በኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን ላይ ያለው ተጽዕኖ፣ እንዲሁም መጽሐፍ ቅዱሳዊ ምላሽ
በሃያ አንደኛው ክፍለ ዘመን ዓለም አቀፍ ወንጌላዊነት ውስጥ ካሉ ሥነ-መለኮታዊ ተግዳሮቶች መካከል እጅግ ሰፊ ተስፋፊነትና ጥልቅ አደገኝነት ያለው "የብልጽግና ወንጌል" ተብሎ የሚታወቀው ትምህርት ነው። ምሁራን ይህንን እንቅስቃሴ "የጤናና የሀብት ወንጌል" ፣ "የቃል እምነት እንቅስቃሴ" ወይም "ብልጽግና ሥነ-መለኮት" በሚሉ ስያሜዎች ይገልጹታል። ይህ ትምህርት ከሰሜን አሜሪካ ተነስቶ በሳተላይት ስርጭት፣ በዲጂታል መገናኛ ብዙኃንና በስደተኛ አብያተ ክርስቲያናት አማካኝነት ወደ መላው ዓለም፣ በተለይም ወደ ንዑስ-ሰሃራ አፍሪካ በከፍተኛ ፍጥነት ተሰራጭቷል።
የፒው ምርምር ማዕከል እ.ኤ.አ. በ2010 ባካሄደው ሰፊ የዳሰሳ ጥናት እንዳመለከተው፣ ከኢትዮጵያ ክርስቲያኖች መካከል 70 በመቶው "እግዚአብሔር በቂ እምነት ላላቸው ሰዎች ሀብትንና ጤናን ይሰጣል" የሚለውን አስተምህሮ እንደሚያምኑ መስክረዋል፤ ይህም ቁጥር ከናይጄሪያ (95%)፣ ደቡብ አፍሪካ (90%) እና ኬንያ (85%) ጋር ሲነጻጸር ዝቅተኛ ቢመስልም፣ ከዓለም አማካይ እጅግ የላቀ መሆኑን ያሳያል። ይህ አኃዝ ብቻውን የብልጽግና ወንጌል በኢትዮጵያ ወንጌላዊት ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ያለውን ጥልቅ ስርጎ መግባት ያመለክታል።
"ለሁለት ጌቶች መገዛት የሚቻለው ማንም የለም፤ ወይም አንዱን ይጠላል ሁለተኛውንም ይወዳል፤ ወይም ወደ አንዱ ይጠጋል ሁለተኛውንም ይንቃል፤ ለእግዚአብሔርና ለገንዘብ መገዛት አትችሉም።" (ማቴዎስ 6:24)። "ስግብግብነት ደግሞ ጣዖትን ማምለክ ነውና" (ቆላስይስ 3:5)።
ይህ ጽሁፍ የኢትዮጵያውያን ወንጌላውያን አገልጋዮችና ምዕመናን ወንጌልን በጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ሃዋርያዊ እምነት መሠረት፣ ማለትም በተሐድሶው ስነ-መለኮታዊ ውርስ ላይ ጸንተው እንዲቆሙ ለማገዝ የተዘጋጀ የነገረ መለኮት ትንተና ነው። የክርስቶስ ወንጌል ማዕከሉ የነፍስ ድነት እንጂ የምድራዊ ንብረት ክምችት አይደለም።
የብልጽግና ወንጌል በሥርዓተ-ትምህርት ደረጃ በትክክል ያልተቀናጀ ቢሆንም፣ ማዕከላዊ ሙግቱ በአራት ትስስር ያላቸው ግምቶች ላይ ይመሰረታል፡
እምነት ራሱ ውጤትን የሚያስገኝ መንፈሳዊ ኃይል (spiritual force) ነው፤
አዎንታዊ ቃል (positive confession) እውነታን የመቅረጽ ችሎታ አለው፤
መስጠት (ይልቁንም ለቤተ ክርስቲያን/ለአገልጋይ መስጠት) መንፈሳዊ "ዘር" ሲሆን በእጅጉ የገንዘብ "መከር" ያስከትላል፤
የክርስቶስ ማስተስረያ ሥራ ከኃጢአትና ከዘላለም ሞት ባሻገር ከድህነትና ከበሽታም ነጻ ማውጣትን ያጠቃልላል።
ይህ አስተምህሮ "እምነትን የመንፈሳዊ ውጤት ምክንያት ሳይሆን የቁሳዊ ውጤት ዋስትና" አድርጎ ስለሚያቀርብ ከመጽሐፍ ቅዱሳዊ የጸጋ ትምህርት ጋር በመሠረቱ ይጋጫል። ብልጽግና ወንጌልን "አማኞች በእግዚአብሔር ቃል ኪዳን ተመስርተው ጤናን፣ ሀብትንና ሁልጊዜ ስኬትን የማግኘት መብት አላቸው" ብሎ የሚያስተምር እንቅስቃሴ ሲሆን፣ ይህ "መንፈሳዊ ደኅንነት በቁሳዊ ደኅንነት ሊለካ ይችላል" የሚለው መሠረተ ሐሳብ ፍጹም ኢ-መጽሐፍ ቅዱሳዊ ነው። ከተሐድሶ (ፕሮቴስታንት) አንጻር ሲታይ፣ ይህ ትምህርት የጸጋ በጎነትን ወደ ግብይታዊ ውል የሚቀይር በመሆኑ ከወንጌል ይልቅ ወደ አዲስ ዓይነት ሕጋዊነት ያደላል፤ ምክንያቱም "በቂ" እምነት ማሳየት ላይ ቅድመ ሁኔታ ስለሚጥል ነው።
