ትንሣኤ

የኢየሱስ ክርስቶስ ትንሣኤ የወንጌል ማዕከላዊ ትምህርት፣ መላው የክርስትና ዶክትሪን፣ የቤተ ክርስቲያን ሕልውናና ዘላለማዊ ተስፋ የሚቆሙበት የማዕዘን ድንጋይ ነው። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ከዘፍጥረት ጀምሮ እስከ ራእይ ድረስ ያሉት ገጾች ሁሉ ወደ ባዶው መቃብር ይጠቁማሉ፤ ትንሣኤ የዚህ ታላቅ ወንዝ መድረሻ ብቻ ሳይሆን፣ ወደፊት ለሚፈሰው መላው የቤዛነት ታሪክም ሕያው ምንጭ ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ በ1ኛ ቆሮንቶስ 15፥3-4 ላይ «እኔ ደግሞ የተቀበልሁትን ከሁሉ በፊት አሳልፌ ሰጠኋችሁ» ሲል፤ ይህንን ጥንታዊና ጽኑ የሐዋርያዊ ወግ መሠረት ያስቀምጣል። ይህ መልእክት ዘግይቶ የተጨመረ የክርስትና ዶክትሪን ሳይሆን፣ "መጽሐፍ እንደሚል" የተፈጸመና ከቤተ ክርስቲያን ልደት ጀምሮ የነበረ የወንጌል ማዕከላዊ እውነት ነው። የነገረ መለኮት ሊቃውንት ይህንን ሐዋርያዊ ቃል ጳውሎስ ከመለወጡ በፊት ከነበረው ቀደምት የቤተ ክርስቲያን እምነት የወረሰው፣ የመጀመሪያው የክርስቲኖች የእምነት ቀመር አድርገው ይመለከቱታል። በቃሉ ውስጥ የሚገኙት "አሳልፌ ሰጠኋችሁ" እና "ተቀበልሁ" የሚሉት ሐረጎች በአይሁድ የረቢያዊ ትምህርት ውስጥ የተለመዱ ቴክኒካዊ ቃላት ናቸው። እነዚህ ቃላት አንድ ትምህርት ከመምህር ወደ ደቀ መዝሙር በጥንቃቄ፣ ሳይለወጥ፣ በታማኝነት በቃል ተቀብሎ የማስተላለፍ ሂደትን ያመለክታሉ። ይህም ትንሣኤ የግል የጳውሎስ ፈጠራ ወይም ዘግይቶ የተጨመረ የነገረ መለኮት ጌጥ ሳይሆን፣ ጌታችን በዕለተ መስቀል ካረፈ ከጥቂት ወራት ወይም ዓመታት ውስጥ በኢየሩሳሌም ቤተ ክርስቲያን ዘንድ የተረጋገጠ፣ የተደጋገመ፣ በአደባባይ ይነገር የነበረ የማይናወጥ ታሪካዊ እውነት መሆኑን በግልጽ ያሳያል።

ትንሣኤ ከውጫዊ ታሪካዊ ማስረጃ ባሻገር፣ ራሱ መጽሐፍ ቅዱስ በራሱ ሥልጣን የሚያውጀው የማይሻር መለኮታዊ ክስተት ነው። ያለ ትንሣኤ፣ ወንጌል ወደ ተራ የሥነ-ምግባር ፍልስፍና ዝቅ ይላል፤ ሐዋርያው ራሱ "ክርስቶስም ካልተነሣ እምነታችሁ ከንቱ ናት፤ እስከ አሁን ድረስ በኃጢአታችሁ አላችሁ።" (1ቆሮ 15፥17) በማለት፣ ትንሣኤ ለኃጢአት ስርየትና ለጽድቃችን ብቸኛ ዋስትና መሆኑን ያረጋግጣል። ይህ ጥቅስ ልብን በቀጥታ ይነካል፤ ጳውሎስ ትንሣኤን እንደ አማራጭ ዶክትሪን ወይም እንደ ተጨማሪ በረከት አላቀረበውም፤ ይልቁንም ትንሣኤ ከሌለ መላው የክርስትና ተስፋ የሚፈርስበትን ወሳኝ የመሠረት ድንጋይ አድርጎ አቅርቦታል። ጳውሎስ በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ደጋግሞ "ካልተነሣ" የሚል ቅድመ-ግምት ተጠቅሞ ይከራከራል፤ ይህ ስልት ራሱ ትንሣኤ ምን ያህል ለጠቅላላው የክርስትና ሕንፃ ወሳኝ ምሰሶ እንደሆነ በንጽጽር ያሳየናል ፤ ምሰሶው ቢነቀል፣ ጣራው ብቻ ሳይሆን ግድግዳውም፣ መሠረቱም ጭምር ይፈርሳል። ስለዚህ ትንሣኤ ለአማኙ የአዕምሮ እውቀት ብቻ ሳይሆን፣ ልብን የሚለውጥ፣ ፍርሃትን የሚያሸንፍና በየዕለቱ አዲስ ተስፋ የሚሰጥ ሕያው መንፈሳዊ እውነታ ነው። ይህን ጥቅስ በጸሎትና በማሰላሰል የሚያነብብ ማንኛውም አማኝ ራሱን ሊጠይቅ ይገባል፦ የእኔ እምነት መሠረቱን የጣለው በየትኛው ዓለት ላይ ነው? በራሴ ስሜት፣ በራሴ ጽድቅ፣ ወይስ ከሁለት ሺህ ዓመታት በፊት ባዶ በሆነው መቃብር ላይ? ይህ ጥያቄ ራሱ ወደ ጥልቅ መንፈሳዊ እረፍትና ርግጠኝነት ይመራል፤ ምክንያቱም ትንሣኤ የተመሠረተው በሰው ስሜት መለዋወጥ ላይ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ራሱ በተፈጸመ የማይለወጥ ታሪካዊ ተግባር ላይ ነውና።

ሮሜ 4፥25 — "እርሱ ስለ በደላችን አልፎ የተሰጠ እኛን ለማጽደቅም የተነሣ ነው።"

ትንሣኤው ክርስቶስ በመስቀል ላይ የከፈለው የመተካካት መሥዋዕትነትመተካካት ፍርድክርስቶስ በመስቀል ላይ የኃጢአተኞችን ቅጣት በእነርሱ ምትክ ተቀብሎ የከፈለው መሥዋዕትነት፤ የእግዚአብሔርን ፍትሕ የሚያረካ ትምህርት። በእግዚአብሔር ፍትሕ ፊት ሙሉ በሙሉ ተቀባይነት ማግኘቱን የሚያረጋግጥ መለኮታዊ ማረጋገጫ ነው። ይህ ጥቅስ ሁለት ትይዩ ግሶችን ይይዛል ፣ "አልፎ ተሰጠ" እና "ተነሣ" ፣ እነዚህ ሁለቱ ድርጊቶች ተነጣጥለው የቆሙ ሳይሆኑ፣ አንድ ነጠላ የድነት ተግባር ሁለት ገጽታዎች ናቸው። በግሪክኛው ቅኔያዊ አገነባብ ሁለቱ ግሶች እርስ በርስ ተመጣጣኝ ሆነው የተቀመጡ ናቸው፤ ይህ ተመጣጣኝነት ራሱ ጳውሎስ ሆን ብሎ ያደረገው የሥነ-ጽሑፍ ምርጫ ነው ። መስቀልና ትንሣኤ አንድ ላይ ተያይዘው እንጂ ተነጣጥለው ሊታሰቡ አይችሉም ማለት ነው። ክርስቶስ ስለ በደላችን መሞቱ ብቻውን ቢሆን ኖሮ፣ ያ ሞት ስኬታማ መሆኑን የሚያረጋግጥልን ምንም ነገር ባልነበረም ነበር፤ ትንሣኤው ግን እግዚአብሔር ራሱ "ተቀብያለሁ፣ ዕዳው ተከፍሏል፣ ፍርዴ ረክቷል" ብሎ የፈረመበት መለኮታዊ ፊርማ ነው። እናስበው፦ አንድ ባለ ዕዳ ሰው ዕዳውን ለመክፈል ገንዘብ ቢያቀርብ፣ ገንዘቡ ተቀባይነት ማግኘቱን የምናውቀው ገንዘብ ያዥው ደረሰኝ ሲፈርምለት ብቻ ነው፤ ያለ ደረሰኙ፣ ገንዘቡ ምንም ያህል ትክክለኛ ቢሆንም፣ ገንዘብ ከፋዩ አሁንም እርግጠኛ ሊሆን አይችልም። ትንሣኤ ይህ ደረሰኝ ነው ፣ እግዚአብሔር ራሱ በክርስቶስ ትንሣኤ አማካኝነት "ይህ መሥዋዕት ተቀባይነት አግኝቷል" ብሎ በሰማይና በምድር ፊት የፈረመው ማይሻር ማኅተም። ትንሣኤ ያለ መስቀል ትርጉም አልባ እንደሆነው ሁሉ፣ መስቀልም ያለ ትንሣኤ ውጤት-አልባ ነው፤ ሁለቱ አብረው ሲነበቡ ብቻ ነው የወንጌልን ሙላት የምናይው። ለተጨነቀ ልብ ይህ እውነት ትልቅ መጽናኛ ነው፤ ኃጢአትህ ምንም ያህል ከባድ ቢመስልህ፣ የክርስቶስ ትንሣኤ ራሱ ያ ዕዳ ሙሉ በሙሉ እንደተከፈለ የሚያረጋግጥ የእግዚአብሔር የግል ፊርማ ነው።

1ቆሮንቶስ 15፥20 — "አሁን ግን ክርስቶስ ላንቀላፉት በኩራት ሆኖ ከሙታን ተነሥቶአል።"

ትንሣኤ የ presuppositionalቅድመ-ግምታዊየክርክር ስልት አካሄድ፤ የክርስትናን እውነትነት ከውጫዊ ማስረጃ ይልቅ በራሱ ቅድመ-ግምት (ኦሪታዊ መነሻ) ላይ ብቻ ተመሥርቶ የሚያቀርብ ዘዴ። እምነት ብቻ ሳይሆን፣ በታሪክ ውስጥ በተጨባጭ ማስረጃ የተደገፈ ክስተት ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ "በቅድስና መንፈስ ግን ከሙታን መነሣት የተነሣ በኃይል የእግዚአብሔር ልጅ ሆኖ ስለ ተገለጠ" (ሮሜ 1፥4) በማለት እንደገለጠው፣ ትንሣኤው ክርስቶስ በመስቀል ላይ የከፈለው መሥዋዕትነት የእግዚአብሔርን ፍትሕ ሙሉ በሙሉ ማርካቱን የሚያሳይ መለኮታዊ ማኅተም ነው። በ1ቆሮንቶስ 15፥20 ላይ እንደተጻፈው፣ ክርስቶስ "ላንቀላፉት በኩራትበኩራትየመከር የመጀመሪያ ፍሬ፤ የቀሪው መከር (ሙላት) መምጣት እርግጠኛ መሆኑን የሚያመለክት ብሉይ ኪዳናዊ ምሳሌ፤ ክርስቶስ የአማኞችን ትንሣኤ የሚያረጋግጥ "በኩራት" ተብሎ ተጠርቷል። ሆኖ" በመነሣቱ፣ የሞት አገዛዝ አብቅቶ የዘላለም ሕይወት ኃይል ወደ ዓለም ገብቷል። ገበሬ የመጀመሪያውን ፍሬ ሲያይ ቀሪው መከር በርግጥ እንደሚመጣ እንደሚያውቅ ሁሉ፣ አማኙም የክርስቶስን ትንሣኤ ሲመለከት፣ የራሱ ትንሣኤ ማንም ሊሽረው በማይችል መለኮታዊ ርግጠኝነት እንደሚመጣ ያውቃል። በብሉይ ኪዳን የመከር በዓል (ዘሌ 23፥10-11) ላይ፣ እስራኤላውያን ከመስክ የመጀመሪያውን ነዶ ቆርጠው ለካህኑ ያመጡ ነበር፤ ያ ነዶ ራሱ ገና ያልተሰበሰበውን ሙሉ መከር ወክሎ ይቀርብ ነበር። ጳውሎስ ይህንኑ ምስል ወስዶ ክርስቶስን "በኩራት" ብሎ ሲጠራው፣ ገና ያልተነሱትን አማኞች ትንሣኤ ሁሉ ወክሎ የሚቀርብ ሕያው ማረጋገጫ አድርጎ ያቀርበዋል ማለት ነው። ስለዚህ የክርስቶስ ትንሣኤ ብቸኛ፣ ተነጥሎ የቆመ ተአምር አይደለም፤ ይልቁንም የአንድ ትልቅ መከር መጀመሪያ ነው ፤ እኛም የዚያ መከር ክፍል ነን።

