ፍቅር፣ ምሕረት እና ይቅርታ

ይህ ጽሁፍ በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ የተገለጠውን የመለኮታዊ ባሕርይ ሦስትዮሽ ፍቅር (አጋፔ)፣ ምሕረት (ሔሴድ፣ ራሐሚም፣ ኤሌዎስ) እና ይቅርታ (ሳላሕ፣ አፊኤሚ) ከድነት ሥነ-መለኮት አቅጣጫ በጥልቀት ይመረምራል። የዘመናችን ድምፆችና ሥነ-ልቦናዊ ትንታኔዎች እነዚህን እውነታዎች እንደ ተነጣጠሉ፣ የሞራል በጎነቶች አድርገው ቢተረጉሟቸውም፣ ይህ ጽሁፍ ግን ፍቅር፣ ምሕረት እና ይቅርታ የአንድ ነጠላ መለኮታዊ አሠራር የጸጋ ውቅያኖስ መሆናቸውን ይሞግታል፦ ካሪታስ (መለኮታዊ ፍቅር) ከማያልቀው ምንጩ ወደ ፍጥረት ሲፈስ የኪዳን ታማኝነት (ምሕረት) ይሆናል፤ ይኸው ጥልቅ ታማኝነት በበደለኛው ላይ በተግባር ሲተረጎም ደግሞ የሞትን ፍርድ ሰብሮ በይቅርታ (አፊኤሚ) የተቋረጠውን ሕብረት ይመልሳል። እነዚህ ሦስት መለኮታዊ ጸጋዎች የሰውን ልጅ ከውድቀት አዘቅት አንስተው፣ በክርስቶስ ኢየሱስ በኩል ወደ ክብር ዙፋን የሚያወጡ የድነት ወርቃማ ሰንሰለቶች ናቸው።

የተከፋፈለ ምግባር ችግር በዘመናችን

የዘመናችን የሥነ ምግባር ንግግርና የዓለማዊ ፍልስፍና አዝማሚያ፣ ፍቅርን፣ ምሕረትንና ይቅርታን የተለያዩ፣ እንዲያውም አልፎ አልፎ የሚጋጩ ሥነ ልቦናዊ ምድቦች አድርጎ ለያይቷቸዋል። ፍቅር እንደ መለዋወጥ ስሜት፣ ምሕረት ኃጢአትን እንዳለማየት (እንደ ልል ፍርድ)፣ ይቅርታም ደግሞ ለተበዳዩ አካል ስሜታዊ መፍትሔ የሚያገለግል ዘዴ ብቻ ተደርጎ ይታያል። ቅዱሳት መጻሕፍት ግን ይህን ሰው-ሠራሽ መከፋፈል ፈጽሞ አይቀበሉም። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እነዚህ ሦስት እውነታዎች አንድ ሰው እንደየስሜቱ ሊለማመዳቸው የሚችላቸው ተነጣጣይ በጎ ምግባራት አይደሉም፤ ይልቁንም የአንድ ነጠላ መለኮታዊ ባሕርይ፣ ማለትም የሔሴድ ተከታታይ ግልጠቶች ናቸው። ሔሴድ በአንድ ጊዜ በዝንባሌ ወዳድ፣ በተግባር ርኅሩኅና ታጋሽ፣ በውጤትም ይቅር ባይ የሆነው የእግዚአብሔር የማይቋረጥ የቃል ኪዳን ታማኝነት ነው።

ይህ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ውህደት ለዘመናዊው ክርስቲያን አንባቢ ልዩ ጠቀሜታ አለው። በግለሰባዊነትና በስሜት በሚነዳው ባህል ውስጥ፣ ፍቅር ብዙ ጊዜ ያለ ሥነ ምግባራዊ ይዘት፣ ያለ መስዋዕትነት እንደ ስሜት ብቻ ይተረጎማል፤ ምሕረትም ኃጢአትን ችላ የማለት፣ ከፍትሕ ጋር የተፋታ ልል አመለካከት ተደርጎ ይሳሳታል። ቅዱሳት መጻሕፍት ግን ፍቅርን ከቅድስና፣ ምሕረትንም ከእውነተኛ ፍትሕ ጋር በማላቀቅ ፈጽሞ አያቀርቡም፤ ይልቁንም መዝሙረ ዳዊት "ምሕረትና እውነት ተገናኙ፤ ጽድቅና ሰላም ተሳሳሙ" (መዝሙር 85፥10) ይለናል። የክርስቶስ መስቀል የዚህ እውነት፣ የፍቅር፣ የምሕረትና የይቅርታ ፍጹም መገናኛ ነው። የእግዚአብሔር ፍትሕ ኃጢአትን በእርሱ ላይ ሲቀጣ፣ ምሕረቱ ደግሞ ኃጢአተኛውን ከሞት ያድናል፤ ፍቅር ደግሞ የሁለቱንም ዋጋ በመስቀል ላይ በራሱ ደም ይከፍላል!

