ጸጋና እምነት Sola Gratia, Sola Fide

"እግዚአብሔር አንድ እንደ ሆነ አንተ ታምናለህ፤ መልካም ታደርጋለህ፤ አጋንንት ደግሞ ያምናሉ ይንቀጠቀጡማል።" ያዕቆብ ይህን አጭር ነገር ግን አስፈሪ ዓረፍተ ነገር ሲጽፍ፣ የአንባቢዎቹን ምቾት ለማወክ ፈልጎ ነበር። ግሱ "ያምናሉ" አጋንንት እንኳ ስለ እግዚአብሔር አንድነት ትክክለኛውን ትምህርት (ኖቲሺያ) እንደሚያውቁና ይህንንም እውነት ሙሉ በሙሉ እንደሚያምኑ (አሴንሱስ) ያሳያል ፣ አይጠራጠሩም፣ አይክዱም። ነገር ግን ተከታዩ ግስ "ይንቀጠቀጡማል" ውጤቱ ድነት ሳይሆን መንቀጥቀጥ መሆኑን ያመለክታል፤ ፍርሃትና ተስፋ አልባ እውቀት። ይህ ንፅፅር የሚያስተምረን፣ ትክክለኛ ትምህርተ-ሃይማኖት ብቻውን፣ ወይም ትክክለኛ ሐሳብ ማመን ብቻውን፣ ማዳን እንደማይችል ነው። ፊዱቺያ ከሌለ ፣ ማለትም ራስን ለክርስቶስ አሳልፎ የመስጠት፣ በእርሱ ብቻ የመታመን ውሳኔ ከሌለ ፣ እውቀት ራሱ የፍርድ ምክንያት ይሆናል እንጂ የድነት ዋስትና አይሆንም። ለአንባቢው ትምህርት፡- ትምህርተ ሃይማኖትህን በትክክል ማወቅህ ብቻውን በቂ አይደለም፤ ያንን እውቀት ወደ ግላዊ፣ ሙሉ ልብ የመሰጠት ውሳኔ ካልቀየርከው፣ የያዕቆብ ማስጠንቀቂያ ለአንተም ይሠራል።

"ከብዙ ቀን በኋላም ቃየል ከምድር ፍሬ ለእግዚአብሔር መሥዋዕትን አቀረበ፤ አቤልም ደግሞ ከበጎቹ በኵራትና ከስቡዋ አቀረበ። እግዚአብሔርም ወደ አቤልና ወደ መሥዋዕቱ ተመለከተ፤ ወደ ቃየልና ወደ መሥዋዕቱ ግን አልተመለከተም።" "ተመለከተ" የሚለው ግስ በተደጋጋሚ ጥቅም ላይ ሲውል መለኮታዊ ተቀባይነትን የሚያመለክት ልዩ ቃል ነው። ሁለቱ ወንድማማቾች ውጫዊ ተግባራቸው ተመሳሳይ ይመስላል ። ሁለቱም ያመልካሉ፣ ሁለቱም ያቀርባሉ። ልዩነቱ ግን በውስጣቸው፣ በልባቸው ውስጥ ተደብቆ ነበር። "ከበጎቹ በኵራትና ከስቡዋ" የሚለው ሐረግ የአቤልን አቀራረብ ጥራትና ልግስና ያሳያል ። ምርጡን፣ ውድ የሆነውን አቅርቧል፤ ቃየል ግን ያለ ልዩ ማጣቀሻ "ከምድር ፍሬ" ብቻ አቀረበ። ጸሐፊው የዕብራውያን መልእክት ይህንን ልዩነት ሲተረጉም፣ ምክንያቱ የመሥዋዕቱ ዓይነት ብቻ ሳይሆን የልብ አቋም መሆኑን ያሳያል፤ "በእምነት" የሚለው ቃል ትኩረቱን ከቁሳዊው መሥዋዕት ወደ መንፈሳዊው ልብ ያዞራል።

"ከክርስቶስ ጋር ተሰቅዬአለሁ፤ እኔም አሁን ሕያው ሆኜ አልኖርም ክርስቶስ ግን በእኔ ይኖራል፤ አሁንም በሥጋ የምኖርበት ኑሮ በወደደኝና ስለ እኔ ራሱን በሰጠው በእግዚአብሔር ልጅ ላይ ባለ እምነት የምኖረው ነው።" ግሱ "ተሰቅዬአለሁ" ፍጹም ውጤታዊ ጊዜ ላይ ተቀምጦ፣ ያለፈ ክንውን አሁንም ቀጣይ ውጤት እንዳለው ያሳያል ። በክርስቶስ መስቀል ጊዜ አማኙ ራሱ ከክርስቶስ ጋር እንደ ተሰቀለ የሕግ ደረጃ ላይ ተቆጥሮ፣ ያ ውጤት እስከ ዛሬ ይቀጥላል። ጳውሎስ የተጠቀመው "ፊዱቺያ" ልኬት እዚህ ላይ ግልጽ ነው፤ እምነት ውሳኔ ብቻ ሳይሆን፣ ቀጣይነት ያለው መኖሪያ ግንኙነት ነው ። ክርስቶስ በአማኙ ውስጥ የሚኖርበት፣ አማኙም በክርስቶስ ውስጥ ያለ ማንነቱን የሚያገኝበት ሕያው ኅብረት። ለአንባቢው ትምህርት፡- እምነትህ የአንድ ጀምበር ውሳኔ ብቻ ተደርጎ ሊታይ አይገባም፤ ይልቁንም በየዕለቱ የምትኖርበት፣ ክርስቶስ ራሱ በአንተ ውስጥ የሚኖርበት ቀጣይ ግንኙነት ነው።

"እምነትም ተስፋ ስለምናደርገው ነገር የሚያስረግጥ፥ የማናየውንም ነገር የሚያስረዳ ነው።" የዕብራውያን ጸሐፊ ይህን ትርጓሜ ሲጽፍ፣ ለስደትና ለፈተና ለተጋለጡ አማኞች እየጻፈ ነበር፤ ተስፋቸው በሚታይ ነገር ላይ ሳይሆን በማይታይ ላይ እንዲያርፍ ያበረታታቸው ነበር። "ማስረግጥ" የሚለው የግሪክ ቃል የንግድ ቃል ሲሆን፣ ትርጉሙም "የባለቤትነት ሰነድ" ወይም "ማረጋገጫ" ማለት ነው ። እምነት ገና ያልታየውን ተስፋ እንደ አሁን ንብረት አድርጎ የምንይዝበት ሰነድ ነው። "ማስረዳት" ደግሞ የሕግ ቃል ሲሆን፣ "ማረጋገጫ" ወይም "ማስረጃ" ማለት ነው። ስለዚህ እምነት ባዶ ተስፋ ወይም ምኞት አይደለም፤ በተቃራኒው፣ በእግዚአብሔር ማንነትና ተስፋ ላይ የተመሠረተ ጠንካራ የሕግ ማረጋገጫ ነው። ይህ ትርጓሜ ለተጨነቀ ልብ የሚሰጠው ጸጋ እጅግ ትልቅ ነው፤ ሁኔታዎች ምንም ያህል ጨለማ ቢመስሉ፣ የተስፋው ቃል ራሱ ዛሬ ላይ የባለቤትነት ማረጋገጫችን ነው። አንባቢው ይህንን እውነት ሲረዳ፣ እምነቱ በስሜቱ ውጣ ውረድ ላይ ሳይሆን በእግዚአብሔር በማይለወጠው ቃል ላይ እንዲያርፍ ይጋበዛል።