በትንሣኤና በደኅንነታችን መካከል ያለው ትስስር ከክርስቶስ ጋር ኅብረትከክርስቶስ ጋር ኅብረትአማኝ በእምነት አማካኝነት ከክርስቶስ ጋር በሞቱና በትንሣኤው ውስጥ ተባባሪ ሆኖ የሚኖርበት መንፈሳዊ ኅብረት። በሚል ትምህርት ውስጥ ይገለጻል፤ ይህ ኅብረት አማኙን በክርስቶስ ሞት ብቻ ሳይሆን በትንሣኤውም ውስጥ ተካፋይ ያደርገዋል (ሮሜ 6፥4-5)። "እንግዲህ ክርስቶስ በአብ ክብር ከሙታን እንደ ተነሣ እንዲሁ እኛም በአዲስ ሕይወት እንድንመላለስ፥ ከሞቱ ጋር አንድ እንሆን ዘንድ በጥምቀት ከእርሱ ጋር ተቀበርን።" (ሮሜ 6፥4) የሚለው ቃል፣ ጥምቀት ራሱ የክርስቶስን ሞትና ትንሣኤ በምሳሌ የሚያሳይ ምልክት እንደሆነ ያስተምረናል፤ ውኃው ውስጥ መስመጥ የክርስቶስን መቀበር፣ ከውኃው መውጣት ደግሞ ትንሣኤውን ይወክላል። ይህ ማለት አማኙ ትንሣኤን ከውጭ ብቻ የሚመለከት ተመልካች ሳይሆን፣ በእምነት አማካኝነት ወደ ውስጡ የገባ ተካፋይ ነው ማለት ነው። እዚህ ላይ ልብ ልንል የሚገባን ትልቅ ነጥብ አለ፦ ጳውሎስ "ከክርስቶስ ጋር" የሚለውን ሐረግ ደጋግሞ ይጠቀማል ። ከክርስቶስ ጋር ተቀብረናል፣ ከክርስቶስ ጋር ተነስተናል፣ ከክርስቶስ ጋር በሰማያዊ ስፍራ ተቀምጠናል (ኤፌ 2፥6)። ይህ ትንሣኤ የግል የክርስቶስ ብቻ ንብረት ሆኖ የሚቀር ተነጣጥሎ የቆመ ክስተት ሳይሆን፣ በእምነት ወደ እርሱ የተጠጋን ሁሉ ወደ ውስጡ የሚስብ ኅብረት መሆኑን ያሳያል፤ የክርስቶስ ታሪክ የግል ታሪካችን ይሆናል፣ የእርሱ ድል የግል ድላችን ይሆናል።

1ቆሮንቶስ 15፥14-17 — "እምነታችሁ ከንቱ ናት"

ሐዋርያው ጳውሎስ "ደግሞም። ክርስቶስን አስነሥቶታል ብለን በእግዚአብሔር ላይ ስለ መሰከርን ሐሰተኞች የእግዚአብሔር ምስክሮች ሆነን ተገኝተናል፤ ሙታን ግን የማይነሡ ከሆነ እርሱን አላስነሣውም። ሙታን የማይነሡ ከሆነ ክርስቶስ አልተነሣማ፤ ክርስቶስም ካልተነሣ እምነታችሁ ከንቱ ናት፤ እስከ አሁን ድረስ በኃጢአታችሁ አላችሁ። እንግዲያስ በክርስቶስ ያንቀላፉት ደግሞ ጠፍተዋላ። በዚች ሕይወት ብቻ ክርስቶስን ተስፋ ያደረግን ከሆነ፥ ከሰው ሁሉ ይልቅ ምስኪኖች ነን። አሁን ግን ክርስቶስ ላንቀላፉት በኩራት ሆኖ ከሙታን ተነሥቶአል። ሞት በሰው በኩል ስለ መጣ ትንሣኤ ሙታን በሰው በኩል ሆኖአልና።" (1ቆሮ 15፥15-21) ሲል፣ ደኅንነት ረቂቅ ሐሳብ ወይም ሃይማኖታዊ ፍልስፍና ሳይሆን፣ እግዚአብሔር በታሪክ ውስጥ በተጨባጭ በፈጸመው የ ኪዳን ታማኝነትCovenant Faithfulness (የቃል-ኪዳን ታማኝነት)እግዚአብሔር ለሕዝቡ በገባው ቃል-ኪዳን መሠረት ተስፋዎቹን ፈጽሞ የሚጠብቅ ታማኝነት፤ የመጽሐፍ ቅዱስ ቤዛነት ታሪክ ማዕከላዊ ጭብጥ። ላይ የተመሠረተ መሆኑን ያጎላል። ይህ ጥቅስ "እስከ አሁን ድረስ በኃጢአታችሁ አላችሁ።" የሚል ከባድ ቃል ይዟል፤ ይህ ማለት ትንሣኤ ባይኖር ኖሮ፣ የመስቀሉ ሞት ብቻውን ኃጢአትን ለማስወገድ በቂ ማስረጃ ባልነበረውም ነበር ማለት ነው። ክርስቶስ የተነሣው "እኛን ለማጽደቅም የተነሣ ነው።" (ሮሜ 4:25) በመሆኑ፣ ትንሣኤው የመስቀሉ መሥዋዕት በአብ ፊት ፍጹም ተቀባይነት ማግኘቱን የሚያረጋግጥ ፍትሐ-ብሔራዊForensic (ፍትሐ-ብሔራዊ)ከሕግ ፍርድ ቤት የተወሰደ ቃል፤ እግዚአብሔር አማኝን ጻድቅ ነው ብሎ በሕጋዊ መንገድ የሚያውጅበትን ገጽታ ያመለክታል፤ ከውስጣዊ ለውጥ ይልቅ ከውጫዊ ሕጋዊ ሁኔታ ጋር የተያያዘ። ማረጋገጫ ነው። ስለዚህ ደኅንነታችን በስሜታችን ወይም በራሳችን ውስጣዊ ልምምድ ላይ ሳይሆን፣ ከእኛ ውጪ በሆነ፣ በታሪክ ውስጥ በተከናወነ ተጨባጭ ክስተት ላይ የተመሠረተ ጽኑ መሠረት ነው። ጳውሎስ በዚህ ክፍል ውስጥ የተጠቀመበት አነጋገር ስልት ራሱ ለልብ ትልቅ ትምህርት ይሰጣል፤ እርሱ በንድፈ ሐሳብ ደረጃ ብቻ አልተከራከረም፣ ይልቁንም ትንሣኤ ቢጠፋ የሚከሰተውን አስከፊ ውጤት ደረጃ በደረጃ በመዘርዘር አንባቢውን ወደ አንድ የማይቀር መደምደሚያ ይመራል፦ ትንሣኤ ከሌለ፣ ስብከት ከንቱ ነው፤ እምነት ከንቱ ናት፤ ጳውሎስና ጓደኞቹ ስለ እግዚአብሔር ሐሰት እንደ መሰከሩ ይቆጠራሉ፤ አሁንም በኃጢአት ውስጥ ነን፤ ያንቀላፉትም ጠፍተዋል፤ በዚህ ሕይወት ብቻ ተስፋ ካደረግን ከሰው ሁሉ ይልቅ ምስኪኖች ነን (1ቆሮ 15፥14-19)። ይህ ተከታታይ አመክንዮ ራሱ የሚያሳየው ትንሣኤ ለክርስትና ተጨማሪ ማስዋቢያ ሳይሆን፣ የመላው ሕንፃ ብቸኛ መሠረት መሆኑን ነው። ነገር ግን ጳውሎስ በዚያው ትንፋሽ "አሁን ግን ክርስቶስ ላንቀላፉት በኩራት ሆኖ ከሙታን ተነሥቶአል።" (15፥20) ብሎ ድል አድራጊ ቃል ይናገራል — ያ "አሁን ግን" የሚለው ትንሽ ሐረግ ራሱ ከተስፋ መቁረጥ ወደ ማይናወጥ ደስታ የሚያሸጋግር የወንጌል ማዕበል ነው።

ለተጨነቀ ሕሊና ይህ እውነት ትልቅ ማረፊያ ይሰጣል፤ ደኅንነታችን በእያንዳንዱ ቀን ስሜታችን ላይ ወይም በራሳችን መንፈሳዊ ብቃት ላይ የተመሠረተ ቢሆን ኖሮ፣ ተስፋ ልንቆርጥ እንችል ነበር። ብዙ ጊዜ አማኞች የደኅንነታቸውን ርግጠኝነት የሚለኩት በዕለቱ ስሜታቸው፣ በጸሎት ሕይወታቸው ጥንካሬ ወይም በራሳቸው ውድቀትና ስኬት ልክ ነው፤ ይህ ግን በአሸዋ ላይ እንደ መቆም ነው — ማዕበል በተነሳ ቁጥር ይናወጣል። ነገር ግን ደኅንነታችን ከሁለት ሺህ ዓታት በፊት ባዶ በሆነው መቃብር ላይ የተመሠረተ ስለሆነ፣ ያ መሠረት ፈጽሞ አይናወጥም። "ክርስቶስ ከሙታን ተነሥቶ ወደ ፊት እንዳይሞት ሞትም ወደ ፊት እንዳይገዛው እናውቃለንና።" (ሮሜ 6፥9)፤ ስለዚህ በእርሱ ያለን ደኅንነትም እንዲሁ ዘላቂና የማይናወጥ ነው። ዛሬ ስሜትህ ደካማ ቢሆንም እንኳ፣ የክርስቶስ ትንሣኤ ግን "ኢየሱስ ክርስቶስ ትናንትና ዛሬ እስከ ዘላለምም ያው ነው።" (ዕብ 13፥8)፤ ደኅንነትህ የተመሠረተው በአንተ ውስጥ ባለው ነገር ላይ ሳይሆን፣ ከአንተ ውጪ በሆነው፣ ፈጽሞ በማይለወጠው ታሪካዊ እውነት ላይ ነው። ይህን ማወቅ ራሱ ልብን ከፍርሃት ነጻ የሚያወጣ፣ በእምነት እንድንጸና የሚያበረታታ ኃያል መጽናኛ ነው።

ምንም እንኳ የኢየሱስ ትንሣኤ የአዲስ ኪዳን ከፍተኛ ኩነት ቢሆንም፣ ከቤዛነት ታሪክ አውድ ተነጥሎ በድንገት የመጣ ኩነት አይደለም። ተሐድሶ ነገረ-መለኮት "የቃል-ኪዳን አንድነት" ብሎ በሚጠራው መርህ መሠረት፣ ብሉይ ኪዳን ለትንሣኤ ተስፋ የበለጸገ ሥነ-መለኮታዊ መንገድ አዘጋጅቷል፤ ይህም ከአዳምና ከኖኅ ጀምሮ፣ በአብርሃም፣ በሙሴና በዳዊት ኪዳናት አማካኝነት ወደ ክርስቶስ የሚያመራ ነጠላ የ ቤዛነት ትርክትRedemptive-Historical Narrative (የቤዛነት ትርክት)መጽሐፍ ቅዱስን ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ አንድ ወጥ የሆነ የእግዚአብሔር የማዳን ታሪክ አድርጎ የሚያነብ የትርጓሜ አቀራረብ፤ እያንዳንዱ ክፍል ወደ ክርስቶስ ያመራል። ነው። ብሉይ ኪዳን ትንሣኤን በቀጥታ ባይተነትንም፣ የእግዚአብሔርን የፈጠራ ኃይል፣ የቃል-ኪዳን ታማኝነትና ለሙታን ያለውን ፍቅር በተደጋጋሚ በጥላና በምልክት እያሳየ፣ የአንባቢውን ልብ ወደ አንድ ታላቅ ተስፋ ያዘጋጃል፤ ይህም ተስፋ በክርስቶስ ትንሣኤ ውስጥ ብቻ ሙላቱን ያገኛል።

ኢዮብ 19፥25-27 — "እኔ ግን የሚቤዠኝ ሕያው እንደ ሆነ... አውቃለሁ"

ኢዮብ በሥቃዩ ጥልቀት ውስጥ ሆኖ "እኔ ግን የሚቤዠኝ ሕያው እንደ ሆነ፥ በኋለኛውም ዘመን በምድር ላይ እንዲቆም አውቃለሁ፤ ... ከሥጋዬ ሆኜ እግዚአብሔርን አያለሁ።" (ኢዮብ 19፥25-27) ሲል የገለጸው ጽኑ እምነት፣ ከመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በጣም ቀደምት ከሆኑት የትንሣኤ ተስፋ መግለጫዎች አንዱ ነው። ይህ ንግግር የተነገረው ኢዮብ በሕይወቱ እጅግ በጨለመ ወቅት ውስጥ ነው፤ ልጆቹን፣ ንብረቱን፣ ጤናውንም ያጣ፣ ጓደኞቹ እንኳ ተሳስተሃል፣ ተቀጣህ ብለው በሚወቅሱት ቅጽበት ነው። ኢዮብ በሥጋው ላይ ኪኖቹ ተነቅለው፣ ጓደኞቹ ሲወቅሱት፣ ራሱ ስለ ራሱ ንጽሕና እርግጠኛ ሆኖ ሳለ ለምን ይህን ያህል እንደሚሠቃይ ባይረዳም፣ ተስፋው ግን ከአሁኑ ችግር በላይ ወደ ተነሱበት የመጨረሻ ተስፋ ተመልክቷል፤ "ከሥጋዬ ሆኜ" የሚለው ቃል ራሱ ትንሣኤ አካላዊ እንደሚሆን አስቀድሞ ይጠቁማል። ኢዮብ "የሚቤዠኝ" ብሎ የተጠቀመበት ቃል (ጎኤል) በብሉይ ኪዳን ሕግ ውስጥ ለቅርብ ዘመድ የተሰጠ ኃላፊነት ነበር — የተጨቆነን ወይም የተሸጠን ንብረት መልሶ የመግዛት፣ የደም ተበቃይ የመሆን ግዴታ። ኢዮብ በዚህ ስም እግዚአብሔርን ሲጠራው፣ ምንም እንኳ ራሱ በሞት አፋፍ ላይ ቢቆምም፣ አንድ ቀን የሚነሳለት፣ ስሙን የሚያጸድቅለት፣ ፍትሑን የሚያመጣለት ቅርብ ዘመድ-አዳኝ እንዳለው ያውጃል። ይህ ጥቅስ ሞት የአንድ አማኝ ሕልውና ፍጻሜ አለመሆኑን የሚያሳይ ቀደምት ምስክርነት ነው፤ ኢዮብ በጨለማ ውስጥ ሆኖ እንኳ፣ ከዚያ ጨለማ ባሻገር ወደ እርሱ የሚመጣ ቤዣ እንዳለ ተስፋ አድርጓል። ዛሬ በሥቃይ ውስጥ ላለ ማንኛውም አማኝ፣ የኢዮብ ቃል ትልቅ ብርታት ይሰጣል፤ ጨለማህ ምንም ያህል ጥልቅ ቢሆን፣ ከሱ ባሻገር ቤዣህ ሕያው ነው፣ በኋለኛው ቀንም ይቆማል።