አጋፔ — የመለኮታዊ ፍቅር ህልውናና ምንጭ

የሐዋርያው ዮሐንስ አዋጅ፣ ሆ ቴዎስ አጋፔ ኤስቲን "እግዚአብሔር ፍቅር ነው" (1ኛ ዮሐንስ 4፥8, 16) ሲል እግዚአብሔር ከሚያደርጋቸው ነገሮች አንዱን መግለጹ (ማሳያ ብቻ) ሳይሆን፣ የህልውናውን ጥልቅ ማንነት ማወጁ ነው። ፍቅር እግዚአብሔር የሚሰማው ጊዜያዊ ስሜት ወይም የሚያደርገው ተግባር ብቻ አይደለም፤ ከፍጥረት በፊት የነበረና ከፍጥረት ሁኔታ ነጻ ሆኖ ራሱን የቻለ፣ ዘላለማዊ የሆነው የእግዚአብሔር ማንነት መገለጫ ነው። ይህ የመጽሐፍ ቅዱስ የፍቅር ትምህርት፣ ፍቅር በተወደደው ነገር ውበት ወይም ዋጋ ምክንያት ብቻ እንደሚነሣ ከሚያስተምሩ ግሪካዊ ፍልስፍናዊ አመለካከቶች ፈጽሞ ይለያል። መለኮታዊው ፍቅር (አጋፔ) የፍጥረታት ሁሉ ዋጋ መነሻና ምንጭ ነው። እኛ የተወደድነው በራሳችን ውስጥ አንዳች ተወዳጅነት ኖሮን ሳይሆን፣ እግዚአብሔር ፍቅር በመሆኑ ምክንያት ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን የማይበጠስ የፍቅር ኪዳን አስመልክቶ ሲናገር እንዲህ ይላል፦

ይህ ኃያል ቃል እንደሚያረጋግጠው፣ ይህ ፍቅር የሰው ልጅ ሁኔታዎች የማያበላሹት፣ የጊዜ ርዝመት የማይሽረው፣ ኃጢአታችን የማይነጥፈውና ዘላለማዊ የሆነ መለኮታዊ ውሳኔ ነው። "አጋፔ" ማለት ለሚወደው አካል ሲባል ራሱን አሳልፎ የሚሰጥ፣ ምንም ምላሽ ሳይጠብቅ የሚፈስ፣ መስዋዕታዊ፣ ፍጹም እና የሰውን ማስተዋል የሚያልፍ የእግዚአብሔር መለኮታዊ ፍቅር ነው።

የፍቅር አራት ዓይነት የቃላት ስብስብ

የአዲስ ኪዳኑ የኮይኔ ግሪክ ቋንቋ፣ እንግሊዝኛውም ሆነ አማርኛው በአንድ "ፍቅር" በሚለው ቃል የሚያጠቃልሉትን ጥልቅ ስሜት ለያይቶ ያቀርባል። ጥንታዊው የግሪክ አጠቃቀም ቢያንስ አራት ደረጃዎችን ይለያል፣ ነገር ግን አዲስ ኪዳን በመለኮታዊ መሪነት ከእነዚህ አንዱን ብቻ ማለት ይቻላል (አጋፔን) በብቸኝነት ለመለኮታዊ ፍቅር መምረጡ እጅግ ትርጉም ያለውና የክርስትናን ልዩነት የሚያሳይ ነው።

እነዚህን ቃላት ስናስተውል፣ አጋፔ ከላይ ወደ ታች የሚፈስን የመለኮት ፍቅር እንደሚገልጽ እንረዳለን። የሰው ልጅ ፍቅር (ኤሮስ) ውበትን፣ ብቃትንና ዋጋን ፈልጎ ከታች ወደ ላይ ሲያቀና፣ መለኮታዊው አጋፔ ግን ኃጢአተኛውን፣ ደካማውንና ውዳቂውን ፈልጎ ለማዳን ከላይ ወደ ታች ይወርዳል። ወንጌል የተለመደውን የዓለምን የፍቅርና የፍላጎት ሥርዓት ሙሉ በሙሉ ይገለብጣል፦ እግዚአብሔር የሚወደን እኛ ጻድቃን ወይም ብቁ ስለሆንን አይደለም፤ ይልቁንም የእርሱ ኃያል ፍቅር በእኛ ላይ ሲያርፍ፣ ዋጋ አልባውን ውድ፣ ርኩሱን ቅዱስ፣ ጠላቱን ወዳጅ ያደርገዋል። ይህ ፍቅር እንደ ማግኔት በውበት የሚሳብ ሳይሆን፣ ራሱ ውበትንና ዋጋን ፈጣሪ ነው!

