የዘሪው ምሳሌ (ማቴዎስ 13:1-23፤ ማርቆስ 4:1-20፤ ሉቃስ 8:4-15)

የዘሪው ምሳሌ — በትክክል የአራቱ መሬቶች ምሳሌ ተብሎ የሚጠራው ፣ ለመላው የምሳሌዎች ስብስብ መሠረታዊ ምሳሌ ነው። ኢየሱስ ራሱ የትርጓሜ ቅድሚያውን ያመለክታል፦ 'ይህን ምሳሌ አታውቁምን? እንዴትስ ምሳሌዎቹን ሁሉ ታውቃላችሁ?' (ማር 4:13)። ምሳሌው ዘርን (የመንግሥቱን ቃል የሚወክል፣ ማቴ 13:19) በአራት ዓይነት አፈር ላይ ስለሚዘራ ገበሬ ይገልጻል፦ መንገድ ዳር (የደረቀና የማይገባበት)፣ ጭንጫ (ጥልቀት የሌለውና ለጊዜው ምላሽ የሚሰጥ)፣ እሾህማ (በዓለማዊ ጭንቀት የሚታነቅ)፣ እና መልካም መሬት (የሚቀበል እና የሚያፈራ)።

አሌጎሪያዊ ትርጓሜው በማቴዎስ 13:18-23 በራሱ በኢየሱስ የተሰጠ ሲሆን፣ አፈሩ የሰው ልጅ መለኮታዊውን ቃል የሚቀበልባቸውን የተለያዩ መንገዶች እንደሚወክል ያረጋግጣል። ከብሉይ ኪዳን ጋር ያለው ትስስር ጥልቅ ነው፦ የእግዚአብሔር ቃል እንደ ዘር ዓላማውን ማሳካቱ ኢሳይያስ 55:10-11ን ያስታውሳል ('ቃሌ... በከንቱ ወደ እኔ አይመለስም')፤ እሾሁ ዘፍጥረት 3:17-18ን (እሾህና አሜኬላ የተረገመችው ምድር ምልክቶች መሆናቸውን) ያስታውሳል፤ መቶ እጥፍ ማፍራቱ በኢሳይያስ 65:20-25 እና አሞጽ 9:13 ያለውን የነገረ ፍጻሜ ሙላት ተስፋ ያመላክታል። ስለዚህ ምሳሌው፣ ከመውደቅ በኋላ ካለችው የተረገመች፣ ተቃዋሚ ምድር ጀምሮ እስከዳነችው የመንግሥቱ ምድር ድረስ ያለውን መላውን የመቤዠት ታሪክ ድራማ በአንድ ግለሰብ የወንጌል ምላሽ ላይ ያስቀምጠዋል።

“በመልካም መሬት የተዘራውም ይህ ቃሉን ሰምቶ የሚያስተውለው ነው፤ እርሱም በእውነት ፍሬ ያፈራል አንዱም መቶ አንዱም ስድሳ አንዱም ሠላሳ ያደርጋል።”

የአባካኙ ልጅ ምሳሌ (ሉቃስ 15:11-32)

የአባካኙ ልጅ ምሳሌ በብዙዎች ዘንድ እስካሁን ከተነገሩት አጫጭር ታሪኮች ሁሉ የላቀ ተደርጎ ይቆጠራል። የትረካ መዋቅሩ የተወሳሰበ ነው፦ ሁለት ልጆች፣ ሁለት ውድቀቶች፣ አንድ አባት፣ ስለ ማንነት እና አባልነት የተነሳ አንድ ቀውስ። ታናሹ ልጅ አባቱ በሕይወት እያለ ርስቱን መጠየቁ በመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን የአይሁድ ባህል አባቱ እንዲሞት ከመመኘት ጋር እኩል ነው ፤ ይህ አሳፋሪ የግንኙነት መቆረጥ ድርጊት ነበር። ከዚያም በባዕድ አገር (ለአይሁድ አድማጮች እጅግ ርኩስ የሆኑትን) አሳማዎችን እየጠበቀ መራቡ የታሪኩ ዝቅተኛው ነጥብ ነው።