የብልጽግና ወንጌል ሥሮች ወደ ሃያኛው ክፍለ ዘመን መጀመሪያ የአሜሪካ "አዲስ አስተሳሰብ" (New Thought) ሜታፊዚካዊ እንቅስቃሴ ይመለሳሉ፤ ይህም እንቅስቃሴ አእምሮና ቃል ቁሳዊ እውነታን የመቅረጽ ኃይል አላቸው የሚል ፍልስፍና ያስተምር ነበር። ኢ.ደብሊው ኬንዮን (1867–1948) እነዚህን ሜታፊዚካዊ ፅንሰ ሐሳቦች ከጴንጤቆስጤያዊ ቋንቋ ጋር በማዋሃድ "የቃል እምነት" ትምህርት መሠረት ጣለ። ተከታዩ ኬኔት ሃገን (1917–2003) ይህንን ትምህርት በሰፊው በማስፋፋት "የብልጽግና ወንጌል አባት" ተብሎ ይታወቃል። ኦራል ሮበርትስ በ1950ዎቹ "የዘር እምነት" ጽንሰ ሐሳብን በቴሌቪዥን ስርጭት አማካኝነት ወደ ሚሊዮኖች ቤት አድርሶታል፤ በኋላም ኬኔት ኮፕላንድ፣ ጆኤል ኦስቲን፣ ክሪፍሎ ዶላር እና ቤኒ ሂን የመሳሰሉ ስብከተ ወንጌላውያን ይህንኑ ትምህርት በሳተላይት ጣቢያዎች (TBN) ዓለም አቀፍ አደረጉት።
ወደ አፍሪካ አህጉር የገባው በዋነኝነት በ1970ዎቹና 1980ዎቹ ሲሆን፣ ናይጄሪያዊው ዴቪድ ኦዬዴፖ ("Winners Chapel"፣ 1983) እና ካሜሩናዊ-ናይጄሪያዊ አገልጋዮች ትምህርቱን ወደ "አዲሱ ትውልድ አብያተ ክርስቲያናት" አስረጉት። ተመራማሪው ኦጉንቢ ካሉ (Ogbu Kalu, 2009) እንዳመለከተው፣ ብልጽግና ወንጌልን የሚሰብኩ አብያተ ክርስቲያናት በአፍሪካ ውስጥ ከካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን በእጥፍ፣ ከሌሎች ካቶሊክ-ካልሆኑ አብያተ ክርስቲያናት ደግሞ በሦስት እጥፍ ፍጥነት ተስፋፍተዋል። ወደ ኢትዮጵያ የገባው በተለይ ከ1990ዎቹ ጀምሮ በሳተላይት ስርጭት፣ በዲቪዲ/ካሴት ስርጭት እና በኋላም በዩቲዩብ አማካኝነት ሲሆን፣ ዛሬ በአዲስ አበባና በክልል ከተሞች ውስጥ በርካታ ራሳቸውን "ነቢይ" ወይም "ሐዋርያ" ብለው የሚጠሩ ስብከተ ወንጌላውያን ይህንኑ ትምህርት በንቃት ያስተምራሉ።
1900–1920ዎቹ
የ"አዲስ አስተሳሰብ" ሜታፊዚካዊ ንቅናቄ በአሜሪካ ይስፋፋል፤ ኢ.ደብሊው ኬንዮን "የቃል እምነት" ትምህርት መሠረት ይጥላል።
1940ዎቹ–1960ዎቹ
ኬኔት ሃገን ትምህርቱን ያስፋፋል፤ ኦራል ሮበርትስ "የዘር እምነት" ጽንሰ ሐሳብን በቲቪ ያሰራጫል።
1970ዎቹ–1980ዎቹ
ትምህርቱ ወደ ናይጄሪያ፣ ጋና እና ደቡብ አፍሪካ ይሰራጫል፤ ትላልቅ "ሜጋ-ቤተ ክርስቲያናት" ይመሠረታሉ።
1990ዎቹ–2010ዎቹ
በሳተላይት ቲቪ (TBN) እና በስደተኛ አብያተ ክርስቲያናት አማካኝነት ወደ ኢትዮጵያና ደቡብ ምሥራቅ እስያ ይደርሳል።
2010–2020
የጴው ጥናት (2010) 70% ኢትዮጵያውያን ክርስቲያኖች እምነትን ያምናሉ ብሎ ያሳያል፤ ትምህርቱ በዲጂታል ማህበራዊ ሚዲያ በስፋት ይሰራጫል።
2020–2026
ትምህርቱ በዩቲዩብ/ቲክቶክ ስብከቶች፣ በ"የገንዘብ ማነቃቂያ" ዘመቻዎችና በኦንላይን ስጦታ (digital giving) ተጠናክሮ ይቀጥላል፤ ተሐድሶ ወንጌላውያን ማህበራት (እንደ ላውዛን ንቅናቄ) ተቃውሟቸውን ያጠናክራሉ።
ምንጭ፦ Pew Research Center, “Tolerance and Tension: Islam and Christianity in Sub-Saharan Africa” (2010) — ለጥያቄው “እግዚአብሔር በቂ እምነት ላላቸው ሁሉ ሀብትና ጤናን ይሰጣል” አዎንታዊ ምላሽ የሰጡ ክርስቲያኖች መቶኛ።
| ሀገር | የብልጽግና ወንጌልን የሚያምኑ ክርስቲያኖች መቶኛ | የፔንጤቆስጤ/ካሪዝማቲክ ድርሻ (ግምት) |
|---|---|---|
| ናይጄሪያ | 95% | ~60% ከፕሮቴስታንቶች |
| ደቡብ አፍሪካ | 90% | ከፍተኛ |
| ኬንያ | 85% | ከፍተኛ |
| ኢትዮጵያ | 70% | ~16% ከጠቅላላ ክርስቲያኖች |
| አሜሪካ (ንጽጽር) | ~46–56% | N/A |
ማስታወሻ፦ የኢትዮጵያ አኃዝ ኦርቶዶክስን ጨምሮ ራሳቸውን ክርስቲያን ብለው የሚጠሩትን ሁሉ ያካትታል፤ ይህም ትምህርቱ ከፔንጤቆስጤ ክልል አልፎ ወደ ሌሎች ማህበረሰቦችም ዘልቆ መግባቱን ያመለክታል (Heuser, 2016)።
የብልጽግና ወንጌልን መዋቅር በአራት ተደጋጋፊ ምሰሶዎች ይገልጻሉ፡ እምነት (Faith)፣ ስኬት (Victory)፣ ጤና (Health) እና ሀብት (Wealth)። እነዚህ ምሰሶዎች እርስ በእርስ የተሳሰሩ ናቸው።