በብሉይ ኪዳን ውስጥ ያለው የኪዳን ፍቅር

አጋፔ በአዲስ ኪዳን በስፋት የተገለጠ ቢሆንም፣ የሚገልጸው ጥልቅ እውነታ ግን በብሉይ ኪዳን የዕብራይስጥ መጻሕፍት ውስጥ በአሃባ (Ahabah) ቃል ሥር አስቀድሞ ጠልቆ ይገኛል። ያህዌ እስራኤልን ሕዝቡ አድርጎ የመረጠው በኃይላቸው፣ በጽድቃቸው ወይም በቁጥራቸው ብዛት ተማርኮ እንደ ሽልማት አልነበረም። ሙሴ ይህንን እውነት ሲያስታውሳቸው፣ "እግዚአብሔርም የወደዳችሁና የመረጣችሁ... ከሕዝብ ሁሉ ስለ በዛችሁ አይደለም፤ እናንተ ከሕዝብ ሁሉ ያነሳችሁ ነበራችሁና። ነገር ግን እግዚአብሔር ስለ ወደዳችሁ..." (ዘዳግም 7፥7-8) ብሏል። የእግዚአብሔር ፍቅር መነሻው ራሱ እግዚአብሔር እንጂ የፍጡር ብቃት አይደለም። ይህ እንግዲህ ሐዋርያው ጳውሎስ ቆየት ብሎ ያስተማረውን "በጸጋ ድናችኋል" (ኤፌ. 2፥8) የሚለውን ጥልቅ የድነት ትምህርት አስቀድሞ የሚያበስር፣ ዋጋን የሚፈጥር እንጂ የምላሽ ፍቅር እንዳልሆነ የሚያስረዳ የፍቅር ኪዳን ነው።

የፍቅር ሥላሴያዊ መሠረቶች

በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ለምዕመናን የተሰጠው "እርስ በርሳችሁ ተዋደዱ" የሚለው ትእዛዝ፣ አጋፔ እንደ ሥነ ምግባራዊ ሕግ ከውጭ የተጫነ የዘፈቀደ ግዴታ አይደለም። ይልቁንም፣ አብ፣ ወልድና መንፈስ ቅዱስ ከዘላለም እስከ ዘላለም በሚኖሩበት የፍቅር፣ የኅብረትና ራስን የመስጠት ሕይወት ውስጥ እንድንሳተፍ የቀረበልን ጥሪ ነው። ጌታችን ኢየሱስ "አብ እንደ ወደደኝ እኔ ደግሞ ወደድኋችሁ፤ በፍቅሬ ኑሩ" (ዮሐንስ 15፥9) ሲል፣ እውነተኛ ፍቅር ማድረግ ማለት ራሱ እግዚአብሔር በሆነው የውስጣዊ ሥላሴያዊ ሕይወት ልምምድና መንፈሳዊ እስትንፋስ ውስጥ ተካፋይ መሆን መሆኑን ማረጋገጡ ነው። ፍቅር መለኮታዊውን ሕይወት መተንፈስ ነው።

ሔሴድና ኤሌዎስ ፤ የኪዳን ምሕረትና ርኅራኄ

ፍቅር የእግዚአብሔርን ዘላለማዊ ማንነት የሚገልጽ ከሆነ፣ ምሕረት ደግሞ ያ ፍቅር ከሰው ልጅ ድካም፣ ውድቀት፣ ፍላጎትና ፣ በተለይም ከኃጢአት በደል ጋር ሲላተም የሚፈጠር መለኮታዊ ብልጭታና ምላሽ ነው። በዕብራይስጥ ሔሴድ የሚለውና አብዛኛውን ጊዜ "ጽኑ ፍቅር"፣ "ቸርነት" ወይም "ምሕረት" ተብሎ የሚተረጎመው ቃል፣ ምናልባትም በብሉይ ኪዳን ውስጥ ከሁሉ በላይ የነገረ መለኮት ክብደት ያለው ቃል ነው። ይህ ቃል ሰውን የሚያልፍ ጊዜያዊ ስሜትን ሳይሆን፣ የሰው ልጅ ኪዳኑን አፍርሶ ቢኮበልልም እንኳ እግዚአብሔር ለራሱ ባሕርይና ለገባው ቃል ታማኝ ሆኖ የሚቀጥልበትን የማይናወጥና የማይነጥፍ ጸጋ ያሳያል።

እግዚአብሔር ለሙሴ ራሱን የገለጠበት ይህ ድንቅ ክፍል፣ እስራኤላውያን የወርቅ ጥጃ አምልከው ከእግዚአብሔር ጋር የገቡትን ኪዳን ባፈረሱበት ማግስት የተሰጠ ነው። በጠቅላላው የብሉይ ኪዳን መጽሐፍ ውስጥ የነገረ መለኮት መተላለፊያ ነጥብ ሆኖ ያገለግላል። እግዚአብሔር አመጸኛውን ሕዝብ በቁጣ እሳት ከማጥፋት ይልቅ፣ ምሕረቱንና ታጋሽነቱን አወጀ። ምሕረት እግዚአብሔር ለሰው ልጅ ታማኝነት የሚሰጠው ሽልማት ሳይሆን፣ ለሰው ልጅ ታማኝ አለመሆን የሚሰጠው አሸናፊ መለኮታዊ ምላሽ ነው። በተጨማሪም ከ"ማህፀን" (ረሔም) ከሚለው ሥርወ-ቃል የተገኘው ራሐሚም ተጨማሪ ገጽታ ይጨምራል፦ ምሕረትን እንደ እናት አንጀት ርኅራኄ፣ አንዲት እናት ለማሕፀን ፍሬዋ (ምንም እንኳ ቢያምጽባትም) እንደምትራራ፣ እግዚአብሔር ለወደቀው ፍጥረት የሚያደርገውን ጥልቅ ስሜታዊ ርኅራኄ ያሳያል።

