የእግዚአብሔር ስም

የስም መቀየር ምስጢር

ስም እንዲሁ ሰዎችን ለመለየት የምንጠቀምበት "መለያ" ብቻ አይደለም፤ ይልቁንም የነገሩን ወይም የሰውየውን "ምንነት" የሚወክል ነው። በመጽሐፍ ቅዱስ አውድ፣ እግዚአብሔር የአንድን ሰው ስም ሲቀይር ግለሰቡን እንደ አዲስ እየፈጠረው መሆኑን ያሳያል። ለምሳሌ ያዕቆብ "ተረከዝ ያዥ" ተብሎ መጠራቱ በገዛ ጥረቱና በተንኮል የሚኖር መሆኑን ያሳያል፤ "እስራኤል" ተብሎ ሲሰየም ግን በጸጋ የሚኖር መለኮታዊ ልዑል ሆነ። ይህ ለውጥ እግዚአብሔር በሰው ልጅ ታሪክ ላይ ያለውን የባለቤትነት ሥልጣንና ሰውን የመለወጥ አቅሙን ያሳያል።

ስም መቀየር ከእግዚአብሔር ጋር ለሚደረግ አዲስ ግንኙነት እንደ ሕጋዊ ማኅተም ያገለግላል። አብራም ስሙ ተቀይሮ አብርሃም ሲሆን፣ እግዚአብሔር ለገባለት የቃል-ኪዳን ተስፋ ተገቢ የሆነ "አዲስ ማንነት" ሰጠው። ይህ የሚያሳየው እግዚአብሔር ሰዎችን የሚጠራው አሁን ባሉበት ደካማ ማንነት ሳይሆን፣ እርሱ ሊያደርጋቸው በሚፈልገው የክብር ግብ መሆኑን ነው። ይህም በአዲስ ኪዳን በክርስቶስ ያለ አዲስ ፍጥረት ለሚለው አስተምህሮ መሠረት ነው። እግዚአብሔር አማኙን "ጻድቅ" ወይም "ቅዱስ" ብሎ ሲጠራው፣ አማኙ ፍጹም ስለሆነ ሳይሆን፣ እግዚአብሔር በክርስቶስ በኩል የሰጠው አዲስ ስም ውይም ማንነት ስለሆነ ነው።

እግዚአብሔርን ማወቅ ከአእምሮ መረጃ በላይ የሆነ የቅርብ ግንኙነት ነው። እግዚአብሔር ራሱን በስሞቹ የገለጠው (ይሖዋ ይርኤ፣ ይሖዋ ራፋ) አማኙ እነዚያን ባሕርያት በሕይወት ፈተና ውስጥ እንዲለማመዳቸው ነው። አብርሃም እግዚአብሔርን "ይሖዋ ይርኤ" (አቅራቢ) ብሎ ያወቀው በንድፈ-ሐሳብ ሳይሆን፣ ልጁን ለመሠዋት በወጣበት ተራራ ላይ መለኮታዊውን ዝግጅት በተግባር ሲመለከት ነው። ስሙን ማወቅ ማለት በእርሱ ባሕርይ ላይ ተመርኩዞ መኖር ማለት ነው። ይህም እምነትን ከረቂቅ ሐሳብነት ወደ ዕለታዊ የሕይወት መተማመኛነት ይለውጠዋል።

ይህ የስም መቀየር ሂደት በራዕይ 2፥17 ላይ ለድል አድራጊዎች እንደሚሰጥ ለተጠቀሰው "አዲስ ስም" ጥላ ነው። ይህም ማለት እግዚአብሔር በእያንዳንዱ አማኝ ሕይወት ውስጥ የጀመረው የማንነት ለውጥ፣ በመጨረሻው ክብር ላይ ፍጹም ሆኖ እንደሚጠናቀቅ ያሳያል። እግዚአብሔር በሰጠን አዲስ ስም (እንደ "ልጅ"፣ "ወዳጅ"፣ "ጻድቅ") አማካኝነት ከጥንቱ የኃጢአት ሐዲድ ወጥተን በጸጋው ጎዳና እንድንመላለስ ያደርገናል።