እምነት ከመታመን አልፎ ራሱን የቻለ ሜታፊዚካዊ ኃይል ተደርጎ ይታያል፤ ትክክለኛ ቃላትን "በእምነት" ሲነገሩ ውጤትን በራስ-ሰር የሚያመነጭ ሕግ ነው ተብሎ ይተረጎማል። ይህ "አዎንታዊ ቃል" (Positive/Rhema Confession) የሚባለው አስተምህሮ ነው፤ አማኙ የፈለገውን ውጤት "አውጆ" በመናገር ብቻ ወደ እውነታ ሊያመጣው ይችላል ይላል።
የገንዘብ ስጦታ (በተለይ ለአገልጋዩ) እንደ "የእምነት ዘር" ተቆጥሮ፣ በእጥፍ ወይም በመቶ እጥፍ የገንዘብ "መከር" የሚያስገኝ ኢንቨስትመንት ተደርጎ ይቀርባል። ሚልክያስ 3:10 እና ሉቃስ 6:38 ከዐውዳቸው ተነጥለው ለዚህ አላማ ይውላሉ።
ኢሳይያስ 53:5ን "በእርሱም ቁስል እኛ ተፈወስን" የሚለውን በጥሬው ወደ አካላዊ ፈውስ ብቻ በመተርጎም፣ ሕመም ሁልጊዜ ከእግዚአብሔር ፈቃድ ውጪ፣ የእምነት ጉድለት ማስረጃ ተደርጎ ይታያል።
ይህ በሥነ-መለኮት ውስጥ እጅግ ወሳኙ ስህተት ነው፤ የክርስቶስ የመስቀል ሥራ ከኃጢአት ስርየት አልፎ ድህነትን፣ በሽታንና ውድቀትን ጭምር "ቤዛ" እንዳደረገ ይተረጉማል። ይህ ትምህርት ማስተስረያውን ወደ ቁሳዊ ጥቅም ውል በመቀነስ ከጳውሎሳዊ የመስቀል ነገረ መለኮት ፍጹም ይርቃል።
የብልጽግና ወንጌል ትልቁ ስልታዊ ችግር ትርጓሜያዊ (hermeneutical) እንጂ ሙሉ ለሙሉ ስነ-መለኮታዊ ብቻ አይደለም። ተከታዮቹ ብዙውን ጊዜ "ኢሲጌሲስ" (eisegesis) ማለትም የቅድሚያ ግምትን ወደ ጽሑፍ የመክተት ዘዴን ይከተላሉ እንጂ ትክክለኛውን "ኤክሲጌሲስ" (exegesis)፣ ከጽሑፉ ውስጥ ትርጉምን የማውጣት ስልት አይከተሉም። ይህ ዘዴያዊ ስህተት ሦስት ዋና ገጽታዎች አሉት፦
የዘውግ ድንቁርና - የብሉይ ኪዳን ብሔራዊ ቃል ኪዳናዊ ተስፋዎችን (ዘዳግም 28) ያለ ምንም ማስተካከያ ወደ ግላዊ አዲስ ኪዳናዊ ተስፋ መቀየር፤
የደብዳቤ ስርዓተ-ንግግር አለማወቅ - እንደ 3ኛ ዮሐንስ 2 ያሉ የደብዳቤ መክፈቻ ሰላምታዎችን እንደ ትምህርተ-ነገረ መለኮት ማወጅ ፣ "የተወደድህ ሆይ፥ ነፍስህ እንደምትለማ፥ በነገር ሁሉ እንድትለማና ጤናማ እንድትሆን እመኛለሁ"፣ ይህ መልካም ጉዞን የሚመኝ መደበኛ የግሪኮ-ሮማ ደብዳቤ ሰላምታ እንጂ ትንቢታዊ ተስፋ አይደለም፤
ከዐውድ የተነጠለ ጥቅስ - ነጠላ ቁጥሮችን ከቀደሙትና ተከታዮች ቁጥሮች ነጥሎ የተለየ ትርጉም መስጠት።
ከዚህ በታች ያለው ሰፋ ያለ ሰንጠረዥ በተደጋጋሚ የሚጠቀሱ ዘጠኝ ጥቅሶችን ከትክክለኛው ታሪካዊ-ሰዋሰዋዊ ትርጓሜ ጋር ያነጻጽራል፦
| ጥቅስ | የብልጽግና ወንጌል ትርጓሜ | መጽሐፍ ቅዱሳዊ (ዐውዳዊ) ትርጓሜ |
|---|---|---|
| ኢሳይያስ 53:5 | አካላዊ ፈውስ ለሁሉም አማኝ ዋስትና ተሰጥቶታል | ትንቢቱ በዋነኝነት ስለ ኃጢአት ስርየትና ስለ መንፈሳዊ ፈውስ ነው፤ ማቴዎስ 8:17 በምድራዊ አገልግሎት ወቅት የተፈጸመ ምልክት እንደሆነ ያሳያል፤ የመጨረሻው ሙሉ ፈውስ የሚመጣው በትንሣኤ (ራእይ 21:4) ነው |
| ዘዳግም 28:11-13 | ለእያንዳንዱ አማኝ ግላዊ የገንዘብ ብልጽግና ተስፋ | ይህ ከእስራኤል ብሔራዊ የቃል ኪዳን ታዛዥነት ጋር የተያያዘ ብሉይ ኪዳናዊ ተስፋ እንጂ ለቤተክርስቲያን ዘመን ግላዊ ተስፋ አይደለም (ዐውዱ ዘዳግም 28:1-14 ነው፤ ተቃራኒው ርግማን በ28:15-68 ተዘርዝሯል) |
| ዮሐንስ 10:10 | "የተትረፈረፈ ሕይወት" ማለት ቁሳዊ ብልጽግና ማለት ነው | “ሕይወት” (zoe) እዚህ ጋር መንፈሳዊና የዘላለም ሕይወትን ያመለክታል፤ ዐውዱ ስለ በጎቹ እረኛ እንጂ ስለ ኢኮኖሚ አይደለም |
| ሚልክያስ 3:10 | ስጦታ ለቤተ ክርስቲያን በዕጥፍ ገንዘብ ይመልሳል | ለብሉይ ኪዳን እስራኤል ስለ ቤተ መቅደስ አስራት ግዴታ የተነገረ፣ ከዘመናዊ የግል ብልጽግና ራዕይ ጋር ያልተያያዘ ትእዛዝ ነው |