በአዲስ ኪዳን ውስጥ የተገለጠው የምሕረት አንጀት

የሰብዓ ሊቃናት (Septuagint) ትርጉም ሔሴድን በአብዛኛው በግሪኩ ኤሌዎስ (Eleos) ብሎ ይተረጉመዋል፣ ይህም ቃል በቤተክርስቲያን ሥርዓተ አምልኮ ውስጥ "ኪርየ ኤሌይሶን" "አቤቱ ጌታ ሆይ፣ ማረን" በሚለው የዘመናት ጸሎት ውስጥ ዛሬም ሕያው ሆኖ ይኖራል። ወንጌላት ደግሞ ይህንን ጽንሰ-ሐሳብ በስፕላንክኒዞማይ (Splanchnizomai) ግሥ ያጠናክራሉ፣ ይህም የክርስቶስን ርኅራኄ እንደ ጥልቅ የውስጥ አካል እንቅስቃሴ ይገልጻል። ከሩቅ ሆኖ እንደሚሰጥ ምጽዋት ሳይሆን፣ በሆድ ዕቃ ውስጥ (በአንጀት) የሚሰማ ጥልቅ የርኅራኄ መናወጥ ነው። ደጉ ሳምራዊ የወደቀውንና የተደበደበውን መንገደኛ ሲያይ (ሉቃስ 10፥33)፣ የአባካኙ ልጅ አባት ልጁን ከሩቅ አይቶት አንጀቱ ሲባባና ሮጦ ሲያቅፈው (ሉቃስ 15፥20)፣ እንዲሁም ኢየሱስ ራሱ እረኛ እንደሌላቸው በጎች የተንከራተቱትንና የተጨነቁትን ሕዝብ ሲመለከት "አንጀቱ ራራላቸው" (ማቴዎስ 9፥36)። አምላካችን የሩቅ ተመልካች ሳይሆን፣ በሕመማችን አብሮ የሚያዝን ርኅሩኅ አባት ነው።

ይቅር የማይል ባርያ አስደንጋጭ ምሳሌ

ማቴዎስ 18 ምሕረትን የመንግሥተ ሰማያት ዜጎች ዋነኛ መለያና የሕይወት መርህ አድርጎ ያቀርበዋል። ጌታችን በሰጠው ምሳሌ ውስጥ፣ አንድ ባርያ ማንም ሰው በሕይወት ዘመኑ ሊከፍለው የማይችል እጅግ ግዙፍ ዕዳ (አሥር ሺህ መክሊት — በዘመናችን ስሌት በቢሊዮኖች የሚቆጠር)፣ በጌታው ርኅራኄ ሙሉ በሙሉ ይቅር ተብሎለት ሳለ፣ ለባልንጀራው ትንሽ ዕዳ (መቶ ዲናር — የጥቂት ወራት ደመወዝ) ተመጣጣኝ ምሕረት ማድረግን ይከለክላል። የምሳሌው መንፈሳዊ ክብደት ሆን ተብሎ የተደረገና ግልጽ ነው፦ እኛ ከእግዚአብሔር የተቀበልነው ታላቅና ዋጋ የማይተመን መለኮታዊ ምሕረት በእኛ በኩል አልፎ ወደ ሌሎች ወንድሞቻችንና እህቶቻችን መፍሰስ ካልቻለ፣ በክርስቶስ ራሱ ማስጠንቀቂያ መሠረት፣ የጸጋው ቦይ በገዛ እጃችን ተዘግቶ ራስን የሚያወግዝ ፍርድ ይሆናል። ምሕረት፣ በመጽሐፍ ቅዱስ አወቃቀር ውስጥ፣ ተቀብለን ብቻ የምናከማቸው (እንደ ኩሬ ውሃ) ሳይሆን፣ ለሌሎች እንድናስተላልፈው አደራ የተሰጠን (እንደ ወንዝ የሚፈስ) የሕይወት ጅረት ነው።

