ የጾምና የጸሎት ሥርዓቶች፣ እንዲሁም እንደ "ፍትሐ ነገሥት" ያሉ ሕግጋት ከቃሉ እኩል ወይም ተመጣጣኝ ሥልጣን ተሰጣቸው። የሰው ሥርዓት ከእግዚአብሔር ትእዛዝ ጋር እኩል ደረጃ ሲይዝ፣ ብዙ ጊዜ የመጀመሪያውን ንጹሕ ወንጌል ላይ የሚጫኑ ተጨማሪ ሸክሞች ይፈጠራሉ። ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በዘመኑ ለነበሩት ፈሪሳውያን የተናገረው ቃል፣ ዛሬም ቤተ ክርስቲያን ትውፊትን ከቃሉ በላይ እንዳታደርግ ጥብቅ ማስጠንቀቂያ ነው።

ይህ ማስጠንቀቂያ ትውፊትን በሙሉ ውድቅ ለማድረግ የቀረበ አይደለም፤ ጌታ ራሱ ትውፊት ስህተት እንደሆነ ብቻ ሳይሆን፣ ትውፊት የእግዚአብሔርን ቃል "የሚሽር" ወይም ከቃሉ ጋር "እኩል ሥልጣን" ሲይዝ ብቻ አደገኛ እንደሚሆን ነው ያስተማረው። ትውፊት መልካም አገልጋይ ሆኖ ሲቀጥል፣ ማለትም ወደ ቃሉ የሚያመለክት፣ አምልኮን የሚያዋቅር፣ የቤተ ክርስቲያንን ትውልዶች የሚያገናኝ ሆኖ ሲቆይ በራሱ ችግር የለውም። ችግር የሚፈጠረው ትውፊት ንጉሥ ሆኖ ቃሉ አገልጋይ ሲሆን ነው።

ሕያዉ እና የሚሠራው ቃል፡ 66ቱ መጻሕፍት

በወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ዘንድ ሙሉ በሙሉ ተቀባይነት ያላቸው 66ቱ መጻሕፍት ተራ የታሪክ ሰነዶች ሳይሆኑ፣ የሕይወት እስትንፋስ ያለባቸው የሰማይ አባታችን የፍቅር ደብዳቤዎች ናቸው። እነዚህ 39 የብሉይ ኪዳን እና 27 የአዲስ ኪዳን መጻሕፍት፣ ከዘፍጥረት እስከ ራእይ የሰውን ልጅ ውድቀት እና የእግዚአብሔርን አስደናቂ የማዳን ዕቅድ አንድ ላይ አያይዘው ይነግሩናል። አንድም ቃል በዘፈቀደ አልተቀመጠም፤ እያንዳንዱ መጽሐፍ በአንድ ታላቅ ትረካ ውስጥ የራሱ ቦታ አለው። ከገነት እስከ ገነት፣ ከኤደን መንደር እስከ አዲሲቱ ኢየሩሳሌም። ይህ ቃል በውስጣችን ገብቶ ሥር ሲሰድ፣ የልባችንን ዓላማ ይመረምራል፣ ጨለማችንን ያበራል፣ ኃጢአታችንንም ገልጦ ወደ ክርስቶስ ሙላት ያሳድገናል። ቃሉ ተነባቢ ብቻ ሳይሆን ሕያውና ገባሪ ኃይል ነው። ልክ ጎራዴ ሥጋን እንደሚወጋ፣ ቃሉም ጥልቅ ውስጣችንን ይመረምራል፣ ይገልጣል፣ ይፈውሳልም።

ከዚህ በታች የምንመለከታቸው ሰንጠረዦች የነዚህን ሕያው መጻሕፍት ዝርዝር፣ ጸሐፊዎቻቸውን እና ዋና መንፈሳዊ ጭብጣቸውን ያሳያሉ፤ እያንዳንዱም መጽሐፍ የክርስቶስን ክብር በየራሱ መንገድ የሚያውጅ የአንድ ታላቅ ድርሳን ምዕራፍ እንደሆነ ልብ ይሏል።

ብሉይ ኪዳን (39 መጻሕፍት)

አዲስ ኪዳን (27 መጻሕፍት)

ትውፊት ወይስ ቃል?

የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያን ሥርዓትና ትውፊትን ጠብቆ ማቆየትን እንደ ታላቅ ኃላፊነት ስትመለከት፣ ወንጌላውያን ግን የክርስትና እምነት ቋሚ መለኪያ "መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ" ነው ብለው ያምናሉ። ይህ አቋም ትውፊትን ሙሉ በሙሉ ችላ ማለት ማለት ሳይሆን፣ ትውፊት በሙሉ ከቃሉ በታች ሆኖ በቃሉ መመዘን እንዳለበት መረዳት ነው። ታሪካዊ ክርክሩ ምንም ይሁን ምን፣ የእያንዳንዱ አማኝ ሕይወት የሚመዘነው ከእግዚአብሔር ቃል ጋር ባለው ግላዊ ግንኙነት ነው፤ ይህም ግንኙነት በዓመታዊ በዓላት ወይም በሥርዓት ተሳትፎ ብቻ ሊለካ የማይችል፣ በየዕለቱ በጸሎትና በንባብ የሚታደስ ሕያው ኅብረት ነው። የሰውን ትውፊት በጥንቃቄ በመጠበቅ ብቻ ማንም በእግዚአብሔር ፊት ሊጸድቅ አይችልም፤ ጽድቅ የሚገኘው በቃሉ በተገለጠው በኢየሱስ ክርስቶስ አዳኝነት በማመን ብቻ ነው። ይህ የመዳን እርግጠኝነት ደግሞ ነፍስን ከፍርሃት ነፃ የሚያወጣ፣ በጸጋ ላይ ብቻ የቆመ ጽኑ መሠረት ይሰጣል።

ውይይቱ በመጨረሻ ወደ አንድ ቀላል ነገር ግን ጥልቅ ወደሆነ ጥያቄ ይመልሰናል፡- ልብህ በምን ላይ ተመሥርቷል? የቀኖናው ጥያቄ ታሪካዊ ወይም ትምህርታዊ ብቻ ሆኖ ቢቀር፣ ልብን አይለውጥም። ነገር ግን የእግዚአብሔር ቃል በግል ሲነበብ፣ ሲታመንበት፣ ስንታዘዝለት፣ ያኔ ያ ቃል ወደ ማንነታችን ውስጥ ገብቶ ሕይወትን ይፈጥራል፤ ልክ እንደ ኢትዮጵያዊው ጃንደረባ፣ በደስታ ተሞልቶ የሚጓዝ ሕይወት። ስለዚህ አንባቢ ሆይ፣ ይህን ጽሑፍ ካነበብክ በኋላ የምትወስደው ቀጣይ እርምጃ ክርክርን ማሸነፍ ሳይሆን፣ ራስህ ቃሉን ከፍተህ ማንበብ ነው፤ ምክንያቱም ቃሉ ሕያው ስለሆነ፣ ዛሬም ለልብህ ይናገራልና። አንብበው!