ማሳሰቢያ፦ በባቢሎን ምርኮ ወቅት የዳንኤልና የጓደኞቹ ስም የተቀየረው በማንነታቸው ላይ ተፅዕኖ ለማሳደርና ባህላቸውን ለማስረሳት ቢሆንም፣ እነርሱ ግን በልባቸው ለእግዚአብሔር ታማኝ ነበሩ (ዳን. 1፥7-8)።

ስሞችና መለኮታዊ መገኘት

በብሉይ ኪዳን የእግዚአብሔር ስም በቤተ መቅደስ ውስጥ "ያድራል" ሲባል፣ መለኮታዊ ክብሩ በዚያ ስፍራ ተገልጧል ማለት ነው። እግዚአብሔር በምድር ሁሉ የሞላ ቢሆንም፣ ስሙን በአንድ ስፍራ ላይ ማሳደሩ ግን ለሕዝቡ የሚቀርብበትን የቃል-ኪዳን መስመር መዘርጋቱን ያሳያል። ስሙ ባለበት ስፍራ፦

• መገኘቱ አለ፦ ሕዝቡ እርሱን የሚያገኙበትና የሚገናኙበት ማዕከል ይሆናል።
• ቃሉ አለ፦ ፈቃዱና ትዕዛዙ የሚታወቅበት ስፍራ ነው።
• መሥዋዕትና ምሕረት አለ፦ የሰው ልጅ ኃጢአት የሚሰረይበትና ከአምላኩ ጋር የሚታረቅበት አውድ ነው።

አምልኮ በዘፈቀደ የሚደረግ ድርጊት ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ስም ዙሪያ የሚሰበሰብ የተቀደሰ ሥርዓት ነው። እስራኤላውያን ወደ ተመረጠው ስፍራ እንዲመጡ የታዘዙት ስሙን እንዲጠሩና በስሙም እንዲባረኩ ነው። ይህም የሚያሳየው አምልኮ የሰው ልጅ ፈጠራ ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ራሱን በገለጠበት ስም (ማንነት) ላይ የተመሠረተ ምላሽ መሆኑን ነው። ስሙ የአምልኮው ማዕከል ስለሆነ፣ አምላኪው ከስሙ ባሕርይ ጋር የሚስማማ የቅድስና ሕይወት እንዲኖረው ይጠበቅበታል።

ይህ "አደረ" የሚለው ሃሳብ በአዲስ ኪዳን ፍጹም ፍጻሜውን ያገኘው በጌታ በኢየሱስ ክርስቶስ ነው። ዮሐንስ ወንጌል 1፥14 ላይ "ቃልም ሥጋ ሆነ፤ ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ" ይላል። እግዚአብሔር በብሉይ ኪዳን በድንኳንና በቤተ መቅደስ ስሙን እንዳሳደረ ሁሉ፣ በአዲስ ኪዳን ግን መለኮታዊ ማንነቱ፣ ሥልጣኑና ባሕርዩ በልጁ በኢየሱስ ክርስቶስ በኩል በሰው መካከል አድሯል። ዛሬ ደግሞ በክርስቶስ በኩል አማኞች የቅዱስ መንፈስ ማደሪያ በመሆናቸው፣ የእግዚአብሔር ስም በቤተክርስቲያንና በቅዱሳን ሕይወት ውስጥ ያድራል።

የእግዚአብሔር ስም - ራስን መግለጥ

መለኮታዊ ነጻነትና ሉዓላዊነት

በጥንታዊው ዓለም ሥነ-ልቦና ውስጥ ስም መጠሪያ ብቻ ሳይሆን የባሕርይ መግለጫና በባለቤቱ ላይ የተወሰነ የተዋረድ ሥልጣን ማሳያ ተደርጎ ይወሰድ ነበር። ሙሴ የእግዚአብሔርን ስም በጠየቀ ጊዜ፣ የቀረበው ጥያቄ አምላክን በአንድ ውስን መዋቅር ውስጥ የመቀየድ ሙከራ ቢመስልም፣ የተሰጠው ምላሽ ግን ማንኛውንም ፍጡራዊ ትርጓሜ የሚንድ "አጸፋዊ መገለጥ" ነበር።