አፌሲስ ፤ የይቅርታ ሰዋሰውና የመስቀሉ ክፍያ

አዲስ ኪዳን ለይቅርታ የሚጠቀምበት ዋናው ቃል፣ አፌሲስ (Aphesis) ከሚለው ግሥ የተገኘ ሲሆን፣ የመሠረት ትርጉሙ "መልቀቅ"፣ "ማሰናበት" ወይም "አርቆ መላክ" ማለት ነው። ይኸው ቃል ለአንድ ሰው ያለበትን የገንዘብ ዕዳ ከመሰረዝ፣ ከባርነት ገመድ ከመፍታት፣ ወይም ለእስረኛ ሙሉ በሙሉ ነጻ መለቀቅን ከማወጅ ጋር የተያያዘ ነው። በብሉይ ኪዳን የስርየት ቀን (ዮም ኪፑር፣ ዘሌዋውያን 16) የሕዝቡ ኃጢአት በተጫነበት የአዘዝኤል ፍየል አማካኝነት ወደ በረሃ ርቆ እንደሚሰደድ ሁሉ፣ አፌሲስም ኃጢአታችንን ዳግመኛ እንዳይታወስ አድርጎ ከእኛ የሚያርቅ መለኮታዊ አዋጅ ነው። ይቅርታ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ፈጽሞ የግል ሥነ ልቦናዊ ስሜት ብቻ፣ ወይም ቂምን በስውር የመተው ውሳኔ አይደለም፤ ይልቁንም የክፍያና የሕጋዊ ፍርድ ማሰረዝ ተግባር ነው። ሙሉ በሙሉ የታወቀ፣ ያልተቀነሰ ትክክለኛ ዕዳ ወይም በደል፣ በክርስቶስ ኢየሱስ ውድ ደም መደበኛ በሆነ መንገድ መሰረዝና የእዳ ጽሕፈቱ በመስቀል ላይ መቸንከር ነው!

ይህ የቋንቋ ምልከታ ጥልቅ የሆነ ክብደት አለው። በብሉይ ኪዳን ሳላሕ (Salah) የተሰኘው የይቅርታ ቃል፣ ለእግዚአብሔር ብቻ የተያዘ ልዩ መለኮታዊ ሥልጣን መሆኑን ስናውቅ፣ በቅፍርናሆም የነበሩት ጻፎች ኢየሱስ ለሽባው "ልጄ ሆይ፥ ኃጢአትህ ተሰረየችልህ" (ማርቆስ 2፥5) ባለ ጊዜ ለምን እጅግ እንደተቆጡ በግልጽ ያብራራልናል። ጻፎቹ "ከአንዱ ከእግዚአብሔር በቀር ኃጢአት ሊያስተሰርይ ማን ይችላል?" በማለት የመለኮትን ልዩ መብት በትክክል ተገንዝበው የሞገቱ ቢሆንም፣ ኢየሱስ ራሱ ያ ሥልጣን ያለው እግዚአብሔር መሆኑን ግን በልባቸው ጥንካሬ ሳያውቁ ቀርተዋል። ይቅርታ፣ በመጽሐፍ ቅዱስ አረዳድ፣ የሰው ልጅ በራሱ አቅም የሚያመነጨው ተራ ሥነ-ልቦናዊ ማስታገሻ ወይም ከራሱ የሚያፈልቀው የሞራል በጎ ምግባር አይደለም፤ ይልቁንም ሰዎች መጀመሪያ ከፈጣሪያቸው በነጻ ስለተቀበሉት ብቻ፣ ለሌሎችም እንዲያካፍሉት የተጠሩበት የመለኮታዊ አሠራር ተካፋይነት ነው።

ይቅርታ እጅግ ውድ ነው፣ ርካሽ አይደለም

የዓለም ርካሽ ይቅርታ ኃጢአትን ችላ ይላል፣ የኃጢአትን አጥፊነት ክብደት ያሳንሳል፣ ንስሐን አይጠይቅም፣ እንዲሁም ከሁለቱም ወገን ምንም ዓይነት የልብ መሰበርን አይፈልግም። ነገር ግን መጽሐፍ ቅዱሳዊው "ውድ ይቅርታ" በመስቀል ላይ በፈሰሰው የክርስቶስ ደም የተገለጠው ፍጹም ምሳሌ፣ የኃጢአትን አስከፊ ዕዳ ሙሉ በሙሉ አምኖ ይቀበላል፣ የፍርዱን ወጪና ሕመም ይቅር ባለው ወገን (በራሱ በእግዚአብሔር ልጅ) ትከሻ ላይ ይጭናል እንጂ ወደ በዳዩ አያስተላልፍም። በዳዩን (እኛን) ከፍርድ ነጻ የሚያወጣው፣ የከፋዩ ሕይወት (የክርስቶስ ደም) አሳልፎ መሰጠት ነው። ይህ ነው በሐዋርያው ጳውሎስ ነገረ መለኮት ውስጥ ይቅርታ ከማስተስረያ አስተምህሮ ፈጽሞ ሊነጠል የማይችለው፦ እግዚአብሔር በባዶ ቃል ወይም በድንጋጌ ብቻ ይቅር አይልም፣ ነገር ግን "ኢየሱስ ክርስቶስንም እግዚአብሔር በእምነት የሚገኝ በደሙም የሆነ ማስተስረያ አድርጎ አቆመው" (ሮሜ 3፥25)። የእግዚአብሔር ይቅርታ ለእኛ ነጻ ነው፣ ነገር ግን ርካሽ አይደለም፤ ዋጋው የንጹሑ የእግዚአብሔር ልጅ ሕይወት ነው!