| 2ኛ ቆሮንቶስ 8:9 | ክርስቶስ ድሃ የሆነው እኛ ቁሳዊ ሀብት እንድናገኝ ነው | ጳውሎስ እዚህ ስለ መንፈሳዊ ጸጋ ባለጠግነት እንጂ ስለ ገንዘብ አይናገርም፤ ዐውዱ (ም. 1-15) ስለ ልግስናና መስዋዕትነት ነው |
| 3ኛ ዮሐንስ 2 | የቤተክርስቲያን አባል ስኬታማነት እግዚአብሔር በራስ-ሰር ስለሚያበለጽገው ነው | ይህ የግሪኮ-ሮማ ደብዳቤ መደበኛ የመክፈቻ ሰላምታ ነው ፤ ስለ ጋይዮስ የነፍስ ጤንነት ደስታ የገለጸ እንጂ ሥርዓተ-ትምህርት (doctrine) አይደለም |
| ኢያሱ 1:8 | ሕግን በአፍ ካወጁ ስኬት ዋስትና ተሰጥቷል | ለኢያሱ በተለይ የተነገረ የአመራር ተልእኮ ተስፋ እንጂ ለእያንዳንዱ አማኝ የተሰጠ አጠቃላይ ቀመር አይደለም |
| ማርቆስ 10:28-30 | ለቤተክርስቲያን የሚሰጥ ገንዘብ በመቶ እጥፍ ይመለሳል | ኢየሱስ የተናገረው ስለ ማህበረሰባዊ ግንኙነትና ስለ ወደፊት ዘላለማዊ ሕይወት ነው፤ "ከስደት ጋር" የሚል ግልጽ ማስጠንቀቂያ ቁጥር 30 ላይ ተካትቷል ፤ ብልጽግና ወንጌል ይህንን ክፍል በስርዓት ይተዋል |
| ፊልጵስዩስ 4:19 | እግዚአብሔር ማንኛውንም የቅንጦት ፍላጎት ያሟላል | ጳውሎስ ይህን የጻፈው ራሱ በእስር ቤት ውስጥ ሆኖ፣ ስለ በቂነት (ፊል 4:11-13) ካስተማረ በኋላ ነው፤ "ፍላጎት" ማለት ብልጽግና ሳይሆን መሠረታዊ ጥሪት ማለት ነው |
የፍጥረት ሁሉ ጌታ የነበረው ኢየሱስ በምድር ላይ ቁሳዊ ሀብት አላካበተም። "ቀበሮዎች ጉድጓድ አላቸው... የሰው ልጅ ግን ራሱን የሚያስጠጋበት የለውም" (ማቴ 8:20)። የክርስቶስ መንገድ የመስቀል ራስን መካድ እንጂ የምድራዊ ቅንጦት አልነበረም (ፊልጵስዩስ 2:6-8)፤ "ራሱን ባዶ አደረገ" የሚለው ቃል ራሱ የብልጽግና ወንጌልን የክብር-ተኮር አስተሳሰብ በቀጥታ ይቃረናል።
ጳውሎስ ፈውስን ሦስት ጊዜ ቢለምንም፣ እግዚአብሔር "ጸጋዬ ይበቃሃል፥ ኃይሌ በድካም ይፈጸማልና" (2 ቆሮ 12:7-9) ብሎታል። ራሱን "በራብ፣ በጥም፣ በራቁትነት" (2 ቆሮ 11:27) እንደኖረ መስክሯል፤ "በእግዚአብሔር መልእክተኝነት" ውስጥ ስቃይ ማስረጃ (2 ቆሮ 11:23-29) ሆኖ ቀርቧል ፤ ይህም ከብልጽግና ወንጌል ትንቢት ፍጹም ተቃራኒ ነው።
ኢዮብ ፍጹምና ጻድቅ ሆኖ ሳለ ንብረቱን፣ ልጆቹንና ጤናውን አጣ። ጓደኞቹ (የቀደምት "ብልጽግና ሰባኪያን" ምሳሌ) "ይህ በኃጢአትህ ምክንያት ነው" ብለው ወቀሱት፤ እግዚአብሔር ግን በመጨረሻ ኢዮብን አጽድቆ ጓደኞቹን ገሠጻቸው (ኢዮብ 42:7-8)። መከራ ሁልጊዜ የኃጢአት ወይም የእምነት ማነስ ውጤት አይደለም።
የእምነት ምዕራፍ ተብሎ የሚታወቀው ዕብራውያን 11፣ ድል የተቀዳጁትን ብቻ ሳይሆን " የተፈተኑትን፣ በሰይፍ የሞቱትን፣ የተራቆቱትን... በምድረ በዳ የተቅበዘበዙትን" (ዕብ 11:35-38) ጭምር እንደ እምነት ጀግኖች ይዘረዝራል። ጽሑፉ በግልጽ "እነዚህም ሁሉ በእምነታቸው ተመስክሮላቸው ሳሉ የተሰጠውን የተስፋ ቃል አላገኙም፥ ያለ እኛ ፍጹማን እንዳይሆኑ እግዚአብሔር ስለ እኛ አንዳች የሚበልጥ ነገርን አስቀድሞ አይቶ ነበርና።" (ዕብ 11:39) ይላል፤ ይህ በራሱ ብልጽግና ወንጌልን ስር-ነቀል በሆነ መንገድ ውድቅ ያደርገዋል።
ወንጌልን ማዛባትና ከእውነት ማራቅ በዘመናችን ብቻ የተጀመረ ሳይሆን፣ ከጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ጀምሮ ሐዋርያትና የቤተ ክርስቲያን አበው የተጋፈጧቸው ተመሳሳይ ስልት ያላቸው የሐሰት ትምህርቶች ነበሩ። የዛሬው የብልጽግና ወንጌል የእነዚህ ታሪካዊ ስህተቶች ዘመናዊ ውህድ ተደርጎ ሊታይ ይችላል። የሚከተሉት አምስቱም የስህተት ትምህርት የሚያመሳስላቸው ነገር ፣ የግል ተሞክሮን ወይም ልዩ ራዕይን ከመጽሐፍ ቅዱስ ስልጣን በላይ የማስቀመጥ ዝንባሌ፣ እና ቁሳዊ ወይም ልዩ-መንፈሳዊ ጥቅምን ለማግኘት እንደ መሳሪያ የመጠቀም ፍላጎት ነው።