የምሳሌው ሥነ-መለኮታዊ ልብ በአባቱ ምላሽ ውስጥ ይገኛል፦ 'እርሱም ገና ሩቅ ሳለ አባቱ አየውና አዘነለት፥ ሮጦም አንገቱን አቀፈውና ሳመው' (ሉቃስ 15:20)። 'አዘነለት' ተብሎ የተተረጎመው ቃል እጅግ ጥልቅ የሆነ የሆድ ዕቃ ስሜትን ያመለክታል ። በብሉይ ኪዳን የጽርዕ ትርጉም ለመለኮታዊ ምሕረት ብቻ የሚውል ዓይነት ስሜት (ዝከ. መዝ 51:1፤ ኢሳ 63:15)። የአባቱ መሮጥ ራሱ ባህላዊ ትርጉም አለው፦ በመካከለኛው ምሥራቅ መንደር ውስጥ ክብር ያለው ሰው አይሮጥም፤ ይህ አባት ግን ክብሩን ትቶ የሚመለሰውን ልጁን ለመቀበል ይሮጣል። የአባቱ ድርጊት መንደሩ ልጁን ከማዋረዱ በፊት ቀድሞ ለማግኘት የተደረገ ውድ የማኅበራዊ ጥበቃ እርምጃ እንደሆነ የመጀመሪያዎቹ አድማጮች ይረዱት ነበር ።

ታላቁ ልጅ ወደ ድግሱ ለመግባት ፈቃደኛ አለመሆኑ የምሳሌውን ሁለተኛ ሥነ-መለኮታዊ ክር ይገልጻል፦ ከቃል ኪዳን ምሕረት የተነጠለ የቃል ኪዳን መብት አደጋ። ታላቁ ልጅ ታዛዥ ነበር፣ ነገር ግን ታዛዥነቱ ደስታን፣ ልግስናን፣ ወይም በወንድሙ መመለስ ደስ የመሰኘት አቅምን አላፈራም። እርሱ ክፉ ዓመፅን ሳይሆን ይበልጥ ገዳይ የሆነውን የሃይማኖታዊ ራስን ማጽደቅ መንፈሳዊ ወጥመድ ይወክላል — ይህም ምሳሌው የተነገረላቸው የፈሪሳውያን ዋነኛ ችግር ነበር (ሉቃስ 15:2)። ምሳሌው የታላቁን ልጅ ታሪክ ሳይቋጭ፣ ፈሪሳዊ ለሆነው አድማጭ ክፍት ጥያቄ በመተው ያበቃል፦ ወደ አባትህ ድግስ ትገባለህን?

የምሳሌው ክርስቶሳዊ ጠቀሜታ ከትረካውም በላይ ይሰፋል። ኢየሱስ ጸጋ የሞላበትን አባት መግለጽ ብቻ ሳይሆን፣ ያንን ጸጋ ራሱ ይኖረዋል። በሉቃስ 15 አውድ፣ ኢየሱስ ኃጢአተኞችን የመቀበልና ከእነርሱ ጋር የመብላት ልምምዱን እየተከላከለ ነው (15:2) — እነዚህ ልምምዶች ራሳቸው የመለኮታዊ አቀባበል የተግባር ምሳሌዎች ናቸው። የሉቃስ 15 ምሳሌዎች የኢየሱስ ስለ ሥጋ-መገለጥ የሚሰጠው ማብራሪያ ናቸው፦ እግዚአብሔር በክርስቶስ ዓመጸኞችን፣ የጠፉትን፣ እና መንፈሳዊ ድሆችን ለመቀበል ይሮጣል።

ደጉ ሳምራዊ (ሉቃስ 10:25-37)

የደጉ ሳምራዊ ምሳሌ የመነጨው ከአንድ የሕግ አዋቂ ጥያቄ ነው 'ባልንጀራዬስ ማን ነው?' (ሉቃስ 10:29) ፤ ይህም ኢየሱስ እግዚአብሔርን እና ባልንጀራን ስለመውደድ የሰጠውን ድርብ ትእዛዝ (ዘዳ 6:5፤ ዘሌ 19:18) እንደ ሕጉ ማጠቃለያ መጥቀሱን ተከትሎ የመጣ ነው። የትረካው ኃይል ማኅበራዊ ግምቶችን በተከታታይ በመገልበጡ ላይ ነው፦ ካህኑ እና ሌዋዊው — በትክክል በኦሪት የተሰጣቸው ሚና ንጽሕናን፣ ሥርዓትን እና አገልግሎትን የሚያካትት ሰዎች ፣ በሌላ በኩል ያልፋሉ፤ ሳምራዊው ግን ፣ የተናቀ፣ በሥርዓቱ የተጠረጠረ፣ እና የተደባለቀ ዘር ያለው ማኅበረሰብ አባል ብቻውን ቆሞ፣ አስተውሎ፣ በልግስና ይንከባከባል።