ይቅርታና የእግዚአብሔርን አምሳል ማንጸባረቅ

"እርስ በርሳችሁም ቸሮችና ርኅሩኆች ሁኑ፥ እግዚአብሔርም ደግሞ በክርስቶስ ይቅር እንዳላችሁ ይቅር ተባባሉ" (ኤፌሶን 4፥32) የሚለው ሐዋርያዊ ትእዛዝ፣ የሰውን ይቅርታ ሥነ-ልቦናዊ ሸክምን በማራገፍ ዘዴ ላይ ሳይሆን "እግዚአብሔርን በመምሰል" መለኮታዊ አምሳልን መልሶ በማቋቋም ላይ ይመሠርተዋል። በጥንታዊው ቅርብ ምስራቅ አማልክት ዘንድ ከሚታየው የጭካኔና የበቀል ታሪክ በተቃራኒ፣ የእስራኤል አምላክ ዋነኛ ባሕርይ ፍትሐዊነትን ሳያዛባ ዓመፅን ይቅር የማለት ሥልጣን፣ ችሎታና ጥልቅ የልብ ፈቃደኝነት ነው። እኛም ሌሎችን ከልባችን ይቅር ስንል፣ ከማንም ጊዜ በላይ ፈጣሪያችንን እንመስላለን፤ የተፈጠርንበትን፣ ነገር ግን በኃጢአት የጎደፈውን መለኮታዊ አምሳል በተግባር እናንጸባርቃለን።

በጎልጎታ ላይ የታየው ታላቁ የሦስትዮሽ አንድነት

የቀራንዮ (የጎልጎታ) መስቀል እነዚህ ሦስት ታላላቅ እውነታዎች፣ ማለትም ፍቅር፣ ምሕረት እና ይቅርታ በትንተና ደረጃ እንኳ ሊለያዩ በማይችሉበት ሁኔታ ፍጹም የተዋሐዱበት መሠዊያና የድነት መገናኛ ነጥብ ነው። መስቀሉ የፍቅር ከፍተኛውና የመጨረሻው መገለጫ ነው፦ "ነገር ግን ገና ኃጢአተኞች ሳለን ክርስቶስ ስለ እኛ ሞቶአልና እግዚአብሔር ለእኛ ያለውን የራሱን ፍቅር ያስረዳል" (ሮሜ 5፥8)። መስቀሉ ፍጹም የሆነ የምሕረት ተግባር ነው፦ ልንጠጣው ከሚገባን የጽድቅ ቁጣ ጽዋ ክርስቶስ አድኖናል፤ እንዲሁም መስቀሉ የይቅርታ ታሪካዊና ሕጋዊ ክስተት ነው፦ "በእኛ ላይ የነበረውን የሚቃወመንንም የትእዛዛትን የዕዳ ጽሕፈት ደመሰሰው፤ እርሱንም በመስቀል ጠርቆ ከመንገድ አስወግዶታል" (ቆላስይስ 2፥14)። ከነዚህ ሦስቱ አንዱም እንኳ ከሌላው ሁለቱ ተነጥሎ ቢታይ መጽሐፍ ቅዱሳዊውን የድነት እውነት ያዛባል፦ ያለ ምሕረት ፍቅር ለኃጢአት ግድየለሽ የሆነ ተራ ስሜታዊነት ይሆናል፤ ያለ ይቅርታ ምሕረት ጊዜያዊ የፍርድ ማዘግየት ብቻ ይሆናል፤ ያለ ፍቅር ይቅርታ ደግሞ የግንኙነት መልሶ ማቋቋምና ሞቅታ የሌለው ቀዝቃዛ ሕጋዊ ልውውጥ ሆኖ ይቀራል። በጎልጎታ መስቀል ላይ ግን እውነቱ ይህ ነው፦ ፍቅር ወረደና አቀፈን፣ ምሕረት ከሞት ታደገን፣ ይቅርታ ደግሞ ማዕረጋችንን መልሶ የእግዚአብሔር ልጆች አደረገን!

ስዕል 1 — ተያያዥ ሦስትዮሽ፦ ጎልጎታ (መስቀል) ፍቅር፣ ምሕረትና ይቅርታ ያለ ምንም ጉድለት የሚገጣጠሙበት ብቸኛ ማዕከላዊ ክስተት።