የኤደን ገነት ውድቀትና የቁርበት ልብስ፦ "እግዚአብሔር አምላክም ለአዳምና ለሚስቱ የቍርበትን ልብስ አደረገላቸው፥ አለበሳቸውም።" ከውድቀቱ በኋላ ወዲያውኑ አዳምና ሔዋን ኃፍረታቸውን በራሳቸው ጥረት፣ በለስ ቅጠል ልብስ ለመሸፈን ሞከሩ (ዘፍ 3፡7) — ይህ የሰው ልጅ ራስን የማጽደቅ የመጀመሪያ ሙከራ ነው። ይህ ሙከራ ግን በቂ አልነበረም፤ የቅጠል ልብስ በእግዚአብሔር ፊት ሊቆም አልቻለም። ግሱ "አደረገ" ደግሞ "አለበሳቸው" ደግሞ ንቁ፣ ግላዊ ተግባርን ያሳያል ። እግዚአብሔር ራሱ ጣልቃ ገብቶ፣ ንጹሕ የነበረ እንስሳ ደም አፍስሶ፣ ለወደቀው ጥንዶች የቍርበት ልብስ አለበሳቸው። ይህ ድርጊት እጅግ ጥልቅ ትርጉም ይዟል፦ የመጀመሪያው ሞት፣ የመጀመሪያው ደም መፍሰስ፣ በምድር ላይ የተከሰተው ለሰው ልጅ ኃጢአት ሽፋን ለመስጠት ነበር። ይህ ራሱ ወደ ዘፍ 3፡15 ከቀረበው "ፕሮቶ-ኤቫንጄሊየም" (የመጀመሪያው ወንጌል ተስፋ) ጋር በቀጥታ የተያያዘ ነው፤ የሴቲቱ ዘር የእባቡን ራስ የሚቀጠቅጥበት ተስፋ፣ በራሱ ተከትሎ በተፈጸመው በደም የተገዛ ሽፋን ተረጋግጧል። ለአንባቢው ትምህርት፡- የራስህን ኃጢአት በራስህ ጥረት ለመሸፈን የቅጠል ልብስ የምትሰፋ ከሆነ፣ እግዚአብሔር ራሱ ዋጋ ከፍሎ ያዘጋጀውን ትክክለኛ ሽፋን — በክርስቶስ ደም የተገዛውን — እንድትቀበል ይጋብዝሃል።

"ቃልም ሥጋ ሆነ፤ ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ፥ አንድ ልጅም ከአባቱ ዘንድ እንዳለው ክብር የሆነው ክብሩን አየን።" የግሪኩ ግስ "አደረ" (ኤስከኖሰን) በቀጥታ ትርጉሙ "ድንኳን ተከለ" ማለት ሲሆን፣ ልክ እንደ ብሉይ ኪዳን ማደሪያ ድንኳን (ኤፍ. "ሺኪናህ")፣ አሁን ግን እግዚአብሔር በሥጋ ተገልጦ በሰው መካከል ተቀመጠ ማለት ነው ። ጸጋ ራሱ ፊት፣ ድምጽ፣ እጅ ያለው ሆነ። "ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ" የሚለው ሐረግ ደግሞ ወደ ዘጸአት 34፡6 ("መሐሪ፥ ሞገስ ያለው") ቀጥተኛ ማጣቀሻ ነው፤ ብሉይ ኪዳን በሙሴ በኩል በከፊል የተገለጠው የእግዚአብሔር ባሕርይ፣ አሁን ሙሉ በሙሉ በኢየሱስ ክርስቶስ ሰው መልክ ተገልጧል። ለአንባቢው ትምህርት፡- ጸጋ ረቂቅ ሐሳብ ብቻ አይደለም፤ በክርስቶስ ውስጥ ፊት ያለው፣ የሚዳሰስ፣ በአካል የተገለጠ እውነታ ነው።

"ጸጋው በእምነት አድኖአችኋልና፤ ይህም የእግዚአብሔር ስጦታ ነው እንጂ ከእናንተ አይደለም፤ ማንም እንዳይመካ ከሥራ አይደለም።" ይህ ጥቅስ ሦስት ወሳኝ አካላትን ያካትታል ። ምንጩ (ጸጋ)፣ መሣሪያው (እምነት)፣ እና የተገለለው (ሥራ/ትምክህት)። "ይህም የእግዚአብሔር ስጦታ ነው" የሚለው ሐረግ በግሪክ ሰዋሰው ጥናት መሠረት መላውን የመዳን ሂደት (ጸጋን፣ እምነትን ጨምሮ) ያመለክታል፤ ስለዚህ ማንም ሰው በራሱ ጥረት ወደ እግዚአብሔር ፊት ቀርቦ ሊመካ አይችልም። ይህ ትህትና የክርስትና ሕይወት መሠረት ነው። ለአንባቢው ትምህርት፡- መዳንህ ምስክርነት ነው እንጂ ሜዳልያ አይደለም ። በራስህ ስለ ራስህ ልትመካ የምትችልበት አንዳች ነገር የለም፤ ትምክህትህ ሁሉ በእግዚአብሔር ጸጋ ብቻ ላይ ያርፍ።

ጳውሎስ ስለ "እሾህ በሥጋ" ሲናገር፣ ደጋግሞ እንዲወገድለት ቢጸልይም እግዚአብሔር "እርሱም፦ ጸጋዬ ይበቃሃል፥ ኃይሌ በድካም ይፈጸማልና አለኝ።" ብሎ መለሰለት። ግሱ "ይበቃሃል" (አርኬይ) በአሁን ጊዜ ላይ ተቀምጦ፣ ተከታታይ በቂነትን ያሳያል ። ጸጋ የአንድ ጊዜ ስጦታ ሳይሆን፣ በየእለቱ ለሚነሳ ፍላጎት ዘወትር በቂ ሆኖ የሚቀርብ ምንጭ ነው። "ኃይሌ በድካም ይፈጸማልና" የሚለው ደግሞ የግሪኩ ግስ "ይፈጸማል" (ቴሌይታይ) ፍጹምነትን፣ ግብ መድረስን ያሳያል ። መለኮታዊ ኃይል በሰብዓዊ ድካም ውስጥ ሙላቱን ያገኛል ማለት ነው፤ ይህ ተቃርኖ የሚመስለው ሐረግ በእውነቱ ጥልቅ ወንጌላዊ እውነት ነው። ይህ ጥቅስ ጸጋ የደካማነታችንን እውነታ የማያስወግድ ነገር ግን በውስጡ የሚሰራ፣ ድካማችንን ወደ መለኮታዊ ኃይል መገለጫ የሚቀይር መሆኑን ያስተምረናል ። ለተጨነቀ አማኝ ትልቅ ጽናትና ተስፋ ይሰጣል። ለአንባቢው ትምህርት፡- ድካምህ የእግዚአብሔር ኃይል መገለጫ ውስጥ ካልፈረደብህ በስተቀር እንቅፋት አይደለም፤ ይልቁንም ድካምህ ራሱ የእግዚአብሔር ኃይል የሚገለጥበት መድረክ ነው።