"ልዩና የተሰወረ እውቀት" ብቻ ወደ መዳን ያደርሳል የሚል ትምህርት፤ ቁሳዊ ዓለምን ራሱ ክፉ አድርጎ ይመለከት ነበር። ሐዋርያው ዮሐንስ በመልእክቶቹ ተቃውሞታል (1ኛ ዮሐ 2:18-27)፤ ኢራንየስ በAdversus Haereses (አንጻር መናፍቃን) ውስጥ ሰፋ ባለ መንገድ ተከራክሮታል። ዛሬ "እኔ ብቻ የማውቀው ልዩ መገለጥ አለኝ" የሚሉ "ነቢያት" ተመሳሳይ የልዩ-እውቀት ስልት ተጠቅመው ተከታዮቻቸውን በራሳቸው ላይ ጥገኛ ያደርጋሉ።
ድነት በጸጋ ብቻ ሳይሆን በሥራ (ግርዝት፣ የሙሴ ሕግ ተግባራት) ጭምር ይገኛል የሚል ትምህርት፤ ጳውሎስ "ልዩ ወንጌል" ብሎ አውግዞታል (ገላትያ 1:6-9)። ብልጽግና ወንጌልም "በቂ እምነት አሳይ"፣ "ዘር ዝራ" የሚል ቅድመ ሁኔታ በመጣል፣ የመዳንን ነጻ ስጦታ ወደ አፈጻጸም-ተኮር ሥርዓት በመቀየር ተመሳሳይ የሥራ-ተኮር አወቃቀር ይከተላል።
"ጸጋ ስለሚበዛ ኃጢአት ብንሠራ ችግር የለውም" የሚል ትምህርት፤ ጳውሎስ በሮሜ 6:1-2 ይህንኑ ውድቅ አድርጓል። ብልጽግና ወንጌልም ገንዘብን ወደ ራስ ወዳድነት መሣሪያ በመቀየር፣ ትህትናንና ራስን መካድን ወደ ጎን በመተው ተመሳሳይ ሥነ-ምግባራዊ መንሸራተት ያስከትላል።
ስምዖን ሰዓሊው የመንፈስ ቅዱስን ስጦታ በገንዘብ ለመግዛት ሲሞክር ጴጥሮስ "ገንዘብህ ካንተ ጋር ይጥፋ፥ የእግዚአብሔርን ስጦታ በገንዘብ ልታገኝ አስበሃልና" (ሐዋ. 8:20) ብሎ በጽኑ ገሠጸው። ይህ ታሪክ ለ"የዘር እምነት" ትምህርት ቀጥተኛ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትይዩ ነው፤ ሁለቱም መንፈሳዊ በረከትን በገንዘብ ግብይት ለማግኘት የሚደረግ ሙከራ ናቸው። መካከለኛው ዘመን ቤተ ክርስቲያንም የቤተ ክህነት ሥልጣንን በገንዘብ የመሸጥ ተግባርን "ስምዖናዊነት" ብላ ስም አውጥታ አውግዛዋለች።
ሞንታኖስ እና ተከታዮቹ ራሳቸውን ከሐዋርያዊ ትውፊት በላይ የሆነ "አዲስ የመንፈስ ቅዱስ መገለጥ" እንዳገኙ ይናገሩ ነበር፤ ይህም ትንቢት እና ተቋማዊ ቤተ ክርስቲያናዊ ስልጣንን ችላ ማለትን አካቷል። ይህ ከዘመናዊው "ነቢይ ነኝ"፣ "ልዩ ራዕይ ተቀበልኩ" ከሚሉ የብልጽግና ወንጌል ሰባኪያን የሥልጣን ማረጋገጫ ስልት ጋር ቀጥተኛ ትይዩ ያለው ነው።
| ታሪካዊ የሐሰት ትምህርት | ማዕከላዊ ስህተት | ከብልጽግና ወንጌል ጋር ያለው ትይዩ |
|---|---|---|
| ኖስቲሲዝም | ልዩ/የተሰወረ እውቀት ወደ መዳን ይመራል | "ልዩ ራዕይ ያለው ነቢይ" የሚል የግል ስልጣን ማረጋገጫ |
| ገላትያ ስህተት | ሥራ ለመዳን ያስፈልጋል | "በቂ እምነት"/"ዘር መዝራት" ቅድመ ሁኔታ |
| ጸጋን ያለአግባብ መጠቀም | ጸጋ ስነ-ምግባርን ያስቀራል | ገንዘብ ራስ ወዳድነትን ያጸድቃል የሚል አመለካከት |
| ስምዖናዊነት | መንፈሳዊ ስጦታ በገንዘብ ይገዛል | "የዘር እምነት" ስጦታ-ለበረከት ልውውጥ |
| ሞንታኒዝም | የግል ትንቢት ከቤተ ክርስቲያን ስልጣን በላይ | "ነቢይ/ሐዋርያ" ራስ-ሾም የሥልጣን ማዕረግ |
የኢትዮጵያ ቤተ ክርስቲያን፣ በተለይም በደርግ ዘመን (1967–1983 ዓ.ም) በከባድ ስደት፣ እስራትና መስዋዕትነት ውስጥ ያለፈችና ጽናቷን ያስመሰከረች ናት። እንደ ቃለ ሕይወት ቤተ ክርስቲያንና የኢትዮጵያ ወንጌላዊት ቤተ ክርስቲያን መካነ ኢየሱስ ያሉ ታሪካዊ ወንጌላውያን፣ በርካታ አገልጋዮች ለእምነታቸው ታስረው፣ ተሰደው ወይም ተገድለው ወንጌልን አስፋፍተዋል። የጥንቶቹ አማኞች ለወንጌል ሲሉ እስራትን በደስታ ተቀብለዋል (ፊልጵስዩስ 1:29)። ከ1983 ዓ.ም (1991) በኋላ የመንግስት ለውጥን ተከትሎ የመንግስት ገደብ በመላላቱ፣ የወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ቁጥር በፍጥነት አድጓል፤ ይህም አዲስ የነጻነት ምዕራፍ ቢፈጥርም፣ ደካማ የስነ-መለኮት ስልጠና ላላቸው አዳዲስ "ነጻ አብያተ ክርስቲያናት" በር ከፍቷል። ይህ ታሪካዊ የመከራ ጽናት ትውፊት በከፊል እየተዘነጋ፣ በምትኩ ፈጣን የቁሳዊ ትርፍ ተስፋ የሚሰብኩ ትምህርቶች ስፍራ እያገኙ ነው።