የማስተስረያ ሞዴሎች አንድነት

በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ የተለያዩ የማስተስረያ (ስርየት) ሞዴሎች ተነስተዋል። እነዚህ ሞዴሎች እርስ በርስ ከመቃረን ይልቅ፣ የዚህን ታላቅ የመስቀል ላይ መገጣጠም የተለያዩ ገጽታዎች ያጎላሉ፦ የክርስቶስ ድል ሞዴል፣ መለኮታዊው ፍቅር በኃጢአት፣ በሞትና በጨለማ ኃይላት ላይ የተቀዳጀውን የመጨረሻ ድል ያጎላል (ቆላ. 2፥15)፤ የቅጣት ምትክ ትውፊት፣ ክርስቶስ በእኛ ቦታ ሆኖ እርግማናችንን በመሸከም ምሕረት መለኮታዊ ፍትሕን እንዴት ፍጹም አድርጎ እንደሚያረካ ያጎላል (ኢሳ. 53፥5)፤ የሥነ ምግባር ተጽዕኖ ደግሞ፣ በመስቀል ላይ የፈሰሰው የክርስቶስ መስዋዕታዊ ይቅርታ የሰውን የድንጋይ ልብ ሰብሮ በምላሽ የመቀየርና የማሳመን ኃይል እንዳለው ያሳያል። የበሰለ የመስቀል ነገረ መለኮት ከእነዚህ አንዱን ብቻ ነጥሎ መምረጥ አያስፈልገውም፤ ይልቁንም የመስቀሉ ሥራ እንደ አንጸባራቂ አልማዝ ብዙ ገጽታ ያለው ታላቅ ክስተት በመሆኑ፣ እያንዳንዱ ሞዴል የዚህን መለኮታዊ አልማዝ አንድ የሚያበራ ገጽታ እንደሚወክል አድርጎ ሊገነዘብ ይገባል።

በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ ያለው የቃላት ስርጭት ማረጋገጫ

እውነተኛ ነገረ መለኮት ወደ ደረቅ የቃላት ቆጠራና ስታቲስቲክስ የሚቀነስ ባይሆንም፣ የቃላት ስርጭት ትንተና ግን ከላይ ለቀረበው የትምህርት ክርክር ጠቃሚና ተጨባጭ ማረጋገጫ ይሰጣል። የሚከተለው መረጃ ከቃላት ማጣቀሻ ትንተና (ስትሮንግ ኮንኮርዳንስ) የተወሰደ ሲሆን፣ አኃዞቹ በግምት እንደሚወሰዱ ልብ ሊባል ይገባል። ምክንያቱም የመነሻ ቋንቋውን የመተርጎም ፍልስፍና እንደየመጽሐፍ ቅዱስ ትርጉሙ ይለያያልና። ቃል በቃል ወይም መደበኛ-ተመጣጣኝ የሆኑ ትርጉሞች (እንደ ኪንግ ጄምስ ቨርዥን/KJV) የመነሻ ቃላትን በጠበበና በጥብቅ መልኩ ሲተረጉሙ፣ ሐሳብ ለሐሳብ ወይም ተለዋዋጭ-ተመጣጣኝ የሆኑ ትርጉሞች (እንደ NLT፣ NIV) "ሔሴድ" ወይም "አጋፔ" የሚሉትን መለኮታዊ ቃላት አንድ የዒላማ ቋንቋ ቃል ብቻውን ሊሸከማቸው ስለማይችል፣ ተመሳሳዩን የዕብራይስጥ ወይም የግሪክ ቃል በሰፋ የቃላት መጠን (ለምሳሌ ቸርነት፣ ፍቅር፣ ምሕረት እያፈራረቁ) ይተረጉሟቸዋል።

የመንፈሳዊ ምስረታ ትምህርት (ተግባራዊ ሕይወት)

መቀበል ከመስጠት ይቀድማል

ወጥነት ያለው የመጽሐፍ ቅዱስ ሥርዓት ሁልጊዜም "መቀበል ከመስጠት ቀድሞ ይመጣል" የሚል ነው። ምዕመናን መጀመሪያ በእግዚአብሔር በከፍተኛ ሁኔታ ስለተወደዱ ያንን ፍቅር ለሌሎች እንዲያካፍሉ ታዘዋል (1ኛ ዮሐንስ 4፥19)፤ ምሕረት በነጻ ስለተደረገላቸው ለወንድሞቻቸው ምሕረት እንዲያደርጉ ተጠርተዋል (ማቴዎስ 18፥33)፤ ከከባድ የኃጢአት ዕዳ ይቅር ስለተባሉም ሌሎችን ይቅር እንዲሉ አደራ ተሰጥቷቸዋል (ቆላስይስ 3፥13)። በዚህ ሞዴል መሠረት፣ መንፈሳዊ ምስረታ በዋነኛነት የራስን የፈቃደኝነት ኃይል አጠንክሮ በማዳበር ላይ የተመሠረተ ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ጸጋ የመረዳት ጥልቀትና የምስጋና ልብ እያደገ መሄድ ነው። እኛ የጸጋው ማስተላለፊያ ቧንቧዎች እንጂ ምንጮች አይደለንም። ምን ያህል ታላቅ ፍቅርና ምሕረት አስቀድሞ እንደተሰጠን ግልጽ ግንዛቤ ስናገኝ፣ ለሌሎች ይቅርታ ማድረግ ተፈጥሯዊ መንፈሳዊ ምላሻችን ይሆናል።