የምሳሌው ሥነ-መለኮታዊ ኃይል ድርብ ነው። አንደኛ፣ ዘርን እና ሃይማኖታዊ ድንበሮችን ለባልንጀራ ፍቅር መለኪያነት ያፈርሳል፦ ባልንጀራ የሚገለጸው በቅርበት፣ በዝምድና፣ ወይም በቃል ኪዳን ማኅበረሰብነት ሳይሆን፣ በፍላጎት (ችግር) ነው። ሁለተኛ፣ የሕግ አዋቂውን ጥያቄ ቅርጽ ያስይዘዋል፦ ኢየሱስ 'ባልንጀራዬ ማን ነው?' ብሎ አይመልስም፣ ነገር ግን 'ከእነዚህ ከሦስቱ ባልንጀራ የሆነው ማንኛው ነው?' (ቁ. 36) ብሎ በመጠየቅ፣ ትኩረትን የፍቅር ተቀባዮችን ከመፈረጅ፣ ፍቅርን በተግባር ወደ ማሳየት ይመልሰዋል። 'ሂድ አንተም እንዲሁ አድርግ' (ቁ. 37) የሚለው ትእዛዝ አክራሪ፣ ድንበር ተሻጋሪ፣ ራስን የሚሰጥ ፍቅር ፣ አጋፔ በተጨባጭ ተግባር እንዲገለጽ የተሰጠ ተልእኮ ነው።

ስንዴውና እንክርዳዱ (ማቴዎስ 13:24-30, 36-43)

የስንዴውና እንክርዳዱ ምሳሌ (እንክርዳድ — በለጋነቱ ከስንዴ ፈጽሞ የማይለይ አረም ነው) ቀደምቷን ቤተክርስቲያን ከገጠሟት ሥነ-መለኮታዊ እና ተግባራዊ ፈታኝ ጥያቄዎች አንዱን ይመልሳል፦ ክፋት በመንግሥቱ ማኅበረሰብ ውስጥ ለምን ይቀጥላል? ጠላት ሰዎች ተኝተው ሳሉ በስንዴው መካከል እንክርዳድን ይዘራል (ቁ. 25) — ይህ ከጥንታዊ ምንጮች እንደሚታወቀው ሆን ተብሎ የሚደረግ የእርሻ ማበላሸት ድርጊት ነው። የአገልጋዮቹ ጥያቄ — 'ሄደን ብንለቅመው ትወዳለህን?' — ለሚለው ነገረ-ፍጻሜያዊ መገደብ ያለበት ምላሽ ይሰጣል፦ 'እስከ መከር ጊዜ አብረው ይደጉ' (ቁ. 30)።

አሌጎሪያዊ ማብራሪያው (ቁ. 36-43) እርሻው ዓለም መሆኑን (ቤተክርስቲያን ብቻ አለመሆኗን)፣ መልካሙ ዘር የመንግሥቱ ልጆች፣ እንክርዳዱ የክፉው ልጆች፣ መከሩም የዓለም መጨረሻ መሆኑን ይገልጻል። ምሳሌው በትረካ ቅርጽ የቀረበ ቲዮዲሲ ( የእግዚአብሔር ጽድቅ መከላከያ) ነው፦ እግዚአብሔር አሁን ለክፋት ያለው ትዕግስት ድክመት ወይም ግድየለሽነት ሳይሆን፣ የመከሩ ሙላት ከመጨረሻው መለያየት በፊት እንዲሰበሰብ የሚፈቅድ ሉዓላዊ የፍርድ ማዘግየት ነው። የነገረ ፍጻሜ መከር ምስል በቀጥታ ከኢዩኤል 3:13 እና ኢሳይያስ 27:12 የተቀዳ ሲሆን፣ የኢየሱስን ምሳሌ በረጅሙ የነቢያት የመጨረሻው ዘመን ፍርድ ትውፊት ውስጥ ያስቀምጠዋል።