"እንግዲያስ እምነት ከመስማት ነው መስማትም በእግዚአብሔር ቃል ነው።" ይህ ጥቅስ በጳውሎስ ትምህርተ-ደኅንነት ውስጥ ወሳኝ ቦታ አለው ። ከዚህ በፊት ባሉት ቁጥሮች (ሮሜ 10፡13-15) ጳውሎስ "የጌታን ስም የሚጠራ ሁሉ ይድናልና።" ካለ በኋላ፣ ይህንን ጥሪ ወደ ኋላ ተመልሶ ይከታተላል፦ ጥሪ ከማመን ይቀድማል፣ ማመን ከመስማት ይቀድማል፣ መስማት ደግሞ ከመሰበክ ይቀድማል። "ከመስማት" የሚለው የግሪክ ቃል (ኤክስ አኮይስ) ራሱ "የመስማት ተግባር" ማለት ሲሆን፣ "በእግዚአብሔር ቃል" (ዲያ ሬማቶስ ክርስቱ) የሚለው ደግሞ የመስማቱ ይዘት ምንጩ ራሱ ክርስቶስ ስለ ራሱ የተናገረው ቃል መሆኑን ያመለክታል። ይህ ሰንሰለት የሚያሳየው እምነት ራሱ ራሱን የቻለ ገለልተኛ ክንውን ሳይሆን፣ የእግዚአብሔር ቃል ወደ ልብ ዘልቆ ሲገባ የሚፈጠር ውጤት መሆኑን ነው። እግዚአብሔር በሉዓላዊነቱ አስቀድሞ ይናገራል፤ እምነትም ለዚህ መለኮታዊ ንግግር የሚሰጥ ሕያው ምላሽ ሆኖ ይነሳል። ለሰባኪም ለሰሚም ይህ እውነት የሚያስተምረው፣ ወንጌልን በታማኝነት መስበክ ኃላፊነታችን ቢሆንም፣ ልብን የሚለውጠውና እምነትን የሚፈጥረው ግን የመንፈስ ቅዱስ ሥራ ብቻ መሆኑን ነው።

"ወደ ሜዳም አወጣውና፦ ወደ ሰማይ ተመልከት፥ ከዋክብትንም ልትቈጥራቸው ትችል እንደ ሆነ ቍጠር አለው። ዘርህም እንደዚሁ ይሆናል አለው። አብራምም በእግዚአብሔር አመነ፥ ጽድቅም ሆኖ ተቈጠረለት።" ይህ ጥቅስ በመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ካሉት እጅግ ወሳኝ ጥቅሶች አንዱ ነው ። ጳውሎስ በሮሜ 4 እና በገላትያ 3 ላይ የደኅንነት ትምህርቱን ሙሉ በሙሉ በዚህ ጥቅስ ላይ ይመሠርታል። አውዱን ስንመለከት፣ አብርሃም ልጅ ስላልነበረው ተስፋ የቆረጠ ይመስላል፤ እግዚአብሔር ግን አብርሃምን ወደ ውጭ አውጥቶ ከዋክብትን እንዲቆጥር ጋበዘው። "ተቈጠረለት" የሚለው ግስ የሂሳብ/የንግድ ቃል ሲሆን፣ አንድ ነገር ወደ ሌላ ሰው ሂሳብ ገቢ ማድረግን ያመለክታል ። አብርሃም ራሱ ጽድቅ ስላልነበረው፣ እግዚአብሔር የራሱን ጽድቅ ወደ አብርሃም ሂሳብ ገቢ አደረገ፤ ይህ ሁሉ የተከናወነውም አብርሃም በእግዚአብሔር በማመኑ ብቻ ነው። የአብርሃም እምነት ዋጋ ያገኘው ከእምነቱ ጥንካሬ ወይም ከሥነ-ልቦናዊ ብቃቱ ሳይሆን፣ እምነቱ ካረፈበት ከእግዚአብሔር ታማኝነት የተነሳ ነው ። ይህ ልዩነት እጅግ ወሳኝ ነው። መጽሐፍ ቅዱሳዊ እምነት የሚመዘነው በራሱ በጥንካሬው መጠን ሳይሆን፣ በሚያርፍበት አካል ነው። በታመነ አምላክ ላይ ያለ "ደካማ እምነት"፣ በተሳሳተ ነገር ላይ ካለ "ጠንካራ እምነት" ይልቅ እጅግ አስተማማኝና አዳኝ ነው። ለአንባቢው ትምህርት፡- እምነትህ ትንሽ ወይም ደካማ ቢመስልህ እንኳ፣ ጥያቄው "እምነትህ ምን ያህል ጠንካራ ነው" ሳይሆን "እምነትህ በማን ላይ ነው ያረፈው" የሚለው ነው።

"እግዚአብሔርም አብራምን አለው፦ ከአገርህ ከዘመዶችህም ከአባትህም ቤት ተለይተህ እኔ ወደማሳይህ ምድር ውጣ... አብራምም እግዚአብሔር እንደ ነገረው ሄደ፤" ልብ ልንል የሚገባን፣ እግዚአብሔር መድረሻውን አልነገረውም ፣ "ወደማሳይህ ምድር" የሚለው ሐረግ ራሱ ምስጢራዊ ነው፤ ግስ "አሳይ" (አርኤህ) ወደፊት ጊዜ ላይ ተቀምጦ፣ ራእዩ ገና ያልተገለጠ፣ ጉዞው ራሱ ገና ሲጀመር እንደሚገለጥ ያመለክታል። አብርሃም ግን ምንም ዓይነት ካርታ ወይም ዋስትና ሳይኖረው፣ በንግግር ብቻ ተመርኩዞ ተነሳ። "አብራምም እግዚአብሔር እንደ ነገረው ሄደ፤" (ዘፍ 12፡4) የሚለው ቀላል ዓረፍተ ነገር ግዙፍ የእምነት ተግባርን ይሸፍናል፤ ግሱ "ሄደ" (ዋየሌክ) ወዲያውኑ የተከናወነ ተግባርን ያሳያል ። ያለ ማወላወል ወይም ማብራሪያ ሳይጠይቅ የተለመደ ኑሮን፣ ደህንነትን፣ ቤተሰብን ትቶ ወደ ማይታወቅ የወደፊት ጉዞ መውጣት ማለት ነው። ለአንባቢው ትምህርት፡- እግዚአብሔር ብዙ ጊዜ መድረሻውን ሳይሆን የሚቀጥለውን እርምጃ ብቻ ይነግረናል፤ እምነት ማለት ሙሉውን ካርታ ሳናውቅ የመጀመሪያውን እርምጃ መውሰድ ነው።