ኢሳይያስ 26፥19 — "ሙታንህ ሕያዋን ይሆናሉ"

ነቢዩ ኢሳይያስ "ሙታንህ ሕያዋን ይሆናሉ፥ በድኖችም ይነሣሉ። በአፈር የምትተኙ ሆይ፥ ንቁ ዘምሩም፤" (ኢሳ 26፥19) በማለት የተነበየው፣ ትንሣኤ ከእግዚአብሔር ቃል-ኪዳናዊ ታማኝነትና የፍጥረት ጌትነት የሚመነጭ መሆኑን ያረጋግጣል። ይህ ትንቢት በኢሳይያስ 26 ውስጥ በአጠቃላይ ስለ እግዚአብሔር ፍርድና ስለ ጻድቃን ማዳን በተነገረ አውድ ውስጥ ይመጣል፤ ነቢዩ ጨቋኞች ኃይላት ወደቁ ብሎ ካወጀ በኋላ፣ ወደ ትንሣኤ ተስፋ ይሸጋገራል — ይህም ማለት እግዚአብሔር የመጨረሻውን ፍትሕ የሚያመጣው በሕይወት ባሉት ላይ ብቻ ሳይሆን፣ ቀድሞ ላንቀላፉት ጻድቃንም ጭምር ነው። ይህ ትንቢት ከዚያው ምዕራፍ ቀደም ብሎ ካለው "የሞቱት በሕይወት አይኖሩም፥ ሙታንም አይነሡም፤" (ኢሳ 26፥14) ከሚለው ስለ ኃያላን ጨቋኞች መጨረሻ ከተነገረው ቃል ጋር ሆን ተብሎ ይነጻጸራል፤ የክፉዎች ትዝታ ለዘላለም ይጠፋል፣ የጻድቃን ግን ትዝታ ብቻ ሳይሆን ሰውነት ራሱ ተመልሶ ይነሣል። "በአፈር የምትተኙ ሆይ፥ ንቁ ዘምሩም" የሚለው ጥሪ፣ ሞት የመጨረሻ ዝምታ ሳይሆን ጊዜያዊ እንቅልፍ ብቻ መሆኑን ያሳያል፤ ንቅናቄው ራሱ ወደ ዝማሬ የሚያመራ ደስታ የተሞላበት ንቅናቄ ነው — ልብ በሉ፣ ነቢዩ "ተነሱ ተነቃቁ" ብቻ ሳይሆን "ዘምሩ" ብሎ ነው የሚጠራው፤ ትንሣኤ ከሐዘን ወደ ዝማሬ የሚደረግ ታላቅ ሽግግር ነው ማለት ነው። ለዛሬ ላዘነ ልብ ይህ ትንቢት ትልቅ ተስፋ ይሰጣል፤ በመቃብር ውስጥ ያንቀላፉ ወዳጆችህ የመጨረሻውን ዝማሬ ገና አልዘመሩም፤ ያ ቀን ግን በርግጥ ይመጣል።

ሕዝቅኤል 37 — የደረቁ አጥንቶች ራእይ

የሕዝቅኤል 37 ራእይ እግዚአብሔር በመንፈሱ አማካኝነት በሞት ሸለቆ ላይ ያለውን ሉዓላዊ የፈጠራ ሥልጣን ያሳያል። ነቢዩ "እጅግ ብዙ ነበሩ፤ እነሆም፥ እጅግ ደርቀው ነበር።" (ሕዝ 37፥2) አጥንቶች በተነጠፉበት ሸለቆ ውስጥ ሲቀመጥ፣ እግዚአብሔር "እነዚህ አጥንቶች በሕይወት ይኖራሉን?" ብሎ ሲጠይቀው፣ ነቢዩ ራሱ "ጌታ እግዚአብሔር ሆይ፥ አንተ ታውቃለህ" (ሕዝ 37፥3) ብሎ ብቻ መመለስ ችሏል — ራሱ በራሱ አቅም ምላሽ ሊሰጥ አልቻለም። "የደረቁ" የሚለው ቃል ራሱ ተስፋ ምንም አለመኖሩን ያመለክታል፤ አዲስ የተቀበሩ አጥንቶች ገና እርጥብና ለስላሳ ሆነው ሊገኙ ይችሉ ነበር፣ እነዚህ አጥንቶች ግን በፀሐይ ተለብልበው፣ ነጭ ሆነው፣ ለረጅም ጊዜ የተጣሉ ናቸው — ማንኛውም የሰው ተስፋ ፈጽሞ የተቆረጠበት ትዕይንት ነው። ይህ ትሕትና የተሞላበት መልስ ራሱ ትልቅ ትምህርት ይዟል፤ ትንሣኤ ከሰው ችሎታ ወይም ግምት በላይ የሆነ፣ ብቸኛ የእግዚአብሔር ሥራ ብቻ ነው። መንፈሱ ሲነፍስባቸው ግን፣ አጥንቶቹ ተነቃንቀው፣ ሥጋ ለብሰው፣ "እጅግም ታላቅ ሠራዊት ሆነው ቆሙ" (ሕዝ 37፥10)። ይህ ሂደት በሦስት ደረጃዎች ተከናውኗል — መጀመሪያ ድምፅ፣ ቀጥሎ ንቅናቄና ሥጋ መልበስ፣ በመጨረሻም እስትንፋስ መግባት፤ ይህ ደረጃ በደረጃ የሚደረግ ትንሣኤ ራሱ ትንሣኤ ድንገተኛ አደጋ ሳይሆን፣ ሆን ተብሎ የተከናወነ፣ በእያንዳንዱ ደረጃ የእግዚአብሔር ቁጥጥር ውስጥ ያለ ሥርዓት ያለው ተግባር መሆኑን ያሳያል። ይህ ራእይ በቀጥታ አውዱ የእስራኤልን ብሔራዊ መታደስ ቢያመለክትም፣ የተጠቀመበት ምስል — ከሞት ወደ ሕይወት ማንሳት — ወደ ግላዊና ወደ ኮስሚክ ትንሣኤ ተስፋ ራሱ ያድጋል፤ ያው መንፈስ ክርስቶስን ከሙታን ያስነሣው መንፈስ (ሮሜ 8፥11) ዛሬም በአማኝ ውስጥ አዲስ ሕይወት ይፈጥራል። ዛሬ ተስፋ የቆረጠ፣ "የደረቀ" ብቻ ነኝ የሚል ማንኛውም ሰው ይህን ራእይ ሲያነብብ ልብ ሊያደርገው የሚገባ ነገር አለ፤ የደረቀ አጥንት እንኳ ለእግዚአብሔር መንፈስ ከባድ አይደለም።

መዝሙር 16፥10 — "ቅዱስህንም መበስበስን ያይ ዘንድ አትተወውም"

ዳዊት "ነፍሴን በሲኦል አትተዋትምና፥ ቅዱስህንም መበስበስን ያይ ዘንድ አትተወውም።" (መዝ 16፥10) ሲል፣ ይህ ትንቢት በሐዋርያት ስብከት ውስጥ ክርስቶስን ከዳዊት ቃል-ኪዳን ጋር ለማገናኘት ዋና ማስረጃ ሆኖ አገልግሏል። ጴጥሮስ በበዓለ ሃምሳ ስብከቱ (ሐዋ 2፥25-31) ይህንን ጥቅስ በቀጥታ በክርስቶስ ትንሣኤ ላይ ተግባራዊ አድርጎታል፤ ዳዊት ራሱ ሞቶ ተቀብሮ ሥጋው በስብሶ እንደነበር ስለሚታወቅ፣ ዳዊት ስለ ራሱ ሳይሆን ስለ ዘሩ (መሲሕ) እየተናገረ እንደነበር ጴጥሮስ ያስረዳል። ጴጥሮስ አድማጮቹን "መቃብሩም እስከ ዛሬ በእኛ ዘንድ አለ።" (ሐዋ 2፥29) ብሎ ሲያስታውሳቸው፣ ይህ ማስረጃ ራሱ ኃያል ነው — ዳዊት ራሱ አልተነሳም፣ መቃብሩ ተከፍቶ ባዶ አልሆነም፤ ስለዚህ ዳዊት "ቅዱስህንም መበስበስን ያይ ዘንድ አትተወውም" ብሎ ሲናገር ስለ ራሱ ሳይሆን፣ ስለ ተስፋ ተደረገለት መሲሕ ትንቢት ተናግሯል ማለት ነው። ይህ የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን የመጀመሪያ የመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜ ምሳሌ ራሱ ትልቅ ትምህርት ይሰጠናል፤ ትንሣኤው ድንገተኛ ወይም ያልተጠበቀ ክስተት ሳይሆን፣ በዳዊት ዘመን እንኳ በትንቢት ተነግሮ የነበረ፣ እግዚአብሔር ከጥንት ጀምሮ ያቀደው መለኮታዊ ዕቅድ ፍጻሜ ነው። ይህ ደግሞ ለዛሬው አማኝ ትልቅ መተማመኛ ይሰጣል፤ የክርስቶስ ትንሣኤ የታሪክ አጋጣሚ ሳይሆን፣ ከዳዊት ዘመን አልፎ ገና ከጥንት ጀምሮ በእግዚአብሔር ልብ ውስጥ የነበረ፣ በትክክለኛው ጊዜ የተፈጸመ ትንቢት ነው።

የይስሐቅ አክዳህ

"እግዚአብሔር ከሙታን እንኳ ሊያስነሣው እንዲቻለው አስቦአልና፥ ከዚያም ደግሞ በምሳሌ አገኘው።" (ዕብ 11፥19) የሚለው የዕብራውያን ጸሐፊ ትርጓሜ፣ ዘፍጥረት 22ን በጥልቅ የትንሣኤ ብርሃን ውስጥ ያስቀምጠዋል። አብርሃም ወደ ሞሪያ ተራራ ሲወጣ "በሦስተኛውም ቀን" (ዘፍ 22፥4) እንደደረሰ ተጽፏል፤ ይህ የሦስት ቀን ጉዞ ራሱ አብርሃም ልጁን በአዕምሮው እንደ ሞተ ቆጥሮት ወደ ተራራው ሲወጣ የነበረበትን ውስጣዊ ትግል ያመለክታል። ለሦስት ቀናት ሙሉ አብርሃም ከልጁ ጋር ተጓዘ፤ በእያንዳንዱ እርምጃ የልጁን ድምፅ ይሰማ ነበር፣ ፊቱን ያይ ነበር፣ ነገር ግን ልቡ ውስጥ ቀድሞውኑ የቀብር ሥነ ሥርዓት ጀምሮ ነበር ማለት ይቻላል። አብርሃም እጁን ወደ ልጁ ባነሳ ጊዜ፣ በእምነት ልጁ ተመልሶ እንደሚሰጠው ያምን ነበር፤ ይህ እምነት ደግሞ ትንሣኤያዊ እምነት ነበር — እግዚአብሔር ከሙታን እንኳ ማንሳት ይችላል የሚል ጽኑ መተማመን። ይህ ትዕይንት ኢየሱስ ራሱ ከሦስት ቀናት በኋላ ከሞት እንደሚነሳ በጥላ የሚተነብይ ኃያል ምሳሌ ነው። ልብ በሉ፦ በዚህ ትዕይንት ውስጥ አብርሃም ራሱ የአብን ሚና ይጫወታል፣ ይስሐቅ ደግሞ የፈቃደኝነት ልጅን ምሳሌ ይወክላል፤ ይስሐቅ ተቃውሞ ሳያሰማ፣ ራሱ የተሠዋበትን እንጨት ተሸክሞ ተራራውን የወጣው (ዘፍ 22፥6) ራሱ ኢየሱስ የመስቀሉን እንጨት ተሸክሞ ወደ ጎልጎታ የወጣበትን ትዕይንት አስቀድሞ የሚያመላክት ኃያል ምሳሌ ነው። እግዚአብሔር በመጨረሻው ቅጽበት ግልገል በጫካ ውስጥ አዘጋጅቶ ይስሐቅን ቢተካውም (ዘፍ 22፥13)፣ ለራሱ ልጁ ግን ምንም ተካ አላዘጋጀም፤ "ለገዛ ልጁ ያልራራለት" (ሮሜ 8፥32) አብ ራሱ ነው።

የዮናስ ምልክት

ዮናስ በዓሣ ሆድ ውስጥ ሦስት ቀንና ሦስት ሌሊት እንደቆየ (ዮና 1፥17)፣ ጌታ ኢየሱስ ራሱ ይህንን ታሪክ "ስለ ራሱ ትንሣኤ" ብቸኛ ምልክት አድርጎ ተጠቅሞበታል፦ "ዮናስ በዓሣ አንባሪ ሆድ ሦስት ቀንና ሦስት ሌሊት እንደ ነበረ፥ እንዲሁ የሰው ልጅ በምድር ልብ ሦስት ቀንና ሦስት ሌሊት ይኖራል።" (ማቴ 12፥40)። ኢየሱስ ለምልክት ጠያቂዎች ምንም ሌላ ምልክት እንደማይሰጣቸው ገልጦ ይህንን ብቻውን አቅርቧል፤ ይህ ማለት የክርስቶስ ትንሣኤ ራሱ ስለ እርሱ ማንነትና ሥልጣን የመጨረሻው፣ በቂው ማስረጃ ነው ማለት ነው። ዮናስ ራሱ ከዓሣው ሆድ ውስጥ ሆኖ የጸለየው ጸሎት (ዮና 2፥1-9) "ከሲኦል ጥልቅ ውስጥ ጮኽሁ፣ ሰማህም" የሚል ቃል ይዟል፤ ይህ ራሱ ዮናስ ራሱን በሞት ደረጃ ውስጥ እንዳለ ቆጥሮ እንደነበር ያሳያል — ለእርሱ ያ ልምምድ የግል ሞትና ትንሣኤ ተመክሮ ነበር። ከሞት ወደ ድል የመሸጋገር ንድፍ በዮናስ ታሪክ ውስጥ አስቀድሞ ተቀርጿል፤ ተስፋ የቆረጠ ይመስል የነበረው ትንቢተኛ በሕይወት ተመልሶ እንደወጣ፣ ክርስቶስም ከመቃብር ጨለማ በክብር ወጣ። ልዩነቱ ግን ትልቅ ነው፤ ዮናስ ከሞት አላለፈም፣ ከሞት አፋፍ ብቻ ተመልሷል፤ ኢየሱስ ግን በእውነት ሞቶ፣ በእውነት ተነሥቷል — ስለዚህ ኢየሱስ "ከዮናስ የሚበልጥ" (ማቴ 12፥41) ነው ብሎ ራሱ ተናግሯል።

ማርቆስ 8፥31 — "...ከሦስት ቀንም በኋላ ሊነሣ..."

ትንሣኤ በኢየሱስ ክርስቶስ ማንነት፣ መሲሐዊ ተልዕኮና የእግዚአብሔር መንግሥት አዋጅ ውስጥ በኦርጋኒክ መንገድ የተሳሰረ እውነታ ነው። ኢየሱስ ስለ መከራው፣ ስለ ሞቱና ስለ ትንሣኤው ያስቀመጣቸው ትንቢታዊ ማረጋገጫዎች የትንሣኤን ታሪካዊና ሥነ-መለኮታዊ ግድነት ያመለክታሉ (ማር 8፥31)። "...ከሦስት ቀንም በኋላ ሊነሣ..." የሚለው ቃል፣ ትንሣኤው ድንገተኛ አደጋን ለመቀልበስ የመጣ ሳይሆን፣ ዓለም ሳይፈጠር በእግዚአብሔር የቅድመ-እውቀትና ሉዓላዊ ውሳኔ በታቀደው መለኮታዊ የድነት ዕቅድ የተከናወነ መሆኑን ያሳያል። ይህ ንግግር የተነገረው ጴጥሮስ "አንተ ክርስቶስ ነህ" (ማር 8፥29) ብሎ ከመሰከረ ወዲያውኑ በኋላ ነው፤ ኢየሱስ ግን ጴጥሮስ ስለ ክርስቶስነቱ የተረዳውን ወዲያውኑ በመስቀልና በትንሣኤ ብርሃን ውስጥ ያስተካክለዋል — መሲሕነት ማለት ንጉሣዊ ክብር ብቻ ሳይሆን፣ በመጀመሪያ በመከራና በሞት ውስጥ የሚያልፍ፣ ከዚያም በትንሣኤ የሚፈጸም መንገድ ነው። ጴጥሮስ ይህንን ሲቃወም፣ ኢየሱስ "ወደ ኋላዬ ሂድ፥ አንተ ሰይጣን፤" (ማር 8፥33) ብሎ በጽኑ ገሠፀው፤ ይህ ራሱ ትንሣኤ-ነክ የሆነው መንገድ ምን ያህል ማዕከላዊ እንደሆነ ያሳያል — ትንሣኤ ከመስቀል ውጪ ተነጣጥሎ ሊታሰብ አይችልም። ኢየሱስ ይህንን ትንቢት ደጋግሞ (ማር 9፥31፤ 10፥33-34) ለደቀ መዛሙርቱ ሲናገር፣ እነርሱ ግን ይህንን ቃል መረዳት ተስኗቸው ነበር (ሉቃ 18፥34)፤ ይህ ራሱ ትንሣኤው ከድንገተኛ ተስፋ ይልቅ በኢየሱስ ራሱ ንቁ የቅድመ-እውቀት ውስጥ ያለ ትንቢት እንደነበረ ያረጋግጣል። ደቀ መዛሙርቱ የተረዱት ትንቢት ሳይሆን፣ ተስፋቸው ግን ሳይታወቃቸው በዚያ ትንቢት ላይ ተሠርቶ ነበር፤ ይህ ደግሞ ዛሬም ብዙ ጊዜ የእኛ ተመክሮ ነው — የእግዚአብሔርን ቃል ሙሉ በሙሉ ባንረዳውም እንኳ፣ ታማኝነቱ ግን አልቀነሰም።

ማቴዎስ 22፥29-32 — ከሰዱቃውያን ጋር የነበረው ክርክር

ኢየሱስ ትንሣኤን ከማይቀበሉ ሰዱቃውያን ጋር በነበረው ክርክር (ማቴ 22፥29–32)፣ ትንሣኤ በእግዚአብሔር ቃል-ኪዳናዊ ባሕርይና ሉዓላዊ ኃይል ላይ የተመሠረተ መሆኑን አረጋግጧል። ሰዱቃውያን ትንሣኤ የለም ብለው ስለሚያምኑ ኢየሱስን በአስቸጋሪ ጥያቄ ለመፈታተን ቢሞክሩም፣ ኢየሱስ ግን "መጻሕፍትንና የእግዚአብሔርን ኃይል አታውቁምና ትስታላችሁ።" (ማቴ 22፥29) ብሎ በቀጥታ ስህተታቸውን ሁለት ዘርፍ ብቻ ጠቀሰ — መጽሐፍ ቅዱስንና የእግዚአብሔርን ኃይል አለማወቅ። ይህ ትችት ራሱ ትልቅ ትምህርት ይይዛል፤ ትንሣኤን መካድ ሁልጊዜ የመጽሐፍ ቅዱስን ሥልጣንና የእግዚአብሔርን ሉዓላዊ ኃይል አለማወቅ (ወይም አለመቀበል) ውጤት ነው። ኢየሱስ ከዘፀአት 3፥6 "የአብርሃም አምላክ፣ የይስሐቅም አምላክ፣ የያዕቆብም አምላክ" ከሚለው ቃል በመነሳት፣ እግዚአብሔር ራሱ "የሕያዋን አምላክ ነው እንጂ የሙታን አምላክ አይደለም።" (ማቴ 22፥32) በማለት መልስ ሰጣቸው። ይህ ጥቅስ የተጠቀሰው እግዚአብሔር ለሙሴ ራሱን ሲገልጥ ነው፤ በዚያ ወቅት አብርሃም፣ ይስሐቅና ያዕቆብ ከዘመናት በፊት ሞተው ተቀብረው ነበር። ሆኖም እግዚአብሔር "ነበርሁ" ሳይሆን "ነኝ" በሚል የአሁን ጊዜ ግሥ ተጠቅሞ ራሱን ከእነርሱ ጋር ያዛምዳል፤ ይህ ራሱ አብርሃም፣ ይስሐቅና ያዕቆብ ምንም እንኳ በአካል ቢያንቀላፉም፣ ለእግዚአብሔር ግን አሁንም ሕያዋን መሆናቸውን ያመለክታል። ይህ የኢየሱስ ክርክር ስልት ራሱ ትልቅ ትምህርት ይሰጠናል፤ ትንሣኤ የቆመው በአንድ ተነጥሎ በሚነበብ ጥቅስ ላይ ብቻ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ራሱ ማንነትና በኪዳን ታማኝነቱ ውስጥ ስለተመሠረተ ነው — እግዚአብሔር ከአብርሃም ጋር ኪዳን ከገባ፣ ያ ኪዳን ከሞት በኋላ እንኳ ውጤት ማምጣት አለበት፣ ምክንያቱም እግዚአብሔር የሕያዋን አምላክ ነውና። ሕዝቡ ይህን ትምህርት ሲሰሙ "ተገረሙ" (ማቴ 22፥33) ይላል ወንጌላዊው፤ ይህ ራሱ ኢየሱስ ትንሣኤን ከቀላል ክርክር በላይ፣ ከእግዚአብሔር ማንነት ጋር በተያያዘ ጥልቅ እውነት አድርጎ ማቅረቡ ምን ያህል ኃይለኛ እንደነበረ ያሳያል።

ዮሐንስ 11፥25 — "ትንሣኤና ሕይወት እኔ ነኝ"

የኢየሱስ ትምህርት ከፍተኛው ነጥብ በዮሐንስ 11፥25 ላይ የሚገኘው "ትንሣኤና ሕይወት እኔ ነኝ" የሚለው የ እኔ ነኝἐγώ εἰμι (እኔ ነኝ)ኢየሱስ ራሱን ለመግለጽ የተጠቀመበት ግሪክኛ ሐረግ፤ ከዘፀአት 3:14 ላይ እግዚአብሔር ለሙሴ የገለጠው መለኮታዊ ስም ጋር ቀጥተኛ ትስስር ያለው፣ ኢየሱስ ራሱን ከያህዌ ጋር እኩል አድርጎ የገለጠበት ንግግር። አዋጅ ነው፤ ይህ የብሉይ ኪዳን መለኮታዊ ስም (ዘጸ 3፥14) ቀጥተኛ ጥቅስ በመሆኑ፣ ኢየሱስ ራሱን ከያህዌ ጋር በአካል በማንነት እኩል አድርጎ የገለጠበት ከፍተኛ የክርስቶሎጂ ጥቅስ ነው። ይህ ንግግር የተነገረው ላዛሮስ ወንድሟ በሞተባት በማርታ ፊት ነበር፤ ላዛሮስ "በመቃብር አራት ቀን ሆኖት አገኘው።" (ዮሐ 11፥17)፣ ይህ ደግሞ በአይሁድ ወግ መሠረት ነፍስ ከሥጋ ላይ ሙሉ በሙሉ የተለየችበት፣ ተስፋ ፈጽሞ የተቆረጠበት ወቅት ተደርጎ ይታይ ነበር። ኢየሱስ "ወንድምሽ ይነሣል" ብሎ ሲነግራት፣ ማርታ በተለምዶ የነበረውን የመጨረሻ ቀን ትንሣኤ ተስፋ ጠቀሰች (ዮሐ 11፥24) — ትክክለኛ ትምህርት ግን ራቅ ያለ፣ ስሜት የማይሰጥ፣ ቀዝቃዛ ትምህርት ብቻ። ኢየሱስ ግን ትንሣኤን ወደ ወደፊት ብቻ ከሚጠበቅ ክስተት ወደ አሁን ወዳለ ሰው — ወደ ራሱ — አዛወረው፤ "ትንሣኤ" የሚባል ረቂቅ ትምህርት ብቻ ሳይሆን፣ ትንሣኤ ራሱ በአካል በፊቷ ቆሞ ነበር። ይህ ራሱ ለሐዘንተኞች ትልቅ መንፈሳዊ ትምህርት ይሰጣል፤ ትንሣኤ ስለ ወደፊት እውነት ማወቅ ብቻ ሳይሆን፣ ዛሬ ራሱ ትንሣኤውን በሆነው ጌታ ጋር በግል ኅብረት መያዝ ነው። "ትንሣኤና ሕይወት እኔ ነኝ፤ የሚያምንብኝ ቢሞት እንኳ ሕያው ይሆናል፤ ሕያው የሆነውም የሚያምንብኝም ሁሉ ለዘላለም አይሞትም፤" (ዮሐ 11፥25-26) የሚለው ተከታይ ቃል፣ ትንሣኤ የወደፊት ተስፋ ብቻ ሳይሆን፣ ዛሬ በክርስቶስ በማመን የሚገኝ የአሁን ዋስትና መሆኑን ያውጃል። ኢየሱስ ወዲያውኑ ማርታን "ይህን ታምኚያለሽን?" (ዮሐ 11፥26) ብሎ ይጠይቃታል፤ ይህ ጥያቄ ዛሬም ለእያንዳንዳችን ይቀርባል — ትንሣኤ ስለ ሩቅ ዘመን ትምህርት ብቻ ሳይሆን፣ ዛሬ በግላችን ልንመልሰው የሚገባ የግል የእምነት ጥያቄ ነው። ከዚያም ኢየሱስ "በታላቅ ድምፅ፦ አልዓዛር ሆይ፥ ወደ ውጭ ና ብሎ ጮኸ።" (ዮሐ 11፥43)፣ ይህም ትንሣኤ ውስጣዊ ስሜት ሳይሆን፣ በእውነት የሙታንን ጆሮ የሚደርስ ኃያል መለኮታዊ ትእዛዝ መሆኑን ያሳያል።