አሥሩ ደናግል እና የመክሊት ምሳሌ (ማቴዎስ 25:1-30)

ማቴዎስ 25 ሁለት ምሳሌዎችን በተከታታይ ያቀርባል ፤ አሥሩ ደናግል (ቁ. 1-13) እና መክሊቶች (ቁ. 14-30) ሁለቱም በአንድነት ስለ ነገረ-ፍጻሜ ዝግጅት እና ስለ ታማኝ መጋቢነት የኢየሱስን እጅግ ሰፊ እና ግልጽ ትምህርት ይመሠርታሉ። እነዚህ ምሳሌዎች በደብረ ዘይት ስብከት (ማቴ 24-25) ውስጥ ባላቸው አውድ እና በጋራ ጭብጣቸው ይገናኛሉ፦ መዘግየቱ ምንም ያህል ቢረዝም ደቀ መዛሙርት ለጌታው መመለስ ዝግጁ መሆን አለባቸው።

አሥሩ ደናግል በአምስት አምስት ይከፈላሉ፦ ለመብራታቸው ትርፍ ዘይት የያዙት ልባሞቹ፣ እና ያልያዙት ሞኞቹ። ሙሽራው ሲመጣ — ባልተጠበቀ ሁኔታ ዘግይቶ፣ በእኩለ ሌሊት ፣ ሞኞቹ ሳይዘጋጁ ይገኛሉ፣ ደጁም ይዘጋባቸዋል (ቁ. 10)። የምሳሌው ጥብቅ መደምደሚያ ('አላውቃችሁም፣' ቁ. 12) የማቴዎስ 7:23 ቋንቋን የሚያስተጋባ ሲሆን፣ የነገረ ፍጻሜ መገለል የዘፈቀደ ሳይሆን የሰውዬው የአሁኑ አቅጣጫ ውጤት መሆኑን ያመለክታል። 'ቀኑንና ሰዓቱን አታውቁምና እንግዲህ ንቁ' (ቁ. 13) የሚለው ማሳሰቢያ የምሳሌው ተግባራዊ ነጥብ ነው።

የመክሊት ምሳሌ (በሉቃስ 19:11-27 ያለውን የ'አሥሩ ምናን' የሉቃስ ስሪት ይመልከቱ) ጌታው ወደ ጉዞ ከመሄዱ በፊት ለሦስት አገልጋዮች የተለያዩ መጠኖች ያላቸውን ካፒታል (ገንዘብ) አደራ እንደሚሰጥ ይገልጻል። ሁለቱ አገልጋዮች ያፈራሉ፣ ካፒታላቸውንም እጥፍ ያደርጋሉ፤ አንደኛው የጌታውን ጥብቅነት ፈርቶ ገንዘቡን ይቀብራል። የጌታው መመለስ ለታማኞቹ የተትረፈረፈ ምስጋናን ('መልካም፥ አንተ በጎ ታማኝም ባሪያ... ወደ ጌታህ ደስታ ግባ፣' ቁ. 21, 23)፣ ነገር ግን ለፈራውና ለሰነፈው አገልጋይ ደግሞ ጥብቅ ፍርድን ያመጣል፤ የእርሱ መክሊት ተወስዶ ብዙ ላለው ይሰጣል። ሥነ-መለኮታዊ መልእክቱ ቀጥተኛ ነው፦ ደቀ መዝሙርነት በተፈጥሮው አምራች ነው። መንግሥቱ ስጦታዎችን አደራ ይሰጣል ። የተፈጥሮ አቅሞችንም ሆነ መንፈሳዊ ጸጋዎችን እና በጌታ ዓላማዎች አገልግሎት ውስጥ በታማኝነት እንዲውሉ ይጠይቃል። ተገብሮ መሆን ገለልተኝነት አይደለም፤ አለመታዘዝ ነው።

ከላይ የቀረበው ምርመራ በሃያ አንደኛው ክፍለ ዘመን ለመጽሐፍ ቅዱስ ትርጓሜ እና ለክርስቲያናዊ ልምምድ ጉልህ አንድምታዎችን ይዟል። አራት ዋና ዋና አንድምታዎች ትኩረት ሊሰጣቸው ይገባል።