የዕብራይስጡ "እምነት" የሚለው ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ጽንሰ-ሐሳብ፣ 'አማን' ('aman') ከሚለው ሥርወ-ግሥ ጋር መዋቅራዊና ኪዳናዊ ትስስር ያለው ሲሆን፣ ትርጉሙም "አንድን ነገር እንደ ጽኑ መሠረት አድርጎ መደገፍ"፣ "ማመን" ወይም "በጽናት መቆም" ማለት ነው። ይህ ግሥ የክርስትና መዝገበ-ቃላት ዋነኛ ከሆነው "አሜን" ከሚለው ቃል ጋር አንድ ሥር ሲኖረው፣ ምሥጢሩም "ይህ ጸንቶ የሚኖር መለኮታዊ እውነት ነው፤ ሕልውናዬንም በእርሱ ላይ መሥርቻለሁ" የሚል የኪዳን ማረጋገጫ ነው። ነቢዩ ኢሳይያስ ይህንን ጥልቅ መርሕ ለአካዝ ንጉሥ፣ "ባታምኑ አትጸኑም።" (ኢሳ. 7፥9) በማለት ሲያውጅ፣ ንጉሡ በሶርያና በኤፍሬም (አራም-እስራኤል) የጦርነት ስጋት ተውጦ ሥጋዊ መፍትሔን ፍለጋ ወደ አሦር ንጉሥ ለመጠጋት በወሰነበት ታሪካዊ ቀውስ ውስጥ ነበር። ነቢዩ በዚህ ዐውድ ውስጥ 'ታአሚኑ' (ta'aminu - ካላመናችሁ) እና 'ተአመኑ' (te'amenu - አትጸኑም) የሚሉትን ተነባቢ ቃላት በመጠቀም አስደናቂ የስነ-ጽሑፍና የነገረ-መለኮት ጨዋታ አቅርቧል። በዚህ መለኮታዊ አመክንዮ፣ መታመንና መጽናት ከአንድ የሕይወት ሥር የሚመነጩ በመሆናቸው፣ በእግዚአብሔር የተስፋ ቃል ላይ ያልተደገፈ ሕልውናዊ ጽናት ፈጽሞ እንደማይገኝ አረጋገጠለት፤ አካዝ ግን የኪዳኑን አምላክ ትቶ በውጫዊ ፖለቲካዊ ኃይል ላይ በመደገፉ ራሱንና ብሔሩን አላዳነም። ከዚህ የምንወስደው ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ ትምህርት ግልጽ ነው፦ የሰው ልጅ በገዛ ኃይሉ፣ በሥጋዊ ጥበቡ ወይም በፖለቲካዊ ስትራቴጂው ለመጽናት ሲሞክር፣ የሚቆምበት መሠረት አሸዋ ነው። ከእግዚአብሔር ሉዓላዊነት ውጭ የሚደረግ ማንኛውም መደገፍ፣ እውነተኛ ጽናት ሳይሆን ጊዜያዊና አሳሳች የሥጋ ክንድ መሆኑን ያሳስበናል።

"በሰው የሚታመን ሥጋ ለባሹንም ክንዱ የሚያደርግ ልቡም ከእግዚአብሔር የሚርቅ ሰው ርጉም ነው። በበረሀም እንዳለ ቍጥቋጦ ይሆናል፥ መልካምም ሲመጣ አያይም... በእግዚአብሔር የሚታመን ታማኝነቱም እግዚአብሔር የሆነ ሰው ብሩክ ነው። በውኃ አጠገብ እንደ ተተከለ፥ በወንዝም ዳር ሥሩን እንደሚሰድ፥ ሙቀትም ሲመጣ እንደማይፈራ ቅጠሉም ለመለም ሆኖ እንደሚኖር፥ በድርቅ ዓመትም እንደማይሠጋ ፍሬውንም ከመስጠት እንደማያቋርጥ ዛፍ ይሆናል።" (ኤር. 17፥5-8)። ነቢዩ ኤርምያስ ይህንን ኃያል ኪዳናዊ የርግማንና የበረከት ንጽጽር በሚያስደንቅ ሥዕላዊና ነገረ-መለኮታዊ ጥልቀት ያሰፋዋል። በሰው ጥበብና ኃይል የሚታመኑትን "በበረሃ እንዳለ ደረቅ ቍጥቋጦ" አድርጎ ይስላቸዋል:: ይህም በመንፈሳዊ ድርቅ የተመታ፣ መለኮታዊ ጸጋ (መልካም ነገር) ሲመጣ እንኳ የማያስተውል፣ ፍሬ-አልባና የተረገመ ሕይወትን ያመለክታል። በተቃራኒው፣ በእግዚአብሔር ላይ ሙሉ ጥገኛ የሆነው ሰው፣ "በውኃ አጠገብ እንደተተከለ ዛፍ" ነው። እዚህ ላይ "ሥሩን እንደሚሰድ" (በዕብራይስጡ 'ሻላሕ' - shalach) የሚለው ግሥ፣ ንቁ እና ቀጣይነት ያለው የመንፈሳዊ ሕይወት እንቅስቃሴን ያሳያል። ዛፉ ውኃው እስኪመጣለት ተቀምጦ አይጠብቅም፤ ይልቁንም ሥሮቹን ወደ ሕይወት ምንጭ ይሰዳል። ይህ ሥዕላዊ መግለጫ፣ አማኙ መለኮታዊ ጸጋን በእምነት አጥብቆ መሳቡን ያሳያል። በምድራዊ መከራና "በድርቅ ዓመት" እንኳ፣ ሥሮቹ ከማይታየው የሕይወት ውኃ ስለሚጠጡ ፍሬ ማፍራቱን አያቋርጥም። ይህም የተሐድሶ ነገረ-መለኮት ስለ "ቅዱሳን መጽናት" የሚያስተምረውን እውነት ያንጸባርቃል፤ በራሳችን ሥጋዊ ክንድ ላይ የተመሠረተ ተስፋ እንደ ደረቅ ቍጥቋጦ ፈተና ሲመጣ ሲከስም፣ በኪዳናዊው አምላክ ላይ የተጣለ እምነት ግን በድርቅ ዘመንም የጸጋን ፍሬ ያፈራል።