እንደ ፒው ጥናት (2010)፣ 70% ኢትዮጵያውያን ክርስቲያኖች "እግዚአብሔር በቂ እምነት ላላቸው ሁሉ ሀብትና ጤናን ይሰጣል" የሚለውን ያምናሉ። እንደ ካቶሊክስ ኤንድ ካልቸርስ (2023) ጥናት ደግሞ፣ 46% ኢትዮጵያውያን ክርስቲያኖች ሌሎችን ለመለወጥ ግዴታ እንዳለባቸው ሙሉ በሙሉ ይስማማሉ፤ 38% ራሳቸውን "እንደገና የተወለዱ" አድርገው ይገልጻሉ፤ 16% ራሳቸውን ጴንጤቆስጤ አድርገው ይመድባሉ። ይህ ከፍተኛ ግላዊ ተሞክሮ-ተኮር ሃይማኖታዊነት፣ ለወንጌላዊ ንቅናቄ ለም መሬት ሲፈጥር፣ ተመሳሳይ ለም መሬት ለብልጽግና ወንጌልም ሥር እንዲሰድድ አመቻችቷል። በተጨማሪም 54% ኢትዮጵያውያን ህይወታቸው ካለፉት ዓመታት እንደተሻሻለ ሲናገሩ፣ 75% ደግሞ በሚቀጥሉት አምስት ዓመታት ውስጥ ህይወታቸው የተሻለ እንደሚሆን ተስፋ ያደርጋሉ ፤ ይህ ከፍተኛ የወደፊት ብሩህ ተስፋ ደግሞ ለ"ፈጣን ትርፍ" ስብከቶች ተጋላጭነትን ጨምሯል።
| መለኪያ | መቶኛ | ምንጭ |
|---|---|---|
| ብልጽግና ወንጌልን የሚያምኑ ክርስቲያኖች | 70% | Pew Research (2010) |
| ራሳቸውን "እንደገና የተወለዱ" የሚሉ | 38% | Pew Research (2010) |
| ራሳቸውን ፔንጤቆስጤ አድርገው የሚቆጥሩ | 16% | Pew Research (2010) |
| ወደፊት ህይወት ይሻሻላል ብለው ያምናሉ | 75% | Catholics & Cultures (2023) |
| ኢኮኖሚያዊ ሁኔታን "መጥፎ" የሚሉ | 56% | Catholics & Cultures (2023) |
ብልጽግና ወንጌል በኢትዮጵያ ውስጥ ስር እንዲሰድ ካደረጉት ምክንያቶች መካከል፦
ከፍተኛ የወጣት ስራ አጥነት እና የኑሮ ውድነት ፤ ፈጣን የኢኮኖሚ መፍትሄ ፍለጋ ላይ ያለ ትውልድ ለ"ተአምራዊ ትርፍ" ተስፋ የተጋለጠ ነው፤
የስደት ባህል እና "የቪዛ ጸሎት" - በርካታ ወጣቶች ወደ ውጭ ሀገር የመሰደድ ህልም ያላቸው ሲሆን፣ አንዳንድ "ነቢያት" ይህንን ፍላጎት ተጠቅመው "የቪዛ ትንቢት" እና "የስደት በረከት" የተሰኙ አገልግሎቶችን ይሸጣሉ፤
ደካማ የነገረ መለኮት ትምህርት - በቂ የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት ቤቶች እጥረት አዳዲስ አገልጋዮች ያለ ስርዓተ-ትምህርት ስልጠና ወደ አገልግሎት እንዲገቡ ያደርጋል፤
ዲጂታል ሚዲያ መስፋፋት - ርካሽ የስማርት ስልክ ተደራሽነትና ማህበራዊ ሚዲያ (ዩቲዩብ፣ ቲክቶክ፣ ፌስቡክ) ያለ ተቋማዊ ቁጥጥር ትምህርቱን በፍጥነት ያሰራጫሉ።
"ነቢይ" እና "ሐዋርያ" የሚሉ ማዕረጎችን ለግል ክብርና ስልጣን በመጠቀም፣ "የተጸለየበት" ዘይት፣ ልዩ ጸበል፣ የተባረኩ መሸፈኛ ጨርቆችን በከፍተኛ ገንዘብ የመሸጥ ተግባር በስፋት ተስተውሏል። በኑሮ ውድነትና በኢኮኖሚ ጫና ውስጥ ያለው ማህበረሰብ "ፈጣን ተአምር፣ ቪዛ፣ ፈውስ" በሚል የሐሰት ተስፋ ሲበዘበዝ፣ አንዳንድ አገልጋዮች ግን በቅንጦት ተሽከርካሪዎችና ቪላዎች ይኖራሉ። በቴሌቪዥንና በዩቲዩብ/ቲክቶክ የሚተላለፉ "የተቀነባበሩ ተአምራት" የክርስቶስን ስም በአደባባይ መዘባበቻ እያደረጉት ይገኛሉ። በአዎንታዊ በኩል፣ እንደ ወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ኅብረት፣ የኢትዮጵያ ወንጌላዊት ቤተ ክርስቲያን መካነ ኢየሱስ እና የቃለ ህይወት ቤተ ክርስቲያን ያሉ ተቋማዊ አካላት፣ በስነ-መለኮት ትምህርት ቤቶቻቸውና ስብሰባዎቻቸው አማካኝነት ተደጋጋሚ ማስጠንቀቂያ ሲሰጡና ጤናማ የስነ-መለኮት ትምህርት ለማስፋፋት ጥረት ሲያደርጉ ቆይተዋል።
የብልጽግና ወንጌል በቤተክርስቲያን ላይ የፈጠራቸው ተግዳሮቶች ከነገረ መለኮታዊ ስህተት አልፈው ወደ ማህበራዊ፣ ስነ-ልቦናዊ፣ ተቋማዊና ትውልዳዊ ጉዳት ተሸጋግረዋል። ከዚህ በታች ስምንት ዋና ዋና የተግዳሮት ዘርፎች በዝርዝር ቀርበዋል፦
ሉዓላዊውን አምላክ ለሰው ልጅ ስግብግብነት የሚገዛ "ሰማያዊ የገንዘብ ማሽን" አድርጎ ማቅረብ፤ ይህ የተገለበጠ ወንጌል እኛ እግዚአብሔርን የምናገለግልበት ሳይሆን እርሱ እኛን የሚያገለግልበት አድርጎ ያቀርባል። ይህ የእግዚአብሔርን ትእዛዛዊ ሉዓላዊነት ወደ ሰብዓዊ ፍላጎት ማርኪያነት ዝቅ በማድረግ ከመሠረታዊ የክርስትና ስነ-መለኮት ጋር ይጋጫል።
ድህነትና ሕመም ሁልጊዜ የግለሰቡ የእምነት ጉድለት ወይም የተደበቀ ኃጢአት ውጤት ተደርገው ይፈረጃሉ፤ ይህ የኢዮብን ታሪክ ፍጹም የሚጻረር ሲሆን፣ በተለይ ለከባድ ሕመም (ካንሰር፣ ኤች.አይ.ቪ) ወይም ላጡ ወላጆች/ልጆች ሁለተኛ ደረጃ ስቃይ ማለትም የጥፋተኝነት ስሜትና ራስን መውቀስ ፈጥሯል።
በህመም፣ በድህነትና በተስፋ መቁረጥ ውስጥ ያሉ ሰዎች "የእምነት ዘር ዝሩ" በሚል መፈክር የመጨረሻ ገንዘባቸውን እንዲሰጡ ይገፋፋሉ ፤ ይህ በኢኮኖሚስቶች ዘንድ "የተስፋ ግብይት" ተብሎ ይጠናል። ይህ ተግባር በተለይ በኑሮ ጫና ውስጥ ያሉ ቤተሰቦችን ወደ ተጨማሪ ድህነት ስለሚከት፣ የገንዘብ ብዝበዛ ብቻ ሳይሆን ማህበራዊ ኢፍትሃዊነትንም ያባብሳል።
ብዙ ብልጽግና ወንጌልን የሚሰብኩ አብያተ ክርስቲያናት በአንድ "ካሪዝማቲክ" መሪ ዙሪያ የተማከለ (autocratic) አመራር ስርዓት ይከተላሉ፤ የሽማግሌዎች ወይም ቦርድ ቁጥጥር ስርዓት (1 ጢሞቴዎስ 3) ብዙ ጊዜ ደካማ ወይም የሌለ ነው። ይህ ለገንዘብ አላግባብ አጠቃቀም፣ ለስልጣን ያለአግባብ አጠቃቀም እና ለወሲባዊ ብልግና ቅሌቶች በር ከፍቷል።
የተስፋ ቃል ኪዳኖች (ተአምራዊ ፈውስ፣ ድንገተኛ ብልጽግና) ባልተፈጸሙ ጊዜ፣ በተለይ ወጣት ትውልድ ስለ ክርስትና እምነት በአጠቃላይ ጥርጣሬ ውስጥ ይገባል፤ ይህም ወደ "ድህረ-ወንጌላዊነት ብስጭት" ወይም ወደ ሙሉ ለሙሉ እምነት መተው ሊያመራ ይችላል።
በአንዳንድ ሁኔታዎች የብልጽግና ወንጌል ከቀደምት ባህላዊ መንፈሳዊ እምነቶች (የመናፍስት ኃይል፣ የመተት ፍራቻ) ጋር ተዋህዶ፣ "ጦርነታዊ ጸሎት" (spiritual warfare) እና "የክፉ ኃይል ማስወገጃ" (deliverance) ስርዓቶች ወደ ክርስቲያናዊ ስርዓተ አምልኮ ውስጥ ገብተው መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት የሌላቸው ልማዶች እየተስፋፉ ነው።
የነፍስ ድነት ትኩረት ወደ ምድራዊ ስኬት ተቀይሮ፣ የአገልጋዮች የቅንጦት አኗኗርና ተደጋጋሚ የገንዘብ ቅሌት በአጠቃላይ ወንጌላዊት ቤተ ክርስቲያን ላይ ጠባሳ ጥሏል፤ ይህም ለወንጌል ስርጭት እንቅፋት ሆኗል (1 ጢሞቴዎስ 3:7) "ከቤተ ክርስቲያን ውጭ ባሉት ዘንድ መልካም ምስክር" የሚለውን መርህ ይጻረራል።
ድህነትን በግላዊ የእምነት ችግር ብቻ በመፈረጅ፣ ብልጽግና ወንጌል ስልታዊ ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግሮችን ችላ ይላል፤ ቤተ ክርስቲያንም ማህበረሰቧን በፍትህ፣ በትምህርትና በኢኮኖሚ ልማት የማገልገል ታሪካዊ ተልእኮዋን ወደ ጎን ትታ በምትኩ የግለሰብ ተአምራዊ መፍትሄ ላይ ብቻ እንድታተኩር ትገፋፋለች።
በአፍሪካ ውስጥ ካሉት እጅግ ጎልተው ከሚታዩ የብልጽግና ወንጌል ተቺዎች መካከል ኮንራድ ምቤዌ ይገኝበታል። ከ1987 ጀምሮ በዛምቢያ ሉሳካ የካብዋታ ባፕቲስት ቤተ ክርስቲያንን ያገለገለ፣ በፕሪቶሪያ ዩኒቨርሲቲ የሚሲዮን ትምህርት ዶክትሬት ያለው፣ "የአፍሪካ ስፐርጅን" ተብሎ የሚታወቅ ተሐድሶ ባፕቲስት አገልጋይ ነው። ምቤዌ ብልጽግና ወንጌልን "እውነተኛውን የመዳን ወንጌል የተካ ወንጌል-ያልሆነ ወንጌል" ሲል ገልጾታል። ከእርሱ ጋር በመተባበር ማይክል ኦቲኤኖ ማውራ (ኬንያ)፣ ኬን ምቡጉዋ (ኬንያ) እንዲሁም ጆን ፓይፐር እና ዌይን ግሩደም የተባሉ አሜሪካውያን የተሐድሶ ስነ-መለኮት ምሁራን በጋራ የተጻፈውን Prosperity? Seeking the True Gospel የተሰኘ መጽሐፍ አሳትመዋል። በተጨማሪም ኮስቲ ሂን ቀደም ሲል የብልጽግና ወንጌል ቤተሰብ አባል የነበረና በኋላ ትምህርቱን ሙሉ ለሙሉ የተወ - God, Greed, and the (Prosperity) Gospel (2019) በተሰኘው መጽሐፉ ውስጥ ትምህርቱን ከውስጥ ሆኖ ተመልክቶ ገልጿል። ፌሚ አደሌዬ (ጋና) ደግሞ Preachers of a Different Gospel በተሰኘው ስራው ተመሳሳይ ትንተና ያቀርባል።