ሉቃስ 24፥39 — የትንሣኤ አካል ተፈጥሮ

የአዲስ ኪዳን ትንሣኤ ማዕከላዊ አሳብ፣ የኢየሱስ ትንሣኤ አካላዊ እንጂ ተራ የመንፈስ ሕልውና ቀጣይነት አለመሆኑ ነው። ይህ ነጥብ በተለይ በተሐድሶ ነገረ-መለኮት ውስጥ ትልቅ ቦታ አለው፤ ምክንያቱም የ ኖስቲክኖስቲክቁሳዊውን ዓለምና ሥጋን እንደ ክፉ ወይም ዝቅተኛ አድርጎ የሚቆጥር፣ ድነትን በምስጢራዊ እውቀት ብቻ የሚያገኝ ጥንታዊ የመናፍቅነት ትምህርት፤ ቤተ ክርስቲያን ውድቅ አድርጋዋለች። ወይም የፕላቶናዊ ስጋ-ንቀት ትምህርቶችን ውድቅ ስለሚያደርግ ነው። በሉቃስ 24፥39 ላይ ኢየሱስ ደቀ መዛሙርቱ በፍርሃት ተውጠው መንፈስ አይተናል ብለው ባሰቡ ጊዜ፣ "እኔ ራሴ እንደ ሆንሁ እጆቼንና እግሮቼን እዩ፤ በእኔ እንደምታዩት፥ መንፈስ ሥጋና አጥንት የለውምና እኔን ዳስሳችሁ እዩ" በማለት መናገሩ፣ ትንሣኤ ሙሉ ለሙሉ አካላዊና ተጨባጭ ክስተት መሆኑን ያረጋግጣል። ኢየሱስ "እጆቼንና እግሮቼን እዩ" ብሎ ሲናገር፣ የመስቀል ችንካር ምልክቶችን በግልጽ እያሳያቸው ነበር፤ የተነሣው አካል ከተሰቀለው አካል ጋር ተመሳሳይ መሆኑን — በተአምራዊ መንገድ ሌላ ለውጥ ያደረገ ቢሆንም እንኳ የማንነት ቀጣይነት እንዳለው — ማረጋገጫ ነው። ኢየሱስ ደግሞ ከእነርሱ ጋር ዓሣ በልቷል (ሉቃ 24፥42-43)፤ ይህ ተግባር ራሱ ትንሣኤው ምናብ ወይም ራእይ ብቻ ሳይሆን፣ ተጨባጭ የሆነ አዲስ አካላዊ ህልውና እንደነበረው ያሳያል — መንፈስ ወይም ራእይ ምግብ ሊፈልግ ወይም ሊበላ አይችልምና። ይህ እውነት ፍጥረት ራሱ በክርስቶስ ትንሣኤ ውስጥ የመታደስ (ሳይሆን የመተካት) ተስፋ እንዳለው ያረጋግጣል፤ ይህም ፍጥረትን የካደ ማንኛውም ምሥጢራዊ ሥነ-መለኮት ላይ ተሐድሶአዊ ትችት ያቀርባል። አማኙ የወደፊት ተስፋው ከቁሳዊው ዓለም ማምለጥ ​ሳይሆን፣ በክርስቶስ እንደታየው ዓይነት የከበረ አካል መልበስ መሆኑን ይማራል (ፊልጵ 3፥21)። ይህ እውነት ለዛሬው ክርስቲያን ትልቅ መንፈሳዊ አንድምታ አለው፤ ሰውነታችን፣ ሥራችን፣ ግንኙነታችን፣ ይህች ምድር ራሷ ለእግዚአብሔር ከንቱ አይደሉም — ትንሣኤ ይህችኑ ተጨባጭ ዓለም ወደፊት ታድሶ እንደሚኖር ስለሚያረጋግጥ፣ ዛሬ በሰውነታችንና በምድራዊ ኑሮአችን ውስጥ የምናደርገው መልካም ነገር ሁሉ ትርጉም ያለው ነው።

የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ትንሣኤ በታሪክ ድርሳናት ውስጥ እንደ ተራ አፈ ታሪክ የሚታለፍ ሳይሆን፣ ጋሪ ሃበርማስና ማይክል ሊኮና ባዳበሩት "አነስተኛ እውነታዎችMinimal Facts (አነስተኛ እውነታዎች)ጋሪ ሃበርማስ ያዳበረው የይቅርታ-ነክ ዘዴ፤ ከሊበራልም ሆነ ከወግ አጥባቂ ምሁራን ብዙኃኑ ተቀባይነት ባገኙ ጥቂት ታሪካዊ እውነታዎች ላይ ብቻ ተመሥርቶ ትንሣኤን የሚከራከር አካሄድ።" ዘዴ መሠረት፣ ከሊበራልም ሆነ ከወግ አጥባቂ የመጽሐፍ ቅዱስ ምሁራን ብዙኃኑ በሚስማሙባቸው ታሪካዊ መረጃዎች ላይ ተመሥርቶ ሊረጋገጥ የሚችል ክስተት ነው። ክርስትና እንደ ማንኛውም ሃይማኖታዊ ንድፈ ሐሳብ በቃል-ኪዳናዊ ትምህርት ብቻ ሳይሆን፣ በተከሰተ ወይም ባልተከሰተ ታሪካዊ ክስተት ላይ ራሱን አጋልጦ የሚያቀርብ ልዩ እምነት ነው፤ ጳውሎስ ራሱ "...ሐሰተኞች የእግዚአብሔር ምስክሮች ሆነን ተገኝተናል፤" (1ቆሮ 15፥15) ብሎ ተናግሮ፣ ትንሣኤው ውሸት ሆኖ ቢገኝ ክርስትና ራሱ ውድቅ እንደሚሆን በድፍረት ገልጿል። ይህ ራሱ ትንሣኤን ከምንም ዓይነት ሌላ ሃይማኖታዊ የይገባኛል ጥያቄ ለየት የሚያደርገው ነው — ክርስትና ራሱ ማረጋገጥ ወይም ማስተባበል በሚቻል ታሪካዊ ክስተት ላይ ተመሥርቷል። ክርስትና የቆመው በዚህ አንድ ታሪካዊ እውነት ላይ ነው፤ ይኸውም መቃብሩ ባዶ መሆኑ ነው።

የሴቶች ምስክርነት — የማሳፈሪያው መስፈርት

በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን በነበረው የአይሁድና የሮማውያን ማኅበረ-ባህላዊ አውድ፣ የሴቶች ምስክርነት በሕግ ፊት ሙሉ ተቀባይነት አልነበረውም (ጆሴፈስ፣ Antiquities 4.219 ይመልከቱ)። የትንሣኤው ታሪክ የፈጠራ ወሬ ቢሆን ኖሮ፣ ደራሲዎቹ ታሪኩን ተዓማኒ ለማድረግ የመጀመሪያዎቹ ምሥክሮች ጴጥሮስ ወይም ዮሐንስ ነበሩ ብለው በጻፉ ነበር። ወንጌላውያኑ ግን መግደላዊት ማርያምንና ሌሎች ሴቶችን እንደ ቀዳሚ ምሥክር አድርገው በድፍረት መዘገባቸው (የማሳፈሪያው መስፈርትCriterion of Embarrassmentደራሲ ራሱን ወይም ተከታዮቹን ሊያሳፍር የሚችል ዝርዝር ጨምሮ ቢጽፍ፣ ይህ ዝርዝር እውነት የመሆን እድሉ ከፍ ያለ መሆኑን የሚያሳይ ታሪካዊ ትንተና መስፈርት።)፣ ዘገባው ምንም ዓይነት የፈጠራ ቅመማ የሌለበት ኦርጋኒክ ታሪክ መሆኑን ያጸናል። ይህ ነጥብ ራሱ በጥልቀት ልናስብበት ይገባል፦ አንድ ደራሲ ታሪኩን አሳማኝ ለማድረግ ሲፈልግ፣ ተዓማኒነት ያላቸውን ምሥክሮች ብቻ ይመርጣል፤ የመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን ማኅበረሰብ ግን የሴቶችን ቃል በፍርድ ቤት እንኳ አይቀበልም ነበር። ወንጌላውያኑ ይህን እያወቁ፣ ታሪኩን ለማጣፈጥ ወይም ለማሳመር ሳይሞክሩ፣ እውነታውን እንዳለ አስቀምጠውታል፤ ይህ ራሱ ጸሐፊዎቹ ታሪክ ፈጣሪ ሳይሆኑ ታማኝ የታሪክ መዝጋቢዎች እንደነበሩ ጠንካራ ማስረጃ ይሰጠናል።

የመገለጦች ብዛት — በአካል የመታየቱ እውነታ

ከሞት የተነሣው ክርስቶስ የታየው ለአንድ ግለሰብ በሕልም ወይም በራእይ ብቻ አልነበረም። ለመግደላዊት ማርያም፣ ለጴጥሮስ፣ ለ12ቱ ሐዋርያት፣ እንዲሁም በአንድ ጊዜ ከ500 ለሚበልጡ ሰዎች በአካል ታይቷል (1ቆሮ 15:5–8)፤ ጳውሎስ አብዛኞቹ "ከእነርሱም የሚበዙቱ እስከ አሁን አሉ..." (15:6) በማለት ንባቡን ራሳቸው ሄደው እንዲያጣሩ ግልጽ ጥሪ አቅርቧል። ይህ ዓይነት ግልጽ ጥሪ ደግሞ ራሱ ትልቅ የድፍረት ምልክት ነው፤ ጳውሎስ ውሸት ቢሆን ኖሮ አንባቢዎቹ ራሳቸው ሄደው እንዲያጣሩ ፈጽሞ ባልጋበዘ ነበር። ይህ ደብዳቤ የተጻፈው ትንሣኤው ከተፈጸመ ገና በ20-25 ዓመታት ውስጥ ነው፤ ብዙዎቹ ምስክሮች በዚያን ጊዜ በሕይወት ስለነበሩ፣ ማንኛውም ኤጳክሲያዊ አንባቢ ቆሮንቶስ ውስጥ ተቀምጦ የጻፈውን ደብዳቤ ካነበበ በኋላ ኢየሩሳሌም ወይም ገሊላ ድረስ ሄዶ እነዚያኑ ሰዎች ጠይቆ የነገሩትን ማረጋገጥ ይችል ነበር። በመቶዎች የሚቆጠሩ ሰዎች በአንድ ጊዜ ተመሳሳይ ዓይነት ግላዊ ራእይ (hallucinationHallucination (ቅዠት)ትክክለኛ ውጫዊ ማነቃቂያ ሳይኖር በአዕምሮ ውስጥ ብቻ የሚፈጠር ግላዊ ተመክሮ፤ በተለምዶ በቡድን በአንድ ጊዜ ተመሳሳይ ይዘት ያለው ተመክሮ አይፈጠርም ተብሎ ይታመናል።) ማየታቸው በሥነ-ልቦና ደረጃ የማይመስል በመሆኑ፣ ይህ ትንሣኤው ተጨባጭና በአካል የተገለጠ የታሪክ እውነታ መሆኑን የሚያረጋግጥ ጠንካራ ምስክርነት ነው።

የደቀ መዛሙርቱ ለውጥና "የከሸፈው መሲሕ" ዕንቆቅልሽ

ኢየሱስ ሲያዝ በፍርሃት የሸሹትና በዝግ በር ውስጥ ተደብቀው የነበሩት ደቀ መዛሙርት፣ በጥቂት ቀናት ውስጥ ሕይወታቸውን አሳልፈው ለመስጠት የቆረጡ ደፋር ሰማዕታት መሆናቸው በታሪክ ትልቁ ዕንቆቅልሽ ነው። በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን አንድ መሲሕ ነኝ ባይ በመስቀል ላይ ከሞተ፣ እርሱ 'የከሸፈ መሲሕ' ነው ተብሎ ይቆጠር ነበር። በወቅቱ ተከታዮቹ ሁለት ምርጫ ብቻ ነበራቸው፦ ወይ የተገደለውን መሪ ወንድም አዲስ መሲሕ አድርጎ መሾም፣ ወይም ተስፋ ቆርጦ ወደ ቀድሞ ሕይወት መመለስ። ታሪክ በዚያ ዘመን የተነሱ ሌሎች 'መሲሕ ነኝ' ባዮችን ያውቃል፤ እነርሱ ሲገደሉ ወይም ተከታዮቻቸው ግራ ሲጋቡ፣ ንቅናቄያቸው ወዲያውኑ ተበታትኖ ጠፍቷል — አንድም ተከታይ 'መሪያችን ተነስቷል' ብሎ ስላልተናገረ። የኢየሱስ ደቀመዛሙርት ግን የኢየሱስን ወንድም ያዕቆብን አዲስ መሲሕ አላደረጉትም፤ ወይም ወደ ዓሳ ማጥመድ ስራቸው ዘላቂ ሆነው አልተመለሱም። ይልቁንም፣ በመስቀል ላይ የሞተውን ያንን አሳፋሪ ሞት የተቀበለውን ኢየሱስን "እርሱ ጌታ ነው፤ ሞትን ድል አድርጎ ተነሥቷል!" ብለው በገዳዮቻቸው ፊት በአደባባይ አወጁ። ከእነዚህ ደቀ መዛሙርት ውስጥ አብዛኞቹ በዚህ ስብከት ምክንያት ሕይወታቸውን በሰማዕትነት አሳልፈዋል፤ ሰዎች ስለሚያምኑበት ውሸት ሊሞቱ ይችላሉ፣ ነገር ግን ራሳቸው ውሸት መሆኑን ስለሚያውቁት ነገር ለሞት የሚበቁ ሰዎች የሉም። ደቀ መዛሙርቱ ግን ትንሣኤውን በገዛ ዓይናቸው ካላዩ በስተቀር ስለ ምን እውነት ተጨባጭ ነገር ሊሞቱ ይችሉ ነበር? ይህን ሊያደርጉ የቻሉት በውስጣዊ ሥነ-ልቦናዊ ስሜት ሳይሆን፣ ባዶው መቃብር እና የተነሣው ክርስቶስ በአካል መታየቱ ያስገደዳቸው፣ ሊክዱት ያልቻሉት ሕያው እውነታ ስለነበር ነው።

የተጠራጣሪዎች መመለስና የአምልኮ ቀን ለውጥ

ሰዎችን በውሸት ማሳመን ይቻላል፤ ነገር ግን አሳዳጆችንና ጠላቶችን በውሸት ታሪክ መለወጥ አይቻልም። ቤተ ክርስቲያንን እያሳደደ የነበረው ጠንካራው ፈሪሳዊ ሳውል (ጳውሎስ) እና በሕይወት ዘመኑ ኢየሱስን ያላመነው ተጠራጣሪ ወንድሙ ያዕቆብ፣ ድንገት የክርስቲያን ማኅበረሰብ መሪዎችና ሰማዕታት መሆናቸው፣ የተነሣውን ክርስቶስን በአካል ከማግኘታቸው ውጪ በሌላ በማንም ሊብራራ የማይችል ታሪካዊ ክስተት ነው። ሳውል ክርስቲያኖችን ወደ እሥር ቤት ለማጋዝ በኃይል ይንቀሳቀስ ነበር (ሐዋ 9፥1-2)፤ ማንኛውም ስሜታዊ ወይም ማኅበራዊ ግፊት ብቻውን ይህን ያህል ጠንካራ ተቃዋሚ ወደ ወንጌል ዋነኛ ሰባኪ ሊለውጠው አይችልም ነበር። ጳውሎስ ራሱ ይህን ተመክሮ "ድንገትም ከሰማይ ብርሃን..." (ሐዋ 9፥3) እና ራሱ ኢየሱስ ንግግር እንዳደረገለት ገልጾ ይናገራል፤ ይህ ደግሞ ውስጣዊ ስሜት ሳይሆን ውጫዊ፣ ተጨባጭ መገለጥ እንደነበረ ያሳያል። ከዚህ ጋር ተያይዞ፣ ለአንድ ጥብቅ አይሁዳዊ፣ ሰንበትን (ቅዳሜን) ማክበር ከሕይወቱ በላይ የከበረ የእግዚአብሔር ትእዛዝ ነበር፤ ሰንበት ራሱ ከዐሥርቱ ትእዛዛት አንዱ፣ የፍጥረት ራሱ መታሰቢያ ነው። ሆኖም፣ ለሺህ ዓመታት የቆየውን ይህንን ጥብቅ ባሕል ትተው፣ የመጀመሪያዎቹ ክርስቲያኖች (ሁሉም አይሁዳውያን የነበሩ) በድንገት አምልኳቸውን ወደ "የሳምንቱ የመጀመሪያ ቀን" (እሑድ) አዛወሩ። ይህ ማኅበራዊ ለውጥ ሊፈጠር የቻለው፣ እሑድ ቀን ሞትን ድል አድርጎ የተነሣው ጌታ ታሪካዊ መታሰቢያ መሆኑን ጠንቅቀው ስለተረዱ ነው። ይህ ትንሽ የሚመስል ማኅበራዊ ልማድ ለውጥ፣ በእውነታ ግን የመላውን ማኅበረሰብ ሃይማኖታዊ ማንነት የሚነካ ግዙፍ ውሳኔ ነበር — ያ ውሳኔ ደግሞ ያለ ትንሣኤ እውነታ ፈጽሞ ሊፈጸም አይችልም ነበር።

የባለሥልጣናቱ ዝምታ — የአካሉ መጥፋት

የክርስቶስ ትንሣኤ የሐሰት ወሬ ቢሆን ኖሮ፣ የሮም ወታደሮችና የአይሁድ የሃይማኖት መሪዎች ማድረግ የሚጠበቅባቸው አንድ ቀላል ነገር ብቻ ነበር፤ ይኸውም የኢየሱስን ሬሳ አውጥቶ በአደባባይ ማሳየት! ይህ ብቻ ቢደረግ ኖሮ፣ መላውን የክርስትና ንቅናቄ ገና በጅምሩ በአንድ ቀን ውስጥ ማጥፋት ይቻል ነበር። ኢየሩሳሌም ራሷ ትንሽ ከተማ ነበረች፣ መቃብሩም የት እንዳለ ሁሉም ያውቅ ነበር፣ ደቀ መዛሙርቱም በዚያው ከተማ ውስጥ ስለ ትንሣኤ በአደባባይ ይሰብኩ ነበር (ሐዋ 2፥14)። ይህን ባለማድረጋቸውና መቃብሩ ባዶ በመሆኑ ምክንያት፣ ትንሣኤውን ለመቃወም "እኛ ተኝተን ሳለን ደቀ መዛሙርቱ በሌሊት መጥተው ሰረቁት በሉ።" (ማቴ 28:13) የሚል ራሱን የሚቃረን ደካማ ወሬ ከመፍጠር ውጪ ሌላ አማራጭ አላገኙም። ይህ ወሬ ራሱ ራሱን የሚያፈርስ ነው፤ ወታደሮች ተኝተው ሳለ ማን እንደሰረቀ እንዴት ሊያውቁ ቻሉ? ይህ ደካማ ተጻራሪ ትርክት ራሱ ትልቅ ማስረጃ ነው፤ ጠላቶቻቸው እንኳ መቃብሩ ባዶ መሆኑን ክደው አልነበረም — ብቸኛው ክርክራቸው "ማን ወሰደው" የሚል ብቻ ነበር። ይህ ራሱ ለታሪክ ተመራማሪ ትልቅ ፍንጭ ይሰጣል፤ በአንድ ወቅት ኢየሩሳሌም ውስጥ ሁሉም ወገን — ደቀ መዛሙርትም ሆኑ ተቃዋሚዎቻቸው — በአንድ ነጥብ ብቻ ይስማሙ ነበር፤ ያ ነጥብ ደግሞ "መቃብሩ ባዶ ነው" የሚለው ነው።

ሐዋርያት ሥራ 2፥24-36 — የጴጥሮስ የበዓለ ሃምሳ ስብከት

የጥንቷ ቤተ ክርስቲያን ማንነትና ተልዕኮ የተገነባው በክርስቶስ ትንሣኤ አዋጅ ላይ ነው። የሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ ትንሣኤን ከብዙ ዶክትሪኖች እንደ አንዱ ሳይሆን፣ የወንጌል ስብከት መዋቅራዊ እምብርት አድርጎታል፤ በመላው መጽሐፍ ውስጥ ማንኛውም ስብከት ወይም መከላከያ ንግግር ወደ ትንሣኤ ካልደረሰ የተጠናቀቀ ስብከት ተደርጎ አይቆጠርም። የጴጥሮስ የበዓለ ሃምሳ ስብከት (ሐዋ 2፥24–36) በታሪካዊው ኢየሱስና በትንሣኤው ጌታ መካከል ያለውን ቀጣይነት በማሳየት፣ ትንሣኤው የዳዊት ቃል-ኪዳናዊ ተስፋ እና የመዝሙረ ዳዊት ትንቢታዊ ፍጻሜ መሆኑን ያውጃል። ልብ በሉ፦ ይህ ስብከት የተሰጠው ገና ኢየሱስ ከተሰቀለ በጥቂት ሳምንታት ውስጥ፣ በዚያው ኢየሩሳሌም ውስጥ፣ ኢየሱስን ለስቅለት አሳልፈው በሰጡ ወይም ስቅለቱን በዓይናቸው ባዩ ሰዎች ፊት ነው — ይህ ራሱ ጴጥሮስ ምን ያህል በራስ መተማመንና በተጨባጭ ማስረጃ ተደግፎ ይናገር እንደነበር ያሳያል፤ ውሸት ቢሆን ኖሮ በዚያው ቦታ፣ ገና ትኩስ በሆነ ትውስታ ውስጥ ሊፈረካከስ በቀላሉ ይችል ነበር። ጴጥሮስ "እግዚአብሔር ግን የሞትን ጣር አጥፍቶ አስነሣው፥ ሞት ይይዘው ዘንድ አልቻለምና።" (ሐዋ 2፥24) ሲል፣ ሞት ክርስቶስን ለመያዝ የሞከረ ግን ያልቻለ ጠላት አድርጎ ያቀርበዋል፤ "አልቻለምና" የሚለው ቃል ራሱ የሚያሳየው ሞት ክርስቶስን በያዘው ቅጽበት ራሱ የሽንፈት ፍርድ ተፈርዶበት እንደነበር ነው — ንጹሑና ኃጢአት የሌለበት ሕይወት በሞት ስር ሊታሰር አይችልም ነበርና። ይህ ምስል እንደ አንድ እስረኛ ወህኒ ውስጥ ማንም ወንጀል ያልፈጸመ ሰው ማሰር እንደሚያስቆጣ ፍርድ ቤት፣ ሞትም ንጹሑን ኢየሱስን በያዘው ቅጽበት ራሱ ሕጋዊ ሥልጣን አጣ ማለት ነው።

በሐዋርያት ክርስቶስ-ተኮር ትምህርት ውስጥ ትንሣኤ ከክርስቶስ መክበር ጋር ቀጥተኛ ትስስር አለው። ትንሣኤና ዕርገት በአንድነት ኢየሱስ "ከተሰቃየው" አገልጋይነት ወደ ሚነግሥ ጌትነት የተሸጋገረበትን መለኮታዊ ኩነት ያመለክታሉ። ጴጥሮስ ስብከቱን ሲደመድም "እንግዲህ እናንተ የሰቀላችሁትን ይህን ኢየሱስን እግዚአብሔር ጌታም ክርስቶስም እንዳደረገው የእስራኤል ወገን ሁሉ በእርግጥ ይወቅ።" (ሐዋ 2፥36) ይላል፤ ይህ "ጌታ" የሚለው ማዕረግ በግሪክኛው (κύριος) የብሉይ ኪዳን ስያሜ ለያህዌ (ኪርዮስ) ጥቅም ላይ ይውል ስለነበር፣ ጴጥሮስ ኢየሱስን ከያህዌ ጋር በቀጥታ ያመሳስለዋል ማለት ነው። ጳውሎስ በሮሜ 1፥4 "በቅድስና መንፈስ ግን ከሙታን መነሣት የተነሣ በኃይል የእግዚአብሔር ልጅ ሆኖ ስለ ተገለጠ" ብሎ በመናገር፣ ትንሣኤው የክርስቶስን ሉዓላዊ ጌትነት በጽንፈ-ዓለሙ ፊት ያረጋገጠ መለኮታዊና የፍርድ ሹመት መሆኑን ያጸናል። ይህ ማለት ትንሣኤ ኢየሱስን የእግዚአብሔር ልጅ ያደረገው ሳይሆን (ቀድሞም እርሱ ነው)፣ ይልቁንም ቀድሞውኑ የነበረውን ማንነቱን በኃይል ለዓለም ገላጭ ያደረገው ታላቅ የሕዝብ ማወጃ ነው።

የትንሣኤ ሥነ-መለኮታዊ ፋይዳ — ሦስት ልኬቶች

የኢየሱስ ክርስቶስ ትንሣኤ እግዚአብሔር ለኢየሱስ ማንነት፣ ለቃሉና ለተገዛለት መስቀላዊ ታዛዥነት የሰጠው የመጨረሻው መለኮታዊ ማኅተም ነው። ተሐድሶ ሥነ-መለኮት ትንሣኤን በሦስት ትስስር ያላቸው ልኬቶች ይመለከተዋል፦