"ኖኅ ገና ስለማይታየው ነገር ተረድቶ እግዚአብሔርን እየፈራ ቤተ ሰዎቹን ለማዳን መርከብን በእምነት አዘጋጀ፥ በዚህም ዓለምን ኰነነ፥ በእምነትም የሚገኘውን ጽድቅ ወራሽ ሆነ።" (ዕብ. 11፥7)። "ገና ስለማይታየው ነገር ተረድቶ" የሚለው ኃይለኛ ሐረግ፣ እውነተኛ የኪዳን እምነት በውጫዊና ተጨባጭ ማስረጃዎች ላይ ሳይሆን፣ በማይታበለው የእግዚአብሔር ቃል ላይ ብቻ የሚደገፍ መሆኑን ያትማል። ኖኅ የዝናብ ደመና ወይም የጥፋት ውኃ ምልክት ሳያይ፣ በመለኮታዊ ራእይ ብቻ ተመርኩዞ ለዘመናት ያህል ግዙፍ መርከብን ገነባ። እዚህ ላይ "ኰነነ" (በግሪኩ 'ካትክሪነን') የተሰኘው ሕጋዊና ፍርድ-ነክ ቃል፣ የኖኅን ተግባራዊ ታዛዥነት የፍርድ መሣሪያነት ያሳያል፤ የጻድቁ በእምነት መታዘዝ፣ በዙሪያው ለነበረው ዓመፀኛ ትውልድ ሕያው ኵነኔና የፍርድ ዐዋጅ ነበር። የኖኅ እምነት ለሕይወት መዳን ብቻ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ፊት "የጽድቅ ወራሽነቱ" መሠረት መሆኑን ጸሐፊው አበክሮ ይገልጻል። በመቀጠልም ስለ ሙሴ ሲያብራራ፣ "ሙሴ ካደገ በኋላ የፈርዖን የልጁ ልጅ እንዳይባል በእምነት እምቢ አለ፤ ለጊዜው በኃጢአት ከሚገኝ ደስታ ይልቅ ከእግዚአብሔር ሕዝብ ጋር መከራ መቀበልን መረጠ፤ ብድራቱን ትኵር ብሎ ተመልክቶአልና ከግብፅ ብዙ ገንዘብ ይልቅ ስለ ክርስቶስ መነቀፍ እጅግ የሚበልጥ ባለ ጠግነት እንዲሆን አስቦአልና" (ቁ. 24-26) ይለናል። "መረጠ" (በግሪኩ 'ኤሎሜኖስ') የሚለው ግሥ፣ በመንፈስ ቅዱስ የታደሰን የነጻ ፈቃድ ውሳኔ ያመለክታል። ሙሴ በግብጽ ቤተ መንግሥት ውስጥ ግድየለሽ ተመልካች ከመሆን ይልቅ፣ የክርስቶስን ኪዳን ማዕከል ባደረገ የተስፋ ዕይታ መከራን መረጠ። "የንጉሡን ቍጣ ሳይፈራ የግብፅን አገር የተወ በእምነት ነበር፤ የማይታየውን እንደሚያየው አድርጎ ጸንቶአልና።" (ቁ. 27) ሲል፣ እምነት መንፈሳዊ ማስተዋልን በማጎናጸፍ አማኙን ከፍርሃት ነጻ እንደሚያወጣና ለታላቅ መለኮታዊ ተልእኮ እንደሚያዘጋጀው ያስተምራል። የኖኅም ሆነ የሙሴ ሕይወት የሚያሳየው፣ እውነተኛ አገልጋዮች የገዛ ስሜታቸውን ወይም የአካባቢያቸውን ማዕበል ሳይሆን፣ ገና በማይታየው ሉዓላዊ ጸጋ ላይ ጸንተው እንደሚቆሙ ነው።

በገሊላ ባሕር ላይ ድንገተኛና አስፈሪ ማዕበል ተነሥቶ ጀልባዋን በውኃ ሲሞላት፣ ኢየሱስ ፍጹም በሆነ ዕረፍት ተኝቶ ነበር። ደቀ መዛሙርቱ በሞት ፍርሃት ተውጠው ሲቀሰቅሱት፤ "ነቅቶም ነፋሱን ገሠጸው ባሕሩንም፦ ዝም በል፥ ፀጥ በል አለው። ነፋሱም ቆመ ታላቅ ፀጥታም ሆነ። እንዲህ የምትፈሩ ስለ ምን ነው? እንዴትስ እምነት የላችሁም? አላቸው።" እዚህ ላይ "ገሠጸው" (በግሪኩ 'epetimesen') የተሰኘው ግሥ፣ በአብዛኛው በወንጌላት ውስጥ ክፉ መናፍስትን ለማባረር ጥቅም ላይ የዋለ ኃይለኛ የሥልጣን ቃል ነው። ኢየሱስ ማዕበሉን የሚያየው እንደ ተራ የተፈጥሮ ክስተት ብቻ ሳይሆን፣ መለኮታዊ ትእዛዙን እንደሚገዛና ጸጥ እንደሚል የሥነ-ፍጥረት አካል አድርጎ ነው። "ዝም በል፥ ፀጥ በል" የሚለው ትእዛዝ፣ ተፈጥሮ ራሱ የፈጣሪውን ድምጽ ለይቶ እንደሚሰማና እንደሚታዘዝ ያሳያል (በብሉይ ኪዳን ማዕበልን ጸጥ ማድረግ የያህዌ ብቸኛ መለኮታዊ ሥልጣን ነው — መዝ. 89፥9)። ኢየሱስ ደቀ መዛሙርቱን የገሠጸው፣ ፍርሃታቸው ተፈጥሯዊ ስሜት ስለሆነ ሳይሆን፣ አብሮአቸው ያለውን የክርስቶስን መለኮታዊ ማንነት ያላገናዘበ የልብ አለማመንን ስለሚያጋልጥ ነው። እውነተኛ እምነት፣ ኢየሱስን እንደ ተራ ሞራላዊ መምህር ማየት ሳይሆን፣ የፍጥረት ሁሉ ጌታና የኮስሚክ ኃይላት ሉዓላዊ ገዥ መሆኑን አምኖ መቀበል ነው። የፍጥረት ጌታ በጀልባችን ውስጥ ሲኖር፣ የትኛውም ምድራዊ ማዕበል ሕልውናዊ የመጨረሻ ስጋት ሊሆን ፈጽሞ አይችልም።