"ያለና የሚኖር እኔ ነኝ" ('Ehyeh, 'asher, 'Ehyeh) የሚለው አዋጅ፣ እግዚአብሔር በማንም የማይወሰንና ለህልውናው ከራሱ ውጭ ሌላ ምክንያት የማይሻ "ፍጹም ህልውና" መሆኑን ነው። ይህ የእግዚአብሔርን "አሴቲ" ወይም በራሱ መገኘትን የሚያበስር ሲሆን፣ እርሱ ከምክንያትና ውጤት ሰንሰለት ውጭ የሆነ፣ መጀመሪያና መጨረሻ የሌለው የህልውና ሁሉ ምንጭ ነው። ይህ መለኮታዊ ነጻነት አምላክን በሰው ልጅ ምኞት ወይም ትእዛዝ ሥር ከመሆን ያላቅቀዋል፤ ይልቁንም እርሱ ራሱን የሚገልጠው በሉዓላዊ ፈቃዱና በራሱ የጊዜ ሰሌዳ ብቻ መሆኑን ያሳያል። እግዚአብሔር ራሱን ከአንድ ምድራዊ ነገር ጋር በማነጻጸር "እኔ እገሌ ነኝ" ከማለት ይልቅ፣ "እኔ እኔ ነኝ" በማለት ራሱን በራሱ መግለጡ፣ መለኮታዊ ማንነቱ ከሰው ልጅ አእምሮአዊ ምድብ በላይ መሆኑን ያሳያል።

እግዚአብሔርን በቃላት ልንገልጸው ከምንችለው በላይ እርሱ ታላቅ ነው። እርሱ በታሪክ ውስጥ ንቁ ተሳታፊ ቢሆንም፣ በታሪክ ሂደት ወይም በጊዜ ገደብ ውስጥ አይታጠርም፤ ይልቁንም ጊዜንና ታሪክን በሉዓላዊነቱ የሚገዛ ከፍ ያለ ኃይል ነው። የሙሴ ጥያቄ እስራኤላውያንን ለማሳመን የሚረዳ ውሱን መታወቂያ ፍለጋ ነበረ፤ የእግዚአብሔር መልስ ግን ከስም በላይ የሆነውንና ሁሉንም ነገር ደግፎ የያዘውን "መላእክተ-ህልውናውን" የሚያሳይ ነበር።

የመለኮታዊ ስም ቅድስና

የእግዚአብሔር ስም የእርሱን ባሕርይና መገኘት የሚወክል በመሆኑ፣ በተፈጥሮው ቅዱስ ነው። ሦስተኛው ትእዛዝ "የእግዚአብሔርን የአምላክህን ስም በከንቱ አትጥራ" (ዘጸ. 20፥7) በማለት ከመለኮታዊው ስም ጋር የተያያዘውን መንፈሳዊ ክብደት ያሳያል። ይህ ትእዛዝ የእግዚአብሔርን ስም ለራስ ሐሰተኛ ምስክርነት በመጠቀም በሐሰት መማልን፣ መለኮታዊውን ሥልጣን ለግል ጥቅም፣ ለጥንቆላም ሆነ ለሟርት መሣሪያነት በማዋል ስሙን ማቃለልን፣ እንዲሁም ያለ አምልኮ መንፈስና ያለ ተገቢው ጥንቃቄ ስሙን በመጥራት አምላክን እንደ ተራ ፍጡር መቁጠርን በጥብቅ ይከለክላል።

"በቅዱስ ስሙ ተጓደዱ፤ እግዚአብሔርን የሚፈልግ ልብ ደስ ይበለው።" 1 ዜና መዋዕል 16፥10

የእግዚአብሔር ስም ቅዱስ የሆነው ስሙን የሚሸከመው አካል ራሱ "ቅዱስ" ስለሆነ ነው። እግዚአብሔር በባሕርዩ ፍጹም፣ ንጹህና ከፍጥረት ሁሉ የተለየ እንደመሆኑ፣ ስሙም ከማንኛውም ምድራዊና ተግባራዊ ርክሰት የጸዳ ነው። ነቢዩ ኢሳይያስ እግዚአብሔርን በዙፋኑ ላይ ባየው ራዕይ መላእክት "ቅዱስ፣ ቅዱስ፣ ቅዱስ" እያሉ ሲያመሰግኑ የሰማው፣ የስሙንና የማንነቱን ፍጹም መለየት ለማብሰር ነው። ስሙን መጥራት በራሱ ወደ መለኮታዊው ቅድስና ቅጽር መግባት ማለት ነው።