እነዚህ ሦስት ልኬቶች — ማጽደቅ፣ ድልና ፍትሐ-ብሔራዊ ጽድቅ — አብረው ሲነበቡ፣ ትንሣኤ ምን ያህል ብዙ-ገጽታ ያለው ክስተት እንደሆነ እናያለን። ትንሣኤ ለክርስቶስ የፍርድ ማረጋገጫ ነው፣ በጠላቶቹ ላይ የተቀዳጀው ድል ነው፣ ደግሞም ለእኛ የጽድቅ ዋስትና ነው። ይህ ሦስት-ገጽታ እውነት ለአንባቢ የተሟላ ተስፋ ይሰጣል፤ ክርስቶስ የተነሣው ለራሱ ክብር ብቻ ሳይሆን፣ ለእኛም ጭምር ነው። አማኙ ስለዚህ ትንሣኤን ሲያስብ ሦስት ጥያቄዎችን በአንድ ጊዜ ሊመልስ ይችላል፦ "ማን ትክክል ነው?" ለሚለው ጥያቄ ትንሣኤ ክርስቶስ ትክክል መሆኑን ይመልሳል፤ "ማን አሸናፊ ነው?" ለሚለው ጥያቄ ትንሣኤ ክርስቶስ ድል አድራጊ መሆኑን ይመልሳል፤ "እኔስ የት እቆማለሁ?" ለሚለው ጥያቄ ደግሞ ትንሣኤ በክርስቶስ በማመን ጻድቅ ሆነህ እንደቆምክ ይመልሳል። ሦስቱም መልሶች በአንድ ባዶ መቃብር ውስጥ ይገኛሉ።

ትንሣኤ ከታሪካዊ ማስረጃና ከትምህርታዊ ክርክር በላይ ነው፤ ዛሬ በአማኙ ውስጥ የሚኖርና የሚሠራ ሕያው መንፈሳዊ ኃይል ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ለኤፌሶን ቤተ ክርስቲያን ሲጸልይ፣ አማኞች እንዲያውቁ የፈለገው "ክርስቶስንም ከሙታን ሲያስነሣው በሰማያዊ ስፍራ በቀኙ ሲያስቀምጠው በክርስቶስ ባደረገው ሥራ የብርታቱ ጉልበት..." (ኤፌ 1፥19-20) ራሱ በአማኙ ውስጥ እየሠራ መሆኑን ነው። ጳውሎስ በዚያው ጸሎት ውስጥ ይህንን ኃይል ለመግለጽ ብዙ ተመሳሳይ ቃላት ደራርቦ ይጠቀማል — "ኃይል"፣ "ብርታት"፣ "ወደር የሌለው ታላቅነት" — ይህ ራሱ የግሪክኛውን ቋንቋ ገደብ የሚፈታተን፣ ቃላት ራሳ ቸው በቂ ያልሆኑበት ልዕለ-ተፈጥሮአዊ እውነታ ለመግለጽ የተደረገ ጥረት ነው። ይህ ማለት ክርስቶስን ከመቃብር ያስነሣው ተመሳሳይ መለኮታዊ ኃይል፣ ዛሬ በኃጢአት ላይ ድል እንድናገኝ፣ በፈተና እንድንጸና እና በተስፋ እንድንኖር በውስጣችን ይሠራል ማለት ነው። ብዙ ጊዜ አማኞች የራሳቸውን ድካም ብቻ ተመልክተው ተስፋ ይቆርጣሉ፤ ጳውሎስ ግን ትኩረታችንን ከራሳችን ድካም ወደ ውስጣችን ወደሚኖረው መለኮታዊ ኃይል መጠን እንድናዞር ይጠራናል — ያ ኃይል ደግሞ ድንጋይ የገፋ፣ ሞትን ያሸነፈ፣ ወደር የሌለው ኃይል ነው።

"ባመንን በእኛ ዘንድ የሚሆነው የኃይሉ ታላቅነት ምን እንዲሆን ታውቁ ዘንድ ነው፤ ክርስቶስንም ከሙታን ሲያስነሣው በሰማያዊ ስፍራ በቀኙ ሲያስቀምጠው በክርስቶስ ባደረገው ሥራ የብርታቱ ጉልበት ይታያል።" ኤፌሶን 1፥19-20

2ቆሮንቶስ 5፥17 እና 1ጴጥሮስ 1፥3 — አዲስ ልደትና አዲስ ፍጥረት

ትንሣኤ ለአማኙ አካላዊ ወደፊት ተስፋ ብቻ ሳይሆን፣ አሁን የተጀመረ መንፈሳዊ እውነታ ነው። "ስለዚህ ማንም በክርስቶስ ቢሆን አዲስ ፍጥረት ነው፤ አሮጌው ነገር አልፎአል፤ እነሆ፥ ሁሉም አዲስ ሆኖአል።" (2ቆሮ 5፥17)። "አዲስ ፍጥረት" የሚለው ቃል ራሱ ወደ ዘፍጥረት 1 ይመልሰናል፤ ልክ እግዚአብሔር በመጀመሪያው ፍጥረት "ይሁን" ብሎ ካለመኖር ወደ መኖር እንደጠራ፣ በአዲሱ ፍጥረትም እንዲሁ ካለመንፈሳዊ ሕይወት ወደ መንፈሳዊ ሕይወት አማኙን ይጠራል — ይህ ደግሞ ትንሣኤያዊ ተግባር ነው፣ ምክንያቱም ትንሣኤ ራሱ ካለመኖር ሳይሆን ካለ-ሕይወት ወደ ሕይወት የመጥራት ተግባር ነውና። ጴጥሮስ ደግሞ አማኝነትን "...ኢየሱስ ክርስቶስ ከሙታን በመነሣቱ ለሕያው ተስፋ..." (1ጴጥ 1፥3) አዲስ ልደት ብሎ ይገልጸዋል። "ሕያው ተስፋ" የሚለው አገላለጽ ራሱ ትልቅ ንጽጽር ይይዛል፤ ብዙ የዓለም ተስፋዎች "ሙት" ናቸው — ሊሞቱ በሚችሉ ነገሮች ላይ የተመሠረቱ፤ ገንዘብ ሊጠፋ ይችላል፣ ጤና ሊታመም ይችላል፣ ግንኙነት ሊፈርስ ይችላል፤ የክርስቲያን ተስፋ ግን በሞት ላይ ድል ባደረገ ሕያው ጌታ ላይ የተመሠረተ ስለሆነ "ሕያው" ይባላል — ይህ ተስፋ በምንም ዓይነት ሁኔታ ሊሞት ወይም ሊጠፋ አይችልም። ትንሣኤ ስለዚህ የአማኝን ማንነት ራሱ የሚቀርጽ የመጀመሪያ ደረጃ ልምምድ ነው።

ሮሜ 6፥1-11 — ከኃጢአት ጋር መሞት፣ ለእግዚአብሔር ሕያው መሆን

ጳውሎስ በሮሜ 6፥1-11 እንደሚያስተምረው፣ አማኝ በጥምቀት ከክርስቶስ ጋር በሞቱ ውስጥ ተቀብሮ፣ በትንሣኤውም ውስጥ ወደ "አዲስ ሕይወት መመላለስ" ተነሥቷል። ይህ ማለት ኃጢአት ከእንግዲህ በአማኙ ላይ ገዥ ስልጣን የለውም፤ አማኙ ራሱን "ለኃጢአት እንደ ሞታችሁ፥ ግን በክርስቶስ ኢየሱስ ጌታችን ሆናችሁ ለእግዚአብሔር ሕያዋን እንደ ሆናችሁ ራሳችሁን ቍጠሩ።" አድርጎ ሊቆጥር ይገባዋል (ሮሜ 6፥11)። "ቍጠሩ" የሚለው ትዕዛዝ ራሱ ትልቅ ትምህርት ይሰጠናል፤ ይህ ስሜታችንን ብቻ የምንከተልበት ጉዳይ ሳይሆን፣ በእምነት ውሳኔ የምናደርገው ንቁ ተግባር ነው — ምንም እንኳ ኃጢአት ገና ጦርነት ቢያደርግብንም፣ የኃጢአት ገዥነት ግን ተሰብሯል፣ ስለዚህ በዚያ ድል ውስጥ ልንኖር ይገባናል። ጳውሎስ ይህንን እውነት በንጉሣዊ ገዥነት ምስል ያብራራል፤ "እንግዲህ ለምኞቱ እንድትታዘዙ በሚሞት ሥጋችሁ ኃጢአት አይንገሥ፤" (ሮሜ 6፥12) ይላል — ማለትም ኃጢአት ቀድሞ የነበረው ሕጋዊ ንግሥና ተገርስሷል፣ አሁን ግን እንደ ተሸናፊ ገዥ ብቻ ተስፋ በመቁረጥ ትርምስ ለመፍጠር ይሞክራል፤ አማኙ ደግሞ ይህንን የተሸናፊ ገዥ ጩኸት ችላ ብሎ ለእውነተኛው ንጉሥ ታዛዥ ሆኖ የመኖር መብትና ኃላፊነት አለው። ይህ ዕለታዊ ተጋድሎ ውስጥ ላለ ማንኛውም አማኝ ትልቅ ብርታት ይሰጣል፤ ውድቀትህ ደጋግሞ ቢመጣብህ እንኳ፣ ያ ደጋግሞ የሚመጣ ኃጢአት ገዥህ ሳይሆን የተሸነፈ ጠላት ብቻ ነው።

ገላትያ 2፥20 — ከክርስቶስ ጋር ኅብረት ያለው ማንነት

"ከክርስቶስ ጋር ተሰቅዬአለሁ፤ እኔም አሁን ሕያው ሆኜ አልኖርም ክርስቶስ ግን በእኔ ይኖራል፤ አሁንም በሥጋ የምኖርበት ሕይወት በወደደኝና ስለ እኔ ራሱን በሰጠው በእግዚአብሔር ልጅ ላይ ባለ እምነት የምኖረው ነው።" (ገላ 2፥20)። የአማኙ አዲስ ማንነት የተመሠረተው በራሱ ጥረት ላይ ሳይሆን፣ በክርስቶስ ሞትና ትንሣኤ ውስጥ ባለው ኅብረት ላይ ነው። ጳውሎስ ይህንን ጥቅስ ሲጨርስ ይህ ራሱ የአዲሱ ማንነት መሠረት ራስን ማሻሻል ወይም የሥነ-ምግባር ጥረት ሳይሆን፣ ዕለታዊ በእምነት የክርስቶስን ፍቅርና ራስን አሳልፎ የመስጠት ተግባር ማሰላሰል መሆኑን ያሳያል። ይህ ኅብረት አማኙ ራሱን ብቻውን ትግል የሚያደርግ ሳይሆን፣ የተነሣው ክርስቶስ ራሱ በእርሱ ውስጥ የሚኖርና የሚሠራ መሆኑን ያረጋግጥለታል።

1ጴጥሮስ 1፥3-9 — ተስፋና ጽናት በመከራ ውስጥ

ጴጥሮስ ለተበተኑ አማኞች እንደጻፈላቸው፣ ትንሣኤ "ለማይጠፋና ለማይረክስ ለማያልፍም ርስት" (1ጴጥ 1፥3-9) ተስፋ ይሰጣል፤ ይህ ተስፋ በተለያዩ ፈተናዎች ውስጥ ላለ ልብ የሚያጸና ሕያው መልህቅ ነው። ጴጥሮስ ራሱ ይህንን ደብዳቤ ለሚጻፍላቸው አማኞች "...በልዩ ልዩ ፈተና አዝናችኋል" (1ጴጥ 1፥6) ብሎ ስለሚናገር፣ ይህ ተስፋ ረቂቅ ትምህርት ብቻ ሳይሆን፣ ለተጨባጭ ሥቃይ ውስጥ ላሉ ሰዎች ቀጥተኛ የተነገረ የመንፈሳዊ ትጥቅ ቃል ነው። አማኙ አሁን መከራን ቢቀበልም፣ የመጨረሻው ውጤት አስቀድሞ በክርስቶስ ትንሣኤ የተረጋገጠ ድል ስለሆነ በተስፋ ጸንቶ ይኖራል፤ ይህ ተስፋ ደግሞ "እርሱንም ሳታዩት ትወዱታላችሁ፤ አሁንም ምንም ባታዩት በእርሱ አምናችሁ በማይነገርና ክብር በሞላበት ሐሤት ደስ ይላችኋል" (1ጴጥ 1፥8) ወደሚል ተሞክሮ ያመራል — ትንሣኤ ዛሬ በዓይን የማይታይ ጌታን በእምነት ፍቅርና ደስታ የመቀበል ችሎታ ይሰጠናል።

ማጽደቅ → ቅድስና → ክብር — የደኅንነት ጉዞ

የክርስቶስ ትንሣኤ የአማኙን መንፈሳዊ ጉዞ ከጅምሩ እስከ መጨረሻው ይቀርጻል። ሐዋርያው ጳውሎስ "ያጸደቃቸውን እነዚህን ደግሞ አከበራቸው።" (ሮሜ 8፥30) ብሎ እንደሚያስተምረው፣ የደኅንነት ጉዞ ሦስት እርስ በርስ የተያያዙ፣ ነገር ግን ልዩ ልዩ ደረጃዎች አሉት፤ ሦስቱም መሠረታቸው በክርስቶስ ትንሣኤ ውስጥ ነው። ልብ በሉ፣ ጳውሎስ "አከበራቸው" የሚለውን ግስ ያለፈ ጊዜ ተጠቅሞ ይናገራል፣ ምንም እንኳ ክብር ገና ወደፊት የሚመጣ ቢሆንም — ይህ ራሱ የእግዚአብሔር ዕቅድ ምን ያህል እርግጠኛ እንደሆነ ያሳያል፤ ገና ያልደረሰ ክብር በእግዚአብሔር እይታ እንደተፈጸመ ያህል የተረጋገጠ ነው። ይህ ጉዞ ከእንግዲህ ወዲያ ራስን በራስ ጥረት የማሻሻል ትግል ሳይሆን፣ የተነሣው ክርስቶስ ራሱ ከጅምር እስከ ፍጻሜ የሚመራው መንፈሳዊ ጉዞ ነው።