ኢየሱስ፣ የደም መፍሰስ በሽታ ይዟት ለነበረችው ሴት ያደረገው ንግግር፣ የእምነትን ምንነትና የሚያስገኘውን የጸጋ ውጤት በሚያስደንቅ አኳኋን አዋሕዶ ይይዛል። ይህች ሴት ለአሥራ ሁለት ረጅም ዓመታት ደም ሲፈስሳት የኖረች፣ ንብረቷን ሁሉ ለሕክምና ብታጠፋም "ባስባት እንጂ ምንም ያልተሻላት" (ቁ. 26) ነበረች። ከሁሉ በላይ ደግሞ በዘሌዋውያን የንጽሕና ሕግጋት መሠረት (ዘሌ. 15) "ርኩስ" ተብላ ከማኅበረሰቡ የተገለለች በመሆኗ፣ ማንንንም መንካት አትችልም ነበር። ነገር ግን፣ ኢየሱስ በሕዝብ ተከቦ ሲያልፍ በሰማች ጊዜ፣ "ልብሱን ብቻ የዳሰስሁ እንደ ሆነ እድናለሁ" ብላ አመነች (ቁ. 28)። ግሡ "ብነካ" (በግሪኩ - 'haptomai') ጥቃቅን የዳሰሳ ንክኪን የሚያመለክት ሲሆን፣ ያችን አነስተኛ ንክኪ ፈውስን እንደምታመጣ አድርጋ የተቀበለችው ጸጋን የተጠማችው እምነቷ ነበረች። እምነቷ ወደ ተግባራዊ ድፍረት ተለወጠና ማኅበራዊ ውርደትን፣ የሕግን አጥርና ሥርዓታዊ ቅጣትን ተጋፍጣ የጌታን ልብስ ዳበሰች። "ወዲያውም የደምዋ ምንጭ ደረቀ" (ቁ. 29)—እዚህ ላይ "ደረቀ" ('exerantai') የተሰኘው ግሥ ወዲያውኑ የተከናወነን ፍጹም ፈውስን ያሳያል። እዚህ ጋር የሚታየው አስደናቂው ዕይታ፣ የሴቲቱ ርኩሰት ወደ ክርስቶስ ተላልፎ እርሱን ከማርከስ ይልቅ፣ የክርስቶስ ፍጹም ቅድስና ወደ እርሷ ፈልቆ ርኩሰቷን ውጦ ማጥፋቱ ነው። ኢየሱስ ማንም እንደነካው ሲጠይቅ፣ ሴቲቱ በፍርሃትና በመንቀጥቀጥ መጥታ በፊቱ ተደፋች፤ እውነቱንም ተናዘዘች። እርሱ ግን የሕግ ተላላፊነቷን ሊፈርድባት ሳይሆን፣ እምነቷን በጸጋ ሊያጸድቅ፣ "እርሱም፦ ልጄ ሆይ፥ እምነትሽ አድኖሻል፤ በሰላም ሂጂ ከሥቃይሽም ተፈወሽ አላት።" (ቁ. 34)። "ልጄ ሆይ" ('Thugater') የሚለው ኪዳናዊ ጥሪ በራሱ እጅግ ጥልቅ ትርጉም አለው፤ ማኅበረሰቡና ሃይማኖታዊው ሥርዓት አግልሎ የጣላትን ሴት፣ ጌታ ወደ እግዚአብሔር ቤተሰብነት በጉዲፈቻ ተቀበላት። "አድኖሻል" ('sesoken') የተሰኘው ፍጹም አሁንን የሚያመለክት ግሥ ፈውሱ ጊዜያዊ ሥጋዊ መሻሻል ብቻ ሳይሆን፣ የተጠናቀቀ ዘላቂ ደኅንነትን ጭምር የሚያበሥር ነው። ይህ አስደናቂ ታሪክ የሰው ልጅ ሁኔታ በኃጢአትም ሆነ በመገለል ምንም ያህል ተስፋ አስቆራጭ ቢሆንም፣ የጸጋን ኪዳን አጥብቆ ወደ ክርስቶስ የሚቀርብ ደፋር እምነት፣ ዘላለማዊ ማንነትንና ሥር-ነቀል ፈውስን እንደሚያስገኝ ነው።

የዮሐንስ ወንጌል በእምነትና በአለማመን መካከል ባለው ሥር ነቀል ንጽጽር ላይ ልዩ ትኩረት ይሰጣል ። ወንጌሉ በራሱ "ነገር ግን ኢየሱስ እርሱ ክርስቶስ የእግዚአብሔር ልጅ እንደ ሆነ ታምኑ ዘንድ፥ አምናችሁም በስሙ ሕይወት ይሆንላችሁ ዘንድ ይህ ተጽፎአል።" (ዮሐ 20፥31) በሚል ግልጽ ዓላማ የተጻፈ ነው። "ብርሃንም ወደ ዓለም ስለ መጣ ሰዎችም ሥራቸው ክፉ ነበርና ከብርሃን ይልቅ ጨለማን ስለ ወደዱ ፍርዱ ይህ ነው። ክፉ የሚያደርግ ሁሉ ብርሃንን ይጠላልና፥ ሥራውም እንዳይገለጥ ወደ ብርሃን አይመጣም፤" ግሱ "ወደዱ" (ኤጋፔሳን) ስሜታዊ ምርጫን ያመለክታል ። ይህ ማለት ሰዎች ስለ ብርሃኑ ማስረጃ አጥተው ሳይሆን፣ ጨለማውን ንቁ በሆነ መንገድ ስለመረጡ ነው። "ክፉ የሚያደርግ ሁሉ ብርሃንን ይጠላል" የሚለው ደግሞ ግሱ "ይጠላል" (ሚሴይ) ጠንካራ ስሜታዊ ተቃውሞን ያሳያል። ይህ ገለጻ የሚያሳየው፣ አለማመን ብዙውን ጊዜ ከሥነ-ምግባራዊ ምርጫ ጋር የተያያዘ ነው፤ ብርሃኑ ራሱን ስለሚያጋልጥ፣ የተደበቀ ኃጢአት ያለበት ልብ ብርሃኑን ያስወግዳል። ለአንባቢው ትምህርት፡- አለማመን ብዙውን ጊዜ የአእምሮ ችግር ሳይሆን የልብ ምርጫ ነው፤ ስለዚህ ራስህን ስትመረምር፣ "ማስረጃ ይጎድለኛል" ከማለት ይልቅ፣ "የተደበቀ ኃጢአት ወደ ብርሃን ከማምጣት እየሸሸሁ ነውን?" ብለህ ራስህን መጠየቅ ይገባል።