ያለ ክህደት የሚደረግ እውነተኛ ይቅርታ

የዘመናችን አንዳንዶቹ የተሳሳቱ የካውንስሊንግ ትምህርቶች፣ እውነተኛውን የኃጢአት ጉዳት የካደ፣ የተጎጂዎችን ስሜትና ጥልቅ ቁስል ያዳፈነ፣ ወይም አጥፊዎችን ከተጠያቂነት የሚከላከል፣ ያለጊዜው የሚደረግ የይስሙላ መታረቅን እንደ "ይቅርታ" አድርገው ያቀርባሉ። የመጽሐፍ ቅዱስ ሞዴል ግን ይህን ርካሽና ሐሰተኛ ይቅርታ አጥብቆ ይቃወማል፦ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ያለ እውነተኛ ይቅርታ የበደሉን ሙሉ የሞራል ክብደት፣ የሕመሙን ጥልቀትና የኃጢአቱን አስከፊነት አስቀድሞ አምኖ ይቀበላል እንጂ ፈጽሞ አያቃልልም። ይቅርታ ክፋትን መርሳት ወይም የአእምሮ ዝንጋኤ (Amnesia) አይደለም። መስቀሉ ኃጢአትን አያሳንስም፤ በግልጽ "ኃጢአት" ብሎ ይሰይመዋል፣ ፍትሐዊውን የሞት ወጪም በእግዚአብሔር ልጅ ሕይወት ይቀበላል። ጤናማ ይቅርታ ማለት ፈጣንና ላዩን የሆነ መታረቅ ማለት አይደለም፤ የመተማመን ወዲያውኑ መመለስ፣ ወይም ተገቢ የሆኑ ጤናማ ድንበሮች እና በሚያስፈልግበት ጊዜ ሕጋዊ ፍትሕ አለመኖርን ግድ አይልም። ይቅርታ ዕዳውን ለእግዚአብሔር አሳልፎ የመስጠት የግል የልብ ውሳኔ ሲሆን፣ መታረቅ ግን የበዳዩን እውነተኛ ንስሐና አመኔታ መገንባትን የሚጠይቅ የጋራ ሂደት ነው።

ሦስትዮሹን ጸጋዎች የሚያሳድጉ የቤተ ክርስቲያን ተግባራት

በዚህ ጽሁፍ እንዳየነው፣ ፍቅር፣ ምሕረትና ይቅርታ የሰው ልጅ በራሱ ጥረትና ትጋት የሚደርስባቸው ተነጣጣይ የሥነ ምግባር ስኬቶች ሳይሆኑ፣ በአንድ መለኮታዊ ጅረት ውስጥ የሚፈሱ፣ በሦስት ቅጽበቶች የተገለጡ የነጠላ መለኮታዊ ጸጋ የተለያዩ ገጽታዎች ናቸው። ፍቅር የእግዚአብሔር የባሕርዩ መሠረትና ዘላለማዊ ዝንባሌ ነው፤ ምሕረት ያ የማይነጥፍ ፍቅር ከሰው ልጅ የኃጢአት በደል፣ ቁስልና ውድቀት ጋር ፊት ለፊት ሲገናኝ የሚፈነጥቅ የርኅራኄ ብርሃን ነው፤ ይቅርታም የምሕረት የመጨረሻው የድል አክሊል፣ ውድ ዋጋ የተከፈለበትና ዕዳን የሚደመስስ መለኮታዊ የፍርድ ውጤት ነው። መጽሐፍ ቅዱስ የሚያረጋግጥልን ታላቅ እውነት ቢኖር፣ እነዚህ ሦስትዮሽ ጸጋዎች በትክክል በጎልጎታው መስቀል ላይ፣ በቅዱስ ታሪክ ማዕከላዊ መታጠፊያ ላይ፣ ያለ ምንም ጉድለት በአንድነት መገጣጠማቸውን ነው። መስቀሉ የፍቅር፣ የምሕረትና የይቅርታ ፍጹም ማሳያ አደባባይና የእግዚአብሔር ልብ ክፍት ሆኖ የታየበት ስፍራ ነው!

ምዕመናን የታዘዙት የክርስቶስን አርአያ እንዲከተሉ ሲባል፣ ሦስት የተለያዩ የሞራል ሕጎችን በሰውኛ አቅማቸው ተጭነው እንዲኮርጁ አይደለም። ይልቁንም፣ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል በክርስቶስ ሕይወት ውስጥ በመዋሐድ ሕያው ተሳትፎ እንዲያደርጉ ነው። ክርስትና የተቀበሉትን የጸጋ ሀብት ለዓለም ማካፈል ነው፦ ማፍቀር የምንችለው አስቀድመን በክርስቶስ ፍጹም እንደተወደድን ስንገነዘብ ነው፤ ምሕረት ማድረግ የምንችለው ከዘላለም ጥፋት ምሕረት እንደተደረገልን ዘወትር ስናስብ ነው፤ ሌሎችን ከልባችን ይቅር ማለት የምንችለውም፣ የገዛ ኃጢአታችን የክርስቶስን ደም በሚያስከፍል ውድ ዋጋ ሙሉ በሙሉ ይቅር እንደተባለ በእምነት ስንቀበል ብቻ ነው። የዕለት ተዕለት ሕይወታችን፣ ንግግራችንና ምግባራችን የዚህ ታላቅ መለኮታዊ ጸጋ ሕያው ነጸብራቅ ሊሆን ይገባዋናል።