"አንዱም ለአንዱ፦ ቅዱስ፥ ቅዱስ፥ ቅዱስ የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር፤ ምድር ሁሉ ከክብሩ ተሞልታለች እያሉ ይጮኹ ነበር።" ኢሳይያስ 6፥3

"ስምህ ይቀደስ"

ጌታ ኢየሱስ ክርስቶስ ደቀ መዛሙርቱን ጸሎት ሲያስተምር "ስምህ ይቀደስ" በማለት እንዲጀምሩ ማዘዙ ትልቅ ትርጉም አለው። እግዚአብሔር አስቀድሞ ቅዱስ ቢሆንም፣ በሰው ልጆች ዘንድ ግን ስሙ እንዲከበርና እንዲቀደስ መጸለይ ይገባል። ይህም ማለት በእኛ ሕይወት፣ በአነጋገራችንና በተግባራችን የእግዚአብሔር ስም ክብሩን እንዲያገኝ ማድረግ ማለት ነው። አማኞች "ክርስቲያን"፣ የክርስቶስ ስም ተሸካሚዎች ተብለው እንደሚጠሩ መጠን፣ የእግዚአብሔርን ስም በሕይወታቸው የመቀደስ ወይም የማርከስ ትልቅ መንፈሳዊ ኃላፊነት አለባቸው።

ብሉይ ኪዳን - ኤሎሂም እና ያህዌ

በመጽሐፍ ቅዱስ መጀመሪያ ላይ "በመጀመሪያ እግዚአብሔር 'ኤሎሂም' ሰማይንና ምድርን ፈጠረ" (ዘፍጥረት 1፥1) ተብሎ እንደተገለጠው፣ ኤሎሂም የእግዚአብሔርን ሁሉን ቻይነት፣ የፈጣሪነት ሥልጣንና የዓለም ዳኛነት የሚገልጥ ስም ነው። ይህ ስም በዕብራይስጥ ቋንቋ በብዙ ቁጥር መገኘቱ፣ የአንድነቱን ሦስትነት ፍንጭ ከመስጠቱም በላይ የእግዚአብሔርን ግርማና የባሕርይውን ስፋት ያሳያል።

በሌላ በኩል፣ ያህዌ ብዙውን ጊዜ "ጌታ" ተብሎ የሚተርጎመው እግዚአብሔር ከሕዝቡ ጋር ያለውን ጥልቅና የግል ግንኙነት እንዲሁም የቃል-ኪዳን ታማኝነት የሚገልጥ ስሙ ነው። ኤሎሂም የርቀቱንና የታላቅነቱን ክብር ሲያሳይ፣ ያህዌ ደግሞ ራሱን ዝቅ አድርጎ ከሰው ልጆች ጋር ግንኙነት የሚፈጥር፣ ጸሎትን የሚሰማና በታሪክ ውስጥ ጣልቃ ገብቶ የሚያድን አምላክ መሆኑን ያሳያል።

እነዚህ ሁለት ስሞች ተቀናጅተው ሲታዩ የክርስቲያናዊ አምልኮን ሚዛን ይጠብቃሉ። ኤሎሂም እግዚአብሔርን በማክበርና በመፍራት እንድንቀርበው ሲያደርገን፣ ያህዌ ደግሞ በፍቅርና በቅርበት እንድንወደው ይጋብዘናል።

ኤል ሻዳይ እና አዶናይ

ኤል ሻዳይ

በመለኮታዊ መገለጥ ታሪክ ውስጥ፣ "ኤል ሻዳይ" የሚለው ስም እግዚአብሔር ከፍጥረተ-ዓለም በላይ ያለውን ፍጹም ኃይል ብቻ ሳይሆን፣ በፍጥረት ውስጥ ያለውን "ሁለንተናዊ በቂነት" የሚያበስር ዘይቤ ነው። ይህ ስም ከኤሎሂም የፈጣሪነት ግርማ እና ከያህዌ የቃል-ኪዳን ታማኝነት ጋር ተደምሮ፣ መለኮት ለሰው ልጅ ያለውን የቅርብ ደጋፊነት ያሳያል።