"ከክርስቶስ ጋር ተሰቅዬአለሁ፤ እኔም አሁን ሕያው ሆኜ አልኖርም ክርስቶስ ግን በእኔ ይኖራል፤ አሁንም በሥጋ የምኖርበት ኑሮ በወደደኝና ስለ እኔ ራሱን በሰጠው በእግዚአብሔር ልጅ ላይ ባለ እምነት የምኖረው ነው።" "ከክርስቶስ ጋር ተሰቅዬአለሁ" የሚለው ግስ ያለፈ ጊዜ ውስጥ ተጠናቅቆ የተከናወነ ተግባርን የሚያሳይ ሲሆን፣ በክርስቶስ መስቀል ጊዜ አማኙ ራሱ ከክርስቶስ ጋር እንደ ተሰቀለ የሕግ ደረጃ ላይ የተቆጠረ መሆኑን ያመለክታል ። ያለፈው "እኔ" (የኃጢአት ባርነት ውስጥ የነበረው) ቀድሞ ሞቷል። "እኔም አሁን ሕያው ሆኜ አልኖርም ክርስቶስ ግን በእኔ ይኖራል" የሚለው ቀጣይ ክፍል ግን አዲስ ማንነትን ያሳያል፤ የአማኙ ማንነት አሁን ሙሉ በሙሉ በክርስቶስ ውስጥ የተመሠረተ ነው። ይህ ግላዊ ብቻ ሳይሆን ኅብረታዊም ትርጉም ያለው እውነት ነው ። እምነት አማኙን ከክርስቶስ ጋር ስለሚያጣብቀው፦ የክርስቶስ ጽድቅ ለአማኙ ጽድቅ ሆኖ ይቆጠርለታል ፤ የክርስቶስ ሕይወት በአማኙ ውስጥ ይገለጣል ፤ የክርስቶስ ድል የአማኙ ድል ይሆናል ። "በወደደኝና ስለ እኔ ራሱን በሰጠው" የሚለው ሐረግ ደግሞ ይህ ሁሉ የተመሠረተው በክርስቶስ ንቁ የፍቅር ተነሳሽነት እንጂ በአማኙ ብቃት ወይም ብቁነት አለመሆኑን ያስረግጣል። እምነት የክርስትና ሕይወት መጀመሪያ ብቻ ሳይሆን ቀጣይነቱም ነው ። "አኖረው" የሚለው የግስ ጊዜ በግሪክ ቀጣይነት ያለው ተግባርን ያሳያል፤ ይህ ማለት አማኙ በእምነት አንድ ጊዜ ብቻ ተነስቶ የቀረ ሳይሆን፣ በየዕለቱ በዚያው እምነት እየኖረ ይቀጥላል ማለት ነው። በእምነት መጽደቅ ለሥነ-ምግባር ግድየለሽነት የሚሰጥ አስተምህሮ አይደለም ፤ ይልቁንም እውነተኛ እምነት ራሱን በፍቅር የሚገልጥ ሕያው ኃይል ነው (ገላ 5፥6)።

በሐዋርያው ጳውሎስና በያዕቆብ መካከል ያለው ልዩነት በይዘት ላይ የተመሠረተ "ግጭት" ሳይሆን፣ በተለያዩ አውዶች ውስጥ ለተነሱ ስህተቶች የተሰጠ ሚዛናዊ ምላሽ ነው። ኤፌ 2፥8–10 ይህን ሚዛን ውብ በሆነ አጭር ቅንብር ውስጥ ያስረዳል፦ "ጸጋው በእምነት አድኖአችኋልና፤ ይህም የእግዚአብሔር ስጦታ ነው እንጂ ከእናንተ አይደለም፤ ማንም እንዳይመካ ከሥራ አይደለም።" (ቁ.8-9) ። ድነት ከእግዚአብሔር የተሰጠ ነፃ ስጦታ ነው፤ ሰው በምንም መልኩ ራሱን ለማዳን ምንም ማድረግ አይችልም። ነገር ግን ወዲያውኑ ቀጣዩ ቁጥር ይህንን ያሟላል፦ "እኛ ፍጥረቱ ነንና፤ እንመላለስበት ዘንድ እግዚአብሔር አስቀድሞ ያዘጋጀውን መልካሙን ሥራ ለማድረግ በክርስቶስ ኢየሱስ ተፈጠርን" (ቁ.10)። እዚህ ላይ "ተፈጥረናል" የሚለው ቃል፣ አማኙ ራሱ የእግዚአብሔር የጥበብ ሥራ፣ የተከበረ ፍጥረት መሆኑን ያሳያል ። ልክ ገጣሚ ግጥም እንደሚጽፍ፣ እግዚአብሔርም አማኙን በክርስቶስ ውስጥ አዲስ ፍጥረት አድርጎ ይሠራል፣ ውጤቱም ለበጎ ሥራ የተዘጋጀ ሕይወት ነው። አማኙ የሚሠራው "እንዲድን" ሳይሆን "ስለዳነ" ነው ። ይህ ቅደም ተከተል ተገልብጦ ቢታሰብ፣ ወንጌል ራሱ ይዛባል። ለአንባቢው ትምህርት፡- መልካም ሥራህ የመዳንህ ምክንያት ሳይሆን የመዳንህ ውጤትና ማስረጃ ነው፤ ይህን ቅደም ተከተል በትክክል ስትይዝ፣ ሥራህ ከፍርሃት ወይም ከትምክህት ሳይሆን ከምስጋና ይፈልቃል።

ዮሐንስ ይህን መልእክት ሲጽፍ፣ አማኞች ከዓለም ግፊት፣ ከሐሰት ትምህርትና ከውስጣዊ ፍርሃት ጋር ይታገሉ ነበር። "ከእግዚአብሔር የተወለደ ሁሉ ዓለምን ያሸንፋልና፤ ዓለምንም የሚያሸንፈው ድል እምነታችን ነው።" የሚለው አዋጅ፣ እምነት ተገብሮአዊ አስተሳሰብ ሳይሆን፣ የክርስቶስን ሉዓላዊነት በተጨባጭ የሚገልጥ መንፈሳዊ ኃይል መሆኑን ያሳያል። "ያሸንፋል" (ኒካ) የሚለው ግስ በአሁን ጊዜ የተቀመጠ ሲሆን፣ ይህ ድል ወደፊት ብቻ የሚጠበቅ ሳይሆን፣ በአማኙ የዕለት ተዕለት ትግል ውስጥ አሁኑኑ የሚገለጥ ተከታታይ ተሞክሮ መሆኑን ያመለክታል። ይህ ድል የሚገኘው ራሳችን ስንጠናከር ሳይሆን፣ ክርስቶስ አስቀድሞ የዓለምን ኃይል ድል ስለነሳ ነው ። ኢየሱስ ራሱ ለደቀ መዛሙርቱ "በዓለም ሳላችሁ መከራ አለባችሁ፤ ነገር ግን አይዞአችሁ፤ እኔ ዓለምን አሸንፌዋለሁ።" (ዮሐ. 16፥33) ብሎ አረጋግጦላቸዋል። ስለዚህ አማኙ ዓለምን የሚያሸንፈው በራሱ ጥንካሬ ሳይሆን፣ ቀድሞ ድል የነሳውን ክርስቶስ በእምነት በመያዝ ነው ። ልክ ወታደር ቀድሞ የተካሄደውን ጦርነት ውጤት እያወቀ ወደ ውጊያ እንደሚገባ ሁሉ፣ አማኝም የመጨረሻውን ውጤት እያወቀ በእምነት ይቆማል።