አንደኛ፣ የቅዱሳት መጻሕፍት ቀኖናዊ አንድነት፣ የተራራው ስብከት እና ምሳሌዎች በተነጠለ ሁኔታ ሳይሆን፣ ሙሉ በሙሉ በመጽሐፍ ቅዱስ ታሪክ ውስጥ እንዲነበቡ ይጠይቃል። የብሉይ ኪዳን መሠረታቸው አጋጣሚ ሳይሆን መዋቅራዊ ነው፦ ስብከቱን ከሲና፣ ከትንቢታዊ፣ እና ከጥበብ ዳራው ብንገነጥለው፣ የማይቻል የሥነ-ምግባር ጥያቄ ወይም ላዩን የሆነ ሞራሊዝም (moralism) ይሆናል። በቀኖናዊው ሙሉነት ውስጥ ሲነበብ ግን፣ ትእዛዛቱ እንዲፈጸሙ በሚያስችለው መንፈስ ቅዱስ ኃይል የሚመራ፣ የተቤዠ ማኅበረሰብ የነገረ-ፍጻሜ ሕገ-መንግሥት ነው (ሮሜ 8:4፤ ገላ 5:16-25)።

ሁለተኛ፣ የሁለቱም የትምህርት ክፍሎች ክርስቶሳዊ ማዕከል፣ ወደ አጠቃላይ ሃይማኖታዊ ወይም ሥነ-ምግባራዊ ፕሮግራም ዝቅ ለማድረግ ከሚደረግ ማንኛውም ሙከራ ሊጠበቅ ይገባዋል። የተራራው ስብከት የማኅበራዊ ለውጥ ንድፍ (ምንም እንኳን ማኅበራዊ አንድምታዎች ቢኖሩትም)፣ ወይም የፖለቲካ ማኒፌስቶ፣ ወይም በቀላሉ ሊደረስበት የሚችል የሥነ-ምግባር ሥርዓት አይደለም። እርሱ የእግዚአብሔርን መንግሥት የሚያውጅ እና የሚወክል የመሲሐዊው ንጉሥ ራስን-መግለጥ ነው። ጥያቄዎቹ የመንግሥቱ ጥያቄዎች ናቸው፣ ለኢየሱስ ደቀ መዛሙርት የተነገሩ ናቸው፣ እና ጥያቄዎቹን ከሚያቀርበው አካል ማንነት እና ሥራ የማይነጣጠሉ ናቸው።

ሦስተኛ፣ የምሳሌዎቹ ትርጓሜ ጥብቅ ታሪካዊ ትንታኔን እና ምላሽ ሰጪ ሥነ-መለኮታዊ ትግበራን ይጠይቃል። ምሳሌዎቹ በዘመናቸው የነበሩትን ዋና ዋና ትረካዎች የሞገቱበትን፣ የእስራኤልን ተስፋ በፈጠራ የገለበጡበትን፣ የተገለሉትን ያካተቱበትን የመጀመሪያ ቀስቃሽ ኃይላቸውን መልሶ ለማግኘት፣ የመጀመሪያው መቶ ክፍለ ዘመን የፍልስጤም እና የሁለተኛው ቤተ መቅደስ የአይሁድ አውድ እጅግ አስፈላጊ ነው። ነገር ግን ምሳሌዎቹ የሙዚየም ዕቃዎች አይደሉም፦ በየትኛውም ባህላዊ እና ታሪካዊ ድንበር ውስጥ አድማጩን መመርመራቸውን እና መለወጣቸውን የሚቀጥሉ ሕያው ቃላት ናቸው (ዕብ 4:12)።

አራተኛ፣ የስብከቱ ሥነ-ምግባር ከምሳሌዎቹ ጸጋ ጋር መዋሃድ ለተመጣጠነ ክርስቲያናዊ ሕይወት ሞዴል ይሰጣል። ስብከቱ የመንግሥቱን ባሕርይ እና የመንግሥቱን ማኅበረሰብ ቅርጽ ይገልጻል፤ ምሳሌዎቹ ደግሞ እንዲህ ዓይነቱ ባሕርይ እንዲኖር የሚያስችለውን ጸጋ ይተርካሉ። በአንድነት፣ ሁለቱንም ሕግ-አልባነትን (antinomianism - በጸጋ ስም ሥነ-ምግባራዊ ቁምነገርን መተው) እና ሕጋዊነትን (legalism - ጸጋን ወደ ሥነ-ምግባራዊ አፈጻጸም ዝቅ ማድረግ) ይከላከላሉ። የክርስቲያን ደቀ መዝሙር፣ የአባቱን እቅፍ ከተቀበለ በኋላ፣ ብፅዕናዎችን ለመኖር የሚወጣ ነው — በመንፈስ ድሀ፣ መሐሪ፣ ልቡ ንጹሕ፣ አራቂ የሆነ — ምክንያቱም ጠላቶቹን የሚወደውን እና በክፉዎችና በበጎዎች ላይ ፀሐዩን የሚያወጣውን አምላክ አግኝቷልና።