ትንሣኤና የመንፈስ ቅዱስ ስጦታ

ትንሣኤ የመንፈስ ቅዱስ ስጦታ እንዲሰጥ መለኮታዊ ምክንያት ሆኗል። በሐዋርያት ሥራ 2 ላይ የመንፈስ ቅዱስ መፍሰስ የኢየሱስ ትንሣኤና ከፍ ከፍ ማለት ቀጥተኛ ውጤት ነው። ኢየሱስ ራሱ ገና ከመሰቀሉ በፊት "እኔ ካልሄድሁ አጽናኙ ወደ እናንተ አይመጣምና፤" (ዮሐ 16፥7) ብሎ ተናግሮ ነበር፤ ይህ ደግሞ ትንሣኤና ዕርገት ለመንፈስ ቅዱስ መምጣት ቀዳሚ ቅድመ ሁኔታ እንደነበሩ ያሳያል። የተነሣውና በዙፋን ላይ የተቀመጠው ክርስቶስ፣ መንፈስ ቅዱስን ለአማኞች በመላክ የንግሥና ዘመኑን አጽንቷል። ይህ የፔንቴኮስት ኩነት ራሱ ትንሣኤ-ተኮር (resurrection-shaped) መሆኑ፣ ተሐድሶ ነገረ-መለኮት ትንሣኤንና ፔንቴኮስትን እንደ አንድ ነጠላ የቤዛነት ክንውን ሁለት ገጽታዎች እንዲመለከታቸው ያደርገዋል። ስለዚህ በአማኝ ውስጥ የሚኖረው መንፈስ ቅዱስ ራሱ የትንሣኤው ኃይል ማረጋገጫና ማህተም ነው (ኤፌ 1፥13-14)፤ ይህ ማለት ዛሬ በአማኝ ውስጥ የሚያድረው መንፈስ ቅዱስ ራሱ ክርስቶስን ካስነሣው ኃይል የተለየ ኃይል ሳይሆን፣ ያው ተመሳሳይ ኃይል ነው ማለት ነው።

ከተስፋ ወደ ፍጻሜ

የብሉይ ኪዳን መጻሕፍት እግዚአብሔር በሞት ላይ ስለሚቀዳጀው ድልና ስለ ኪዳን ሕዝቡ መታደስ በጥላና በትንቢት ወደ ፊት ያመለክታሉ። "ሞትን ለዘላለም ይውጣል፥" (ኢሳ 25፥8) የሚለው ትንቢት፣ ሞት ራሱ በመጨረሻ የሚዋጥ ጠላት እንደሚሆን በማወጅ፣ ሞት ገዢ ሳይሆን ተሸናፊ የመሆኑን ተስፋ ያሳያል። ምስሉ ራሱ ኃያል ነው፤ ብዙ ጊዜ ሞት ሰውን ይውጣል ብለን እናስባለን፣ ኢሳይያስ ግን ተራውን ገልብጦ፣ ራሱ ሞት እንደሚዋጥ ተመግቦ እንደሚያልቅ ይተነብያል። ሆሴዕ ደግሞ "ከሲኦል እጅ እታደጋቸዋለሁ፥ ከሞትም እቤዣቸዋለሁ፤ ሞት ሆይ፥ ቸነፈርህ ወዴት አለ? ሲኦል ሆይ፥ ማጥፋትህ ወዴት አለ?" (ሆሴ 13፥14) ብሎ በድፍረት ይጠይቃል — ይህ ጥያቄ ራሱ ሞት ራሱ በእግዚአብሔር ፊት ፈጽሞ ኃይል እንደሌለው የሚያሳይ የድል ጩኸት ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንኑ ጥቅስ በ1ቆሮንቶስ 15፥55 ላይ በቀጥታ ጠቅሶ፣ "ሞት ሆይ፥ መውጊያህ የት አለ? ሲኦል ሆይ፥ ድል መንሣትህ የት አለ?" ሲል በክርስቶስ ትንሣኤ ውስጥ ፍጻሜውን እንዳገኘ ያውጃል። ጳውሎስ ይህንኑ ድል ካወጀ በኋላ ወዲያውኑ "ስለዚህ፥ የተወደዳችሁ ወንድሞቼ ሆይ፥ ድካማችሁ በጌታ ከንቱ እንዳይሆን አውቃችኋልና የምትጸኑና የማትነቃነቁ የጌታም ሥራ ሁልጊዜ የሚበዛላችሁ ሁኑ።" (1ቆሮ 15፥58) ብሎ ተግባራዊ ጥሪ ያቀርባል፤ ይህ ራሱ የትንሣኤ ትምህርት ወደ ንድፈ ሐሳብ ብቻ ሳይሆን ወደ ተግባራዊ ሕይወት እንደሚመራ ያሳያል። ይሁን እንጂ በኢየሱስ ትንሣኤ እነዚህ ዘመናት ተሻጋሪ ተስፋዎች ከግዑዙ ታሪክ ጋር ተዋህደው እውን ሆነዋል።

"ተጀምሯል፤ ግን አልተፈጸመም" — የቮስ-ላድ ንድፈ ሐሳብ

የኢየሱስ ትንሣኤ የአዲስ ኪዳንን ልዩ የመጨረሻ ዘመን እይታ ይቀርጻል። ይህ እይታ ጌርሃርድስ ቮስና ጆርጅ ኤልደን ላድ ባዳበሩት "ተጀምሯል፤ ግን አልተፈጸመም" (already/not yet) መርህ ይገለጻል፤ ይህ ማዕቀፍ የተሐድሶ የመጽሐፍ ቅዱስ ነገረ-መለኮት ትልቁ አስተዋፅዖ ተደርጎ ይቆጠራል። ይህን ውጥረት ለመግለጽ ሊቃውንት ብዙ ጊዜ "D-Day እና V-Day" ብለው ይመስሉታል፤ በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት፣ የኖርማንዲ ወረራ (D-Day) የጦርነቱን ውጤት ወሳኝ በሆነ መልኩ ቢወስንም፣ ጦርነቱ ራሱ እስከ V-Day (የመጨረሻው ድል ቀን) ድረስ ገና ወራት ቀጥሎ ነበር። ትንሣኤ ራሱ የ"D-Day" ኩነት ነው — ወሳኙ ድል ተከናውኗል፣ ውጤቱም አይለወጥም፤ ነገር ግን የመጨረሻው ሙሉ ድል (V-Day)፣ ማለትም ዳግም ምጽአትና የሙታን ትንሣኤ፣ ገና ወደፊት ይመጣል። ኢየሱስ "የእግዚአብሔር መንግሥት ቀርባለች፤" (ማር 1፥15) ብሎ ሲያውጅ፣ የመንግሥቱ ኃይላት በትንሣኤው በኩል ወደ አሁኑ ዓለም መግባት መጀመራቸውን ማብሰሩ ነው። ይሁን እንጂ አማኙ አሁንም ቢሆን "የሰውነታችንን ቤዛ" (ሮሜ 8፥23) እንደሚጠባበቅ በመግለጽ፣ የትንሣኤው ሙሉ በረከት ገና ወደፊት በሚመጣው ዳግም ምጽአት እንደሚጠናቀቅ ያሳያል። ይህ ውጥረት ለአማኝ ጤናማ ሚዛን ይሰጣል፤ አማኙ ድልን አሁን ይለማመዳል፣ ነገር ግን ትግሉ ገና እንዳልተጠናቀቀ ያውቃል። ይህ ሚዛን ደግሞ ከሁለት ስህተቶች ይጠብቀናል፦ ከመጠን ያለፈ ተስፋ (ሕመም ወይም ችግር ዛሬውኑ ሙሉ በሙሉ ይወገዳል ብሎ ማሰብ) እና ከመጠን ያለፈ ተስፋ መቁረጥ (ትንሣኤ ምንም ለውጥ አላመጣም ብሎ ማሰብ) — ሁለቱም ስህተቶች የ"ተጀምሯል/ገና" ሚዛን ማጣት ውጤቶች ናቸው።

ትንሣኤው ለአማኙ ያመጣቸው በረከቶች

ትንሣኤ፡ እግዚአብሔር ዓለምን የማደስ ሥራው ጅማሬ

ክርስቲያናዊው ተስፋ ከዚህች ምድር ማምለጥ አይደለም። አብዛኛው ዘመናዊ አስተሳሰብ ሞትን "ነፍስ ከሥጋ እስር ቤት ነጻ የምትወጣበት" አድርጎ ሲያስብ፣ ይህ ግን ከግሪክ ፍልስፍና (በተለይ ከፕላቶናዊ አስተሳሰብ) የመጣ ሐሳብ እንጂ መጽሐፍ ቅዱሳዊ አይደለም። መጽሐፍ ቅዱሳዊው የትንሣኤ ትምህርት ግን እግዚአብሔር ፈጥሮ "መልካም ነው" ያለውን ፊዚካዊ ዓለምን ጠብቆ ማደስ ነው። ተሐድሶ ነገረ-መለኮት ይህንን በ"አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር" (2ጴጥ 3:13፤ ራዕ 21:1) ተስፋ ውስጥ ያጸናል፤ የመጨረሻው ተስፋ ከቁስ ውጭ የሆነ ሰማያዊ መንፈሳዊነት ሳይሆን፣ ፍጥረት ራሱ የሚታደስበት "ኮስሚክ ተሐድሶCosmic Renewal (ኮስሚክ ተሐድሶ)የመጨረሻው የክርስትና ተስፋ ከቁሳዊው ዓለም ማምለጥ ​ሳይሆን፣ መላው ፍጥረት (ሰማይና ምድር) ከኃጢአት ውጤት ነጻ ወጥቶ የሚታደስበት ትምህርት።" ነው። በክርስቶስ የተጀመረው ትንሣኤ፣ እግዚአብሔር ይህንን የተሰበረ ዓለም፣ በፍትሕ፣ በሰላምና በውበት መልሶ ወደ ቀድሞ ቦታው ለመመለስ የጀመረው ታላቅ የ"አዲስ ፍጥረት" እርምጃ ነው።

የበኩራት ትንሣኤና የፍጥረት መታደስ

ለአማኞች የክርስቶስ ትንሣኤ የራሳቸውን የወደፊት አካላዊ ትንሣኤ የሚያረጋግጥ ቀዳሚ ዋስትና ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ በ1ቆሮንቶስ 15 ላይ ክርስቶስን "በኩራት" ብሎ ይጠራዋል። ጥንታዊው በኩራት የመላውን መከር መምጣት እንደሚያረጋግጥ ሁሉ፣ የክርስቶስም ትንሣኤ የኪዳን ሕዝቡን የወደፊት ትንሣኤ በታሪክ ደረጃ እርግጠኛ ያደርጋል። ጳውሎስ በዚሁ ምዕራፍ ውስጥ የትንሣኤ አካልን ተፈጥሮ ሲገልጽ፣ "በመበስበስ ይዘራል፥ ባለመበስበስ ይነሣል፤ በውርደት ይዘራል፥ በክብር ይነሣል፤ በድካም ይዘራል፥ በኃይል ይነሣል፤" (1ቆሮ 15:42-43) ብሎ የዘርንና የተክልን ምስል ይጠቀማል፤ ልክ ትንሽ የስንዴ ቅንጣት ወደ መሬት ተጥላ እንደምትሞት፣ ነገር ግን ከዚያ ሞት ውስጥ የበለጠ ክብር ያለው ተክል እንደሚወጣ ሁሉ፣ የአማኝ ተፈጥሯዊ ሰውነትም ወደፊት በክብር ወደ መንፈሳዊ ሰውነት ይለወጣል። ትንሣኤው ሞት የመጨረሻው የታሪክ ፍጻሜ አለመሆኑን ያረጋገጠ መለኮታዊ ድል ነው። ክርስቶስ "ሞትን ሽሮአልና ሕይወትንና አለመጥፋትንም በወንጌል ወደ ብርሃን አውጥቶአል" (2ጢሞቴዎስ 1:10)። ይህ ድል አሁን በአማኞች ሕይወት ውስጥ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል የተጀመረ ቢሆንም፣ ሙላቱ ግን በጌታ በክርስቶስ ዳግም ምጽአት ይገለጣል። ለሚያዝኑ በሞት ለተለዩ ወዳጆቻቸው፣ ይህ እውነት ትልቅ መጽናኛ ይሰጣል፤ ጳውሎስ "ተስፋ እንደሌላቸው እንደ ሌሎች ደግሞ እንዳታዝኑ፥ አንቀላፍተው ስላሉቱ ታውቁ ዘንድ እንወዳለን።" (1ተሰ 4:13) ብሎ ስለሚያስተምር፣ ሐዘናችን ተስፋ የተሞላበት፣ ወደ ትንሣኤ ጠዋት የሚያመራ ሐዘን ነው።