| ምሁር/አገልጋይ | ሀገር/ዳራ | ዋና አስተዋጽኦ |
|---|---|---|
| ኮንራድ ምቤዌ | ዛምቢያ | ካብዋታ ባፕቲስት ቤተ ክርስቲያን መጋቢ፤ "Prosperity? Seeking the True Gospel" |
| ኮስቲ ሂን | አሜሪካ (ቀድሞ የብልጽግና ቤተሰብ) | "God, Greed, and the (Prosperity) Gospel" |
| ፌሚ አደሌዬ | ጋና | "Preachers of a Different Gospel" |
| ዴቪድ ጆንስ እና ራስል ውድብሪጅ | አሜሪካ | "Health, Wealth and Happiness" |
| ላውዛን ነገረ መለኮት የስራ ቡድን | ዓለም አቀፍ | 2010 ኦፊሴላዊ የነገረ መለኮት መግለጫ |
አማኞችን ጥቅሶችን ከዐውዳቸው ሳይነጥሉ በታሪካዊ-ሰዋሰዋዊ ዘዴ እንዲያጠኑ ማነጽ (2 ጢሞቴዎስ 3:16-17)። ይህ በአካባቢያዊ ቋንቋ (አማርኛ፣ ኦሮምኛ፣ ትግርኛ) የተዘጋጁ የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት ቤት ስርዓተ-ትምህርቶችን ማልማት ይጠይቃል።
የክርስትና ሕይወት ከድሎት ጎን ብቻ ሳይሆን መከራን፣ ራስን መካድንና መስዋዕትነትንም እንደሚያካትት አጽንኦት መስጠት (ፊልጵስዩስ 1:29፤ ሉቃስ 9:23)። እውነተኛ እግዚአብሔር በስቃይና በድክመት ውስጥ ይገለጣል እንጂ በምድራዊ ስኬት ብቻ አይደለም።
የቤተክርስቲያን ግብ የገንዘብ ችግር መፍታት ሳይሆን በክርስቶስ የበሰሉ ደቀመዛሙርትን መፍጠር ነው፤ እውነተኛ ብልጽግና በክርስቶስ አምሳል መለወጥ ነው (ሮሜ 8:29)። ይህ የግል መንፈሳዊ ልምምዶችን (የቃል ማጥናት፣ ጸሎት፣ ጾም) እና የማህበረሰብ ተጠያቂነት ቡድኖችን (small groups) ማጠናከር ይጠይቃል።
ገንዘብ አሰባሰብና አጠቃቀም ለአባላት ግልጽ ሪፖርት መቅረብ አለበት፤ ገለልተኛ የቤተክርስቲያን ቦርድ ወይም የሽማግሌዎች ጉባኤ ተጠያቂነትን ማረጋገጥ ይኖርበታል (1 ጢሞቴዎስ 3:1-7)። የፓስተር ስልጣንን በአንድ ግለሰብ ላይ ብቻ ከማድረግ ይልቅ በጋራ የአመራር ስርዓት መደገፍ ተቋማዊ ብልሹነትን ይቀንሳል።
አባላት ጥያቄዎቻቸውንና ስጋቶቻቸውን በነጻነት የሚገልጹበት፣ እርስ በርስ የሚደጋገፉበት ማህበረሰብ መፍጠር የሐሰት ትምህርት ስርጭትን ይገታል። ይህ የተነጠለ ተከታይነትን በመቀነስ፣ የጋራ የመጽሐፍ ቅዱስ ንባብና ውይይትን ማበረታታት ያካትታል።
ቤተክርስቲያን ስህተትን ስህተት ብላ የመጥራት ስነ-መለኮታዊ ብስለት ሊኖራት ይገባል (ቲቶ 1:10-16)፤ ይህ በፍቅር እንጂ በጥላቻ አይደለም። እንደ ኮንራድ ምቤዌ ገለጻ፣ "እውነተኛው ተስፋ ለአፍሪካ" ወደ እውነተኛው ወንጌል በንስሐ የተመለሱ ልቦች ብቻ ናቸው ፤ ማህበራዊ ለውጥ የወንጌል ውጤት እንጂ ምትክ አይደለም።
ብልጽግና ወንጌልን ዘላቂ በሆነ መንገድ መከላከል የሚቻለው በነጠላ ስብከቶች ወይም ማስጠንቀቂያዎች ብቻ ሳይሆን፣ በጤናማ ቤተ-ክርስትያናዊ አወቃቀር ፣ ማለትም በመጽሐፍ ቅዱሳዊ የሽማግሌዎች አመራር፣ በአባልነት ተጠያቂነት፣ በመደበኛ የቃል ስብከትና በጤናማ ምስክርነት ስርዓት አማካኝነት ነው። ይህ ንድፍ ካቶሊክም ሆነ ኦርቶዶክስ ወግ ላይ ብቻ ሳይሆን፣ በተለይ በተሐድሶው (16ኛው ክ/ዘ) ስነ-መለኮት ውስጥ በጥልቀት የተመሰረተ ነው፤ "ሶላ ስክሪፕቱራ" (መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ)፣ "ሶላ ግራሺያ" (ጸጋ ብቻ) እና "ሶላ ፊዴ" (እምነት ብቻ) የሚሉት የተሐድሶ መርሆች ብልጽግና ወንጌልን ከስሩ ለመንቀል የሚያስፈልጉ ዋነኛ ስነ-መለኮታዊ መሳሪያዎች ናቸው።