"የመጀመሪያውን እምነታችንን እስከ መጨረሻው አጽንተን ብንጠብቅ፥ የክርስቶስ ተካፋዮች ሆነናልና፤" (ዕብ. 3፥14) የሚለው ጥልቅ ኪዳናዊ ማሳሰቢያ፣ ለዕብራውያን መልእክት ተቀባዮች እጅግ የላቀ ሥነ-መለኮታዊ ክብደት ነበረው። እነዚህ የጥንት ክርስቲያኖች በመከራ ብዛት የተነሣ ከጸጋው ወንጌል ወደ አሮጌው የብሉይ ኪዳን የሕግ ሥርዓት ለማፈግፈግ በከባድ ፈተና ውስጥ ስለነበሩ፣ ጸሐፊው "የቅዱሳን መጽናት" ለደኅንነታቸው ማረጋገጫ ምን ያህል ወሳኝ መሆኑን ያስረግጥላቸዋል። ይህ መጽናት የደኅንነት መግዣ ዋጋ ወይም የሰው ልጅ የሥራ ውጤት ሳይሆን፣ የአንድ ሰው እምነት በመንፈስ ቅዱስ ዳግም የተወለደ እውነተኛና ሕያው መሆኑን የሚያረጋግጥ የማይሻር የጸጋ ፍሬ ነው። በመቀጠልም፣ "ያለ እምነትም ደስ ማሰኘት አይቻልም፤ ወደ እግዚአብሔር የሚደርስ እግዚአብሔር እንዳለ ለሚፈልጉትም ዋጋ እንዲሰጥ ያምን ዘንድ ያስፈልገዋልና።" (ዕብ. 11፥6) በማለት፣ ወደ ጸጋው ዙፋን የሚቀርብ ሰው ሊያልፋቸው የሚገቡ ሁለት ወሳኝ የእምነት አዕማድን ይገልጣል፦ አንደኛ "እርሱ እንዳለ" ማመን ሲሆን፣ ሁለተኛው ደግሞ "ለሚፈልጉት ዋጋ እንደሚሰጥ" ማመን ነው። ይህ ማለት እግዚአብሔርን ዝም ብሎ በሩቅ እንዳለ ፈጣሪ (Deism) ማሰብ ሳይሆን፣ የጸጋውን ኪዳን አጥብቀው ለሚሹት ምሕረትን የሚሰጥ ደግ፣ ተደራሽና ታማኝ አባት መሆኑን መቀበል ነው። ይህ ሁለተኛው የእምነት ገጽታ በብዙዎች ዘንድ ችላ ይባላል፤ እግዚአብሔር ሕያው መሆኑን ቢያምኑም፣ የጸጋ አምላክ መሆኑን ግን ይዘነጋሉ። እውነተኛ መጽሐፍ ቅዱሳዊ የጸሎት ሕይወት ግን በእነዚህ ሁለት ምሰሶዎች ላይ ብቻ የሚቆም ነው። የጸሎት ሕይወታችን ደካማ ወይም ተስፋ የቆረጠ የሚመስለው፣ የመጀመሪያውን የኅልውና እውነት ብቻ ይዘን፣ ሁለተኛውን የቸርነትና የታማኝነት ባሕርይ ስንዘነጋው ነው።

እምነት በተፈጥሮው ወደ ፊት (ወደ ዘመኑ ፍጻሜ) የሚዘረጋ ሕያው ኃይል ነው። የዚህ ኃያል እምነት ዋነኛ መሠረትና ማረጋገጫ ደግሞ የኢየሱስ ክርስቶስ ታሪካዊና አካላዊ ትንሣኤ ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን እውነት ሲያስረግጥ፣ "ክርስቶስም ካልተነሣ እንግዲያስ ስብከታችን ከንቱ ነው እምነታችሁም ደግሞ ከንቱ ናት፤" (1ቆሮ 15፥14) ብሎ ደፋርና ሥር-ነቀል አቋም ይወስዳል። እዚህ ላይ "ከንቱ" (በግሪኩ 'kene') ማለት ባዶ፣ ይዘት-አልባና ፍሬ-ቢስ ማለት ነው፤ ይህም ማለት ትንሣኤ የሌለው እምነት ምናባዊ ፍልስፍና እንጂ የሚያድን ኃይል የለውም፤ ክርስትና ራሱ ያለ ባዶው መቃብር ሕልውና ሊኖረው አይችልም። "ክርስቶስም ካልተነሣ እምነታችሁ ከንቱ ናት፤ እስከ አሁን ድረስ በኃጢአታችሁ አላችሁ።" (ቁ. 17) የሚለው ሐዋርያዊ መከራከሪያ ደግሞ፣ የክርስቶስ ትንሣኤ ከመጽደቃችን ጋር ያለውን ቀጥተኛና የማይነጠል ትስስር ያሳያል። ትንሣኤ ከሌለ፣ የክርስቶስ የመስቀል ላይ ሞት የከፈለው የኃጢአት ዕዳ ተቀባይነት አለማግኘቱን የሚያሳይ የሽንፈት ምልክት ሆኖ በቀረ ነበር። የክርስቶስ ከሙታን መነሣት ግን፣ ቤዛዊ ሥራው በእግዚአብሔር የፍርድ ዙፋን ፊት ሙሉ በሙሉ ተቀባይነት ማግኘቱን የሚያረጋግጥ መለኮታዊ ማኅተም ነው። ይህ የትንሣኤ ኃይል፣ ለአማኞች የወደፊት የክብር ትንሣኤና ለጠቅላላው የፍጥረት ዓለም የኮስሚክ መታደስ የማይናወጥ ዋስትና ነው። ይህ ታላቅ ተስፋ፣ አማኙ በምድራዊው የጉዞ ሕይወቱ የሚያጋጥሙትን መከራዎች የሚመለከትበትን የዓይን መነጽር ይለውጠዋል፤ ጳውሎስ፣ "በእምነት እንጂ በማየት አንመላለስምና።" (2ቆሮ. 5፥7) ሲል፣ ዘላለማዊውን የክብር ሚዛን ታሳቢ በማድረግ የዕለት ተዕለት ሕይወትን መምራት እንደሚገባ ያስተምረናል። በመጨረሻው ታላቅ የድል ቀን ግን፣ የእምነትና የተስፋ ተልእኮ ሲጠናቀቅ ሥፍራቸውን ለዘላለማዊው ፍቅር ያስረክባሉ (1ቆሮ 13፥13)። ምክንያቱም፣ እምነት ወደ ፊት-ለፊት ዕይታ (Sight) ሲለወጥ፣ ተስፋም በተጨባጭ እውነታ ሲዋጥ፣ "አጋፔ" የተሰኘው መለኮታዊ ፍቅር ግን የሥላሴ ዘላለማዊ ባሕርይ በመሆኑ ለዘላለም ጸንቶ ይኖራል። ለእያንዳንዱ አማኝ ይህ የሚያስተላልፈው መልእክት ግልጽ ነው። ዛሬ በማይታየው ጸጋ ላይ ታምነን የምንጸናው የጉዞ ሕይወት፣ ነገ ፊት ለፊት በምናየው የክርስቶስ ግርማ ውስጥ ዘላለማዊ ፍጻሜውን ያገኛል።