የዚህ ስም ሥነ-መለኮታዊ ትርጓሜ ከቃሉ ሥርወ-መሠረት በመነሳት በጥልቅ ፍቅርና ርኅራኄ የተቃኘ ነው። "ሻዳይ" የሚለው ቃል "ተራራ" ወይም "ጡት" ከሚሉ ጽንሰ-ሐሳቦች ጋር መያያዙ፣ እግዚአብሔር እንደ ጽኑ ተራራ የማይናወጥ ጥገኝነትን፣ እንደ እናት ጡት ደግሞ ሕይወትን የሚመግብና የሚያጸና ርኅራኄን እንደሚያመለክት ይነግረናል።

እግዚአብሔር ራሱን ለአብርሃም ኤል ሻዳይ ብሎ የገለጠው በሰውኛ አመለካከት ተስፋው ሊፈጸም የማይችል በመሰለበት በእርጅናና በመካንነት ወቅት ነበር። ይህ ማለት እርሱ ሁልጊዜ ፍሬያማነትን፣ ደጋፊነትን እና በቂነትን የሚያመጣ ነው።

አዶናይ

በመለኮታዊ መገለጥ ሥነ-ሥርዓት ውስጥ "አዶናይ" የሚለው ስም እግዚአብሔር ከፍጥረት ሁሉ በላይ ያለውን ሕጋዊና ፍጹም ሥልጣን የሚያመለክት ነው። ይህ ስም እግዚአብሔርን እንደ "ጌታ" ወይም "ባለቤት" ብቻ ሳይሆን፣ የጠቅላላው ፍጥረት "ሉዓላዊ ርዕሰ-መስተዳድር" ነው።

አዶናይ የሚለው ስያሜ በፈጣሪና በፍጡር መካከል ያለውን የማይታለፍ የሥልጣን ተዋረድ ያጎላል። በአዶናይ ሥልጣን ሥር መሆን ማለት፣ የሰው ልጅ የራሱ ጌታ እንዳልሆነና የሕይወቱ ትርጉም የሚገኘው ለበላይ ፈቃድ ራሱን ሲያስገዛ ብቻ መሆኑን መገንዘብ ነው። ይህ ግንኙነት በባርነት ላይ ሳይሆን፣ በሉዓላዊው ጌታ ቸርነትና ጥበቃ ላይ በሚደረግ ፍጹም መተማመን ላይ የተመሠረተ ነው።

የ'ያህዌ' ጥምር የቃል-ኪዳን ስሞች

የ"ያህዌ" ጥምር ስሞች እግዚአብሔር ረቂቅና ከፍጥረት የተለየ ብቻ ሳይሆን፣ በሰው ልጅ የዕለት ተዕለት ሕይወትና በታላቁ የቤዛነት ታሪክ ውስጥ በቅርብ የሚገኝ አምላክ መሆኑን የሚያሳዩ ሕያው መግለጫዎች ናቸው። ለእያንዳንዱ የሰው ልጅ ፍላጎትና ቀውስ፣ መለኮታዊው ባሕርይ ተገቢውን ምላሽ በመስጠት ራሱን በተለየ ስም ይገልጣል።

ስሞች በመዝሙርና በጥበብ መጻሕፍት

በመዝሙራትና በጥበብ መጻሕፍት ውስጥ፣ የእግዚአብሔር ስም ከተራ ስያሜነት ባለፈ በአማኙ ተሞክሮ፣ አምልኮና የሕይወት ዘይቤ ላይ መሠረታዊ ፋይዳ ያለው ሕያው ኃይል ነው። በእነዚህ መጻሕፍት፣ መለኮታዊው ስም ረቂቅ ጽንሰ-ሐሳብ ሳይሆን፣ አማኙ በሕይወት ውጣ ውረድ ውስጥ የሚጠለልበትና ህልውናዊ ዋስትና የሚያገኝበት ማዕከል ነው።

ከዚህም በላይ፣ የእግዚአብሔር ስም በአማኙ ሕይወት ላይ የማይታጠፍ የሥነ-ምግባር ሉዓላዊነት አለው። መዝሙረኛው ዳዊት "ስለ ስሙም በጽድቅ መንገድ መራኝ" (መዝሙር 23፥3) ሲል፣ የእግዚአብሔር መሪነት ከራሱ ከመለኮታዊው ማንነትና ክብር ጋር የተቆራኘ መሆኑን ይገልጻል።

• አምልኮና ታማኝነት፡ እውነተኛ ደህንነት ያለው በሰው ኃይል ሳይሆን እግዚአብሔር በገለጠው ማንነት ውስጥ መሆኑን ያረጋግጣሉ።
• ሥነ-ምግባራዊ ሕይወት፡ "እግዚአብሔርን መፍራት" ለስሙ የሚሰጥ አክብሮት ሲሆን፣ የጥበብ ሁሉ መጀመሪያ ነው።

የእግዚአብሔር ስም ፍጻሜና መገለጥ በአዲስ ኪዳን

የእግዚአብሔር ስም መገለጥ በኢየሱስ ክርስቶስ ማንነትና ሥራ አማካኝነት ወደ ፍጹም የታሪክ ማጠቃለያ ደርሷል። አዲስ ኪዳን አዲስ አምላክን የሚያስተዋውቅ ሳይሆን፣ በብሉይ ኪዳን ራሱን "ያህዌ" ብሎ የገለጠው ያው አምላክ፣ በልጁ አማካኝነት በታሪክ ውስጥ በሙላት መገኘቱን የሚያውጅ ነው።

ክርስቶስ ኢየሱስ የእግዚአብሔር ስም በሥጋ የተተረጎመበት ሕያው ቃል ነው። በእርሱ ሕይወት ውስጥ የኤል ሻዳይ ሁለንተናዊ በቂነት፣ በፈውስ ሥራዎቹ የያህዌ ራፋ መለኮታዊ ፈዋሽነት፣ በሕይወት መሥዋዕትነቱ የያህዌ ይርኤ አቅራቢነት፣ እና በትንሣኤው የያህዌ ሰላም የዕረፍት ምንጭነት በተግባር ተገልጠዋል።

ኢየሱስ፡ ከስም ሁሉ በላይ ያለ ስም

ፊልጵስዩስ 2፥9–11 እንደሚያስተምረን፣ እግዚአብሔር ኢየሱስን እጅግ ከፍ አድርጎ፣ “ከስም ሁሉ በላይ ያለውን ስም” ሰጥቶታል። ይህ ስም በክፍሉ ውስጥ በግልፅ “ጌታ” ተብሎ ይገለጣል፤ ይህም ቃል በብሉይ ኪዳን ውስጥ ለእግዚአብሔር የተጠቀሰውን “ያህዌ” ስም ለመተርጎም የተጠቀሰ መጠሪያ ነው።

"እኔ ነኝ" (I AM)

በዮሐንስ ወንጌል ውስጥ ኢየሱስ በተደጋጋሚ የተጠቀመባቸው "እኔ ነኝ" የሚሉ አዋጆች፣ በዘጸአት 3፥14 ላይ እግዚአብሔር ለሙሴ የገለጠውን "ያለና የሚኖር" (ያህዌ) የሚለውን መለኮታዊ ማንነት በታሪክ ውስጥ በይፋ ማወጃቸው ነው። ይህ "እኔ ነኝ" የሚለው ንግግር በብሉይ ኪዳን ካለው ዘላለማዊ ህልውና ጋር በቀጥታ የሚተሳሰር ክርስቶሎጂያዊ ድልድይ ነው።

ኢየሱስ እነዚህን አዋጆች ከምሳሌያዊ መግለጫዎች ጋር ማያያዙ፣ በብሉይ ኪዳን የነበሩትን "የያህዌ ጥምር ስሞች" በተግባራዊ ሕይወት ውስጥ መተርጎሙን ያሳያል። ኢየሱስ "የሕይወት እንጀራ"፣ "የዓለም ብርሃን" እና "መልካም እረኛ" ነኝ ሲል፣ በብሉይ ኪዳን ያህዌ ለሕዝቡ የሚሆንላቸውን አሁን እርሱ በአካል እየፈጸመ መሆኑን ማሳየቱ ነው።