ይህ ጽሑፍ የተራራውን ስብከት (ማቴዎስ 5-7) እና የኢየሱስ ክርስቶስን ምሳሌዎች አጠቃላይ መጽሐፍ ቅዱሳዊ-ሥነ-መለኮታዊ ምርመራ አድርጓል። የብሉይ ኪዳን ሥሮቻቸውን ተከታትሏል፣ ዋና ዋና መዋቅራዊ እና ትንታኔያዊ ባህሪያቶቻቸውን መርምሯል፣ እንዲሁም ዋነኛ ሥነ-መለኮታዊ አስተዋጽኦዎቻቸውን በመንግሥት፣ በነገረ ክርስቶስ፣ በነገረ ድኅነት፣ እና በነገረ ፍጻሜ ምድቦች ሥር አዋሕዷል።

ዋናው ሐሳብ በእያንዳንዱ የትንታኔ ደረጃ ተረጋግጧል፦ የተራራው ስብከት እና ምሳሌዎቹ ከብሉይ ኪዳን ሥርዓት መውጣት ሳይሆኑ፣ በናዝሬቱ ኢየሱስ ማንነት ውስጥ የተገኙ በመንፈስ የተነፈሱ እና ተፈጥሯዊ ፍጻሜዎች ናቸው። ኢየሱስ በአንድ ጊዜ አዲሱ ሙሴ፣ በሥጋ የተገለጠው የእግዚአብሔር ጥበብ፣ የትንቢት ሁሉ ፈጻሚ፣ እና መምጣቱ የእግዚአብሔርን መንግሥት የጀመረ፣ መመለሱ ደግሞ የሚያጠናቅቅ የነገረ ፍጻሜ ንጉሥ ነው። ሁለቱም የትምህርት ስብስቦች የሰውን ልብ የሚለውጥ፣ አዲስ የቃል ኪዳን ማኅበረሰብ የሚመሠርት፣ እና ሰዎችን ሁሉ ወደ አክራሪ የፍቅር፣ የፍትህ፣ የትሕትና እና የተስፋ ደቀ መዝሙርነት የሚጠራ፣ የማያልቅ ጸጋ ያለው አምላክ መኖሩን መሠረት ያደርጋሉ፣ ያውጃሉም።

የተራራው ስብከት እና ምሳሌዎቹ በአንድነት፣ ወደ እግዚአብሔር ያቀና የሰው ልጅ ሕይወትን የተዋሃደ ሥነ-መለኮታዊ ራዕይ ይመሠርታሉ። ወደ ተራ ሥነ-ምግባራዊ ሕግ፣ ፖለቲካዊ ፕሮግራም፣ ወይም መንፈሳዊ ራስን-ማገዝ መመሪያ ዝቅ ማለትን ይቃወማሉ። እነርሱ የተናገራቸውን ቃላት በተግባር የኖረው የአንዱ ቃላት ናቸው — በጌቴሴማኒ በመንፈስ ድሀ የሆነው፣ በኢየሩሳሌም ላይ ያዘነው፣ በቀራንዮ ጽድቅን የተራበው፣ በመስቀሉ ደም ሰላምን ያደረገው (ቆላ 1:20)፣ እና አንድ ቀን ሁሉን በሁሉ ለምትሆነው መንግሥት በኩራት ሆኖ በሦስተኛው ቀን ከሞት የተነሳው አምላክ ቃላት ናቸው (1 ቆሮ 15:20-28)። የተራራው ስብከት የሚነበበው ብቻ ሳይሆን፣ የሚኖረውም በዚሁ ትንሣኤ ብርሃን ውስጥ ነው።

“የዓለም መንግሥት ለጌታችንና ለእርሱ ለክርስቶስ ሆነች፥ ለዘላለምም እስከ ዘላለም ይነግሣል”