የፍጥረት ሕልውና ጅማሬና መለኮታዊ ክብር

የክርስቲያናዊ ሥነ-ሰብ (Anthropology) እና የሰው ልጅ ሕይወት ትረካ የሚጀምረው፣ በኃጢአት ጨለማ ውስጥ በመዳከር ሳይሆን፣ ከእግዚአብሔር የፍቅር ብርሃን በፈለቀው ድንቅ የፍጥረት ውበት ውስጥ ነው። በዘፍጥረት መጽሐፍ እንደምናየው፣ ጽንፈ-ዓለም ከባዶነትና ከትርምስ ወጥቶ መለኮታዊ ሥርዓትን ሲላበስ፣ እግዚአብሔር የፍጥረቱ ሁሉ ዘውድና ማኅተም አድርጎ የሰውን ልጅ አበጀ። ሰው በአጋጣሚ የተገኘ ወይም ዝግመተ-ለውጥ ያስገኘው ዕውር ክስተት ሳይሆን፣ የእግዚአብሔር መለኮታዊ ምክርና የከበረ ሐሳብ ፍሬ ነው። እግዚአብሔር የሕይወትን እስትንፋስ በሰው አፍንጫ እፍ ሲል፣ የእርሱን አምሳል በሰው ልብ ሰሌዳ ላይ እያሳረፈ ነበር።

የዚህ ጥቅስ አቀማመጥ ራሱ ጥልቅ መልእክት አለው፤ ሙሴ ይህንን ቃል ያስቀመጠው፣ ከስድስቱ ቀናት የፍጥረት ሥራዎች ሁሉ የመጨረሻውና እጅግ የከበረው ተግባር አድርጎ ነው። ከዚህ ቀደም እግዚአብሔር "ይሁን" ብቻ ሲል ብርሃን፣ ሰማያት፣ ምድር፣ ባሕርና አራዊት ተገኙ፤ ወደ ሰው ፍጥረት ሲደረስ ግን የቅዱሳት መጻሕፍት ትረካ ድንገተኛ የቅላጼ ለውጥ ያሳያል፦ "ሰውን በመልካችን እንደ ምሳሌአችን እንፍጠር" የሚል ጥልቅ ውስጣዊ ምክክር ይቀድመዋል። ይህ የቋንቋ አጠቃቀም ለውጥ በአጋጣሚ የተከሰተ አይደለም፤ ይልቁንም የሰው ልጅ አፈጣጠር ገና ከጅምሩ ልዩ የክብር ሚዛን እንዳለው የሚያውጅ ነው። በዕብራይስጡ ጽሑፍ "ባራ" የተባለው ግስ፣ ከምንም ነገር (Ex nihilo) የመፍጠርን ተግባር የሚገልጽ ሲሆን፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እግዚአብሔር ብቻ ተግባሪ ሆኖ የሚታይበት ልዩ ቃል ነው። ሰው በእግዚአብሔር ፍጹም ችሎታ፣ በእርሱ ብቻ ፈቃድና ያለ ምንም ቅድመ-ኹኔታ የተገኘ የክብሩ መገለጫ ነው።

በዕብራይስጡ ቋንቋ "መልክ" (ጸሌም/Tzelem) እና "ምሳሌ" (ድሙት/Demut) ተብለው የተቀመጡት ቃላት፣ የሰውን ልጅ መንፈሳዊና ጥልቅ ሕልውናዊ ማንነት ቁልጭ አድርገው ያሳያሉ። በጥንታዊው የመካከለኛው ምሥራቅ ሥልጣኔ ሥርዓት፣ ነገሥታት የገዛ ራሳቸውን ምስል (ጣዖት) በአንድ ስፍራ የሚያቆሙት ግዛታቸውን፣ ኃይላቸውንና ሕልውናቸውን በዚያ ሥፍራ ለመወከል ነበር። እግዚአብሔር ግን ግዑዝና ሕይወት አልባ የሆነ ጣዖት አልቀረጸም፤ ይልቁንም የሚያስብ፣ የሚፈቅድና የሚያፈቅር ሕያው የሰውን ልጅ፣ በምድር ላይ ሕያው ወኪሉ አድርጎ አስቀመጠው። በዚህም፣ ሰው የእግዚአብሔር ክብር ማንጸባረቂያ መስታወትና ተንቀሳቃሽ መቅደስ ሆነ። "አሮጌው ሰው" ብለን የምንጠራው ማንነት፣ በኃጢአት ውድቀት የቆሰለውና ይህ የመጀመሪያው መለኮታዊ አምሳል ክፉኛ የተበላሸበት አሳዛኝ ሁኔታ ነው። አዲሱ የክርስቶስ ኪዳን መዳን ማለት ደግሞ፣ ያ የጠፋው መንፈሳዊ ውበትና ፈራርሶ የነበረው የእግዚአብሔር መቅደስ፣ በክርስቶስ ኢየሱስ ቤዛነትና በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ዳግም ታድሶ ፍጹም ሙላቱ ላይ መድረሱ ነው።

በዚህ የፍጥረት ትረካ ውስጥ ልብ ልንለው የሚገባን ሌላው ቁልፍ ነጥብ፣ ጥቅሱ "ወንድና ሴት አድርጎ ፈጠራቸው" በሚል ሐረግ መቋጨቱ ነው። ይህ ግልጽ መግለጫ የሚያስተምረን፣ የእግዚአብሔር መልክ በአንድ ግለሰብ ነጠላ ማንነት ውስጥ ብቻ ሳይሆን፣ በወንድና በሴት የተቀደሰ አንድነት እና በግንኙነታዊ ሕልውና ውስጥ ጭምር የሚገለጥ መሆኑን ነው። የሰው ልጅ ብቻውን ተነጥሎ በብቸኝነት እንዲኖር የተፈጠረ ሳይሆን፣ ከሌላው ጋር ተቆራኝቶ በፍቅር ኅብረት ውስጥ የእግዚአብሔርን አፍቃሪ ባሕርይ እንዲያንጸባርቅ የተሠራ ማኅበራዊ ፍጡር ነው። ይህ እውነት ኃጢአት ወደ ዓለም በገባ ጊዜ ምን ያህል ዘግናኝ ስብራት እንዳመጣ በሚገባ እንድንረዳ ያደርገናል፤ ምክንያቱም የኃጢአት ውድቀት ያፈረሰው የግለሰቡን ውስጣዊ መንፈሳዊ ማንነት ብቻ ሳይሆን፣ በሰው ልጆች መካከል የተገመደውን መለኮታዊ የፍቅር ኅብረት ጭምር ነውና።

ውድቀት፡ መንፈሳዊ ሞትና የክብር መገፈፍ

በዘፍጥረት መጽሐፍ ምዕራፍ 3 ላይ በግልጽ የተመዘገበው የሰው ልጅ የመጀመሪያ ውድቀት፣ ተራ የሆነ የሞራል ሕግ ጥሰት ወይም ቀላል ስህተት ብቻ አልነበረም፤ ይልቁንም፣ በመላው የፍጥረት ታሪክ ውስጥ የተፈጸመ እጅግ አሳዛኝ፣ ጥልቅ ክህደትና ዘግናኝ የመንፈስ ሞት ነው። አታላዩ እባብ ያቀረበው ፈተና ቀጥተኛ ዓላማ ያነጣጠረው፣ የሰውን ልጅ ልብ ሕይወት ሰጪ ከሆነው ከፈጣሪው የፍቅር ግንኙነት ላይ ነቅሎ፣ ራስ ወዳድነትን በተሞላ ዐመፅ ላይ ለመትከል ነበር። ይህ ድርጊት የእግዚአብሔርን ዘላለማዊ እውነት በዲያብሎስ ውሸት፣ የመለኮትን ፍጹም ጥበብ ደግሞ በርካሽና ጊዜያዊ የሥጋ ፍላጎት ለመተካት የተደረገ የትዕቢት ሙከራ ነበር። የሰው ልጅ በፈጣሪው ላይ በማመጽና በገዛ ራሱ ላይ ራሱን የቻለ የሞራል ዳኛና ሉዓላዊ አምላክ ለመሆን ሲሞክር፣ ራሱን የሕይወት ሁሉ ምንጭና ጠባቂ ከሆነው ከእግዚአብሔር ፈጽሞ ቆረጠ። በዚህም እጅግ አሳዛኝ ምክንያት፣ በመለኮታዊ ውበትና ክብር የተፈጠረው ሕያው ፍጡር የነበረው ሰው፣ በአንድ ቅጽበት ወደ መንፈሳዊ ሬሳነት፣ ወደ ጨለማና ወደ ሞት ባርነት ተቀየረ።

ይህ ከእግዚአብሔር አፍ የወጣው ፍርድ፣ የሰውን አካላዊ ሞትና ወደ መቃብር መውረድ ብቻ የሚያበስር ሳይሆን፣ ከእርሱ እጅግ የከፋውንና አስፈሪውን ኦንቶሎጂያዊ ሞት (ማለትም ከእግዚአብሔር ሕይወት መንፈሳዊ መለየትን) በይፋ የሚያውጅ ነው። "ወደ አፈር ትመለሳለህ" የሚለው ቃል የሚያሳየው፣ የሰው ልጅ የተጎናጸፈውንና የደረበውን መለኮታዊ የክብር ካባ በኃጢአቱ ገፈፎ መጣሉን፣ እንዲሁም ወደ መሠረታዊ ግዑዝነት፣ ወደ ባዶነትና ወደ ከንቱነት መውረዱን ነው። አዳምና ሔዋን ኃጢአት በሠሩ ቅጽበት ራቁትነታቸውን ማወቃቸውና በበለስ ቅጠል ራሳቸውን ለመሸፈን መሞከራቸው፣ የሰው ልጅ በእግዚአብሔር ፊት የተገፈፈውን ክብሩን በገዛ ራሱ የሥራ ጽድቅና ጥረት ለመተካት የሚያደርገውን ከንቱና ፍሬ አልባ ልፋት ቁልጭ አድርጎ ያሳያል። የ"አሮጌው ሰው" ሁለንተናዊ ብልሹነት እና የኃጢአት ባርነት መነሻው ይኸው የኤደን ገነት ውድቀት ነው። በዚህም ምክንያት የሰው ፈቃድ ለኃጢአት ታሰረ፣ አእምሮው በማስተዋል ጨለመ፣ ስሜቱም በኃጢአት ምኞት ረከሰ። ከአዳም ዘር የተወለደ የሰው ልጅ ሁሉ፣ ይህንን የሞት ንክሻ፣ የኃጢአት በሽታና የተበላሸ የሞት ተፈጥሮ ተሸክሞ ወደዚህች ምድር ይወለዳል።

ይህንን ጥቅስ በጥልቀት ስንመረምረው ደግሞ፣ ሌላ እጅግ ውብና ድንቅ የሆነ እውነት እናገኛለን፦ "ወደ መጣህበት መሬት" የሚለው አገላለጽ፣ አዳም በመጀመሪያ ከምድር አፈር መፈጠሩን (ዘፍ. 2፥7) ወደ ኋላ መለስ ብለን እንድናስታውስ ያደርገናል። አዳም በመነሻው ከምድር አፈር የተገኘ ግዑዝ ቢሆንም፣ እግዚአብሔር የሕይወትን እስትንፋስ በውስጡ ማድረጉ ከግዑዙ ፍጥረት ሁሉ በላይ ከፍ ብሎ ነበር። አሁን ግን በኃጢአትና በአመጽ ምክንያት ያ ከፍታና ክብር ተገፈፈ፤ ሰውም ወደ ተፈጠረበት ዝቅተኛ የአፈር ደረጃ ብቻ ተመልሶ የሚቀር ይመስል አስፈሪው ፍርዱ ተነገረ። ሆኖም፣ ይህ የእግዚአብሔር ፍርድ ከምሕረትና ከጸጋ የተለየ፣ ጭካኔ የተሞላበት አልነበረም፤ ምክንያቱም እግዚአብሔር ይህንን ከባድ ፍርድ ከመናገሩ በፊት፣ ገና በኤደን ገነት ለሴቲቱ ዘር (ለክርስቶስ) በዲያብሎስ ላይ ድል የሚነሳበትን የመጀመሪያውን ወንጌል የተስፋ ቃል አስቀድሞ ተናግሮ ነበር (ዘፍ. 3፥15)። በዚህም ድንቅ አሠራር፣ ፍርድና ተስፋ፣ ጽድቅና ምሕረት በአንድ ላይ የተጣመሩበት አምላካዊ ጥበብ በጉልህ ይታያል፤ እግዚአብሔር ኃጢአትን በትክክለኛ ፍርዱ ቢቀጣም፣ ለሰው ልጅ ያለውን ፍቅሩን ግን ፈጽሞ አልተወም።

ነገር ግን፣ "ከአዳም የተወለደ ሁሉ የሞት ንክሻ ተሸክሞ ይወለዳል" ብለን ስንል፣ በተግባር ምን ማለታችን ነው? ይህ ከአዳም የተወረሰው "ንክሻ"፣ የሥጋ ሞትና የባሕርይ የመበላሸት ዝንባሌ ብቻ ነውን? ወይስ አዳም በኤደን የፈጸመውን ግላዊ የኃጢአት ጥፋተኝነት ጭምር ነው የሚያካትተው? ይህ ወሳኝ ጥያቄ የሰው ልጅን የውድቀት ጥልቀት በትክክል ለመረዳት ቁልፍ ሲሆን፣ በምሥራቅና በምዕራብ አብያተ ክርስቲያናት መካከል ለዘመናት ሲያከራክርና ሲብላላ የቆየ እጅግ ወሳኝ የነገረ መለኮት ርዕስ ነው፤ ይህንን ጥልቅና ሰፊ መንፈሳዊ ሐሳብ ከዚህ በታች ባለው ክፍል በስፋት እናየዋለን።

‘የውርስ ኃጢአት’ ወይስ ‘ጥንተ አብሶ’?

በመላው የቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ ከሚገኙት እጅግ ጥልቅና የሰው ልጅን የነፍስ ደኅንነት በቀጥታ ከሚነኩ መሠረታዊ ጥያቄዎች አንዱ ይህ ነው፦ የመጀመሪያው አባት የአዳም ኃጢአት፣ በእያንዳንዳችን ላይ ያስከተለው ትክክለኛ መዘዝና መንፈሳዊ ውርስ ምንድን ነው? ለዚህ ታላቅ ጥያቄ በክርስትና የነገረ-መለኮት ታሪክ ውስጥ ሁለት ዋነኛና ትልልቅ አተያዮች አሉ። አንደኛው፣ በምሥራቅ ኦርቶዶክሳዊት ቤተ ክርስቲያን (የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያንን ጨምሮ) በስፋት የሚታወቀውና "ጥንተ አብሶ" በመባል የሚጠራው አስተምህሮ ሲሆን፣ ሁለተኛው ደግሞ በምዕራባዊት ቤተ ክርስቲያን (በካቶሊክና በተሐድሶ/ወንጌላውያን አብያተ ክርስቲያናት ዘንድ) "የውርስ ኃጢአት" በሚል ስያሜ የሚታወቀው አስተምህሮ ነው። ምንም እንኳን ልዩነታቸው ላዩን ሲታይ የቃላትና የትርጉም ክርክር ብቻ ቢመስልም፣ ከጀርባው ግን ስለ እግዚአብሔር ፍጹም ፍትሕ፣ ስለ ሰው ልጅ ተፈጥሮ ሁኔታ፣ እና ስለ ክርስቶስ ቤዛዊ ሥራ አስፈላጊነት እጅግ ጥልቅ የሆነ ትርጉም ያዘለ ነው።

ሮሜ 5፥12

የዚህ ታላቅ ትንተና ማዕከል፣ ሐዋርያው ጳውሎስ ወደ ሮሜ ሰዎች በጻፈው መልእክቱ ላይ ያስቀመጠው ቃል ነው። ይህ ጥቅስ በግሪኩ የመጀመሪያ ጽሑፍ እና በላቲኑ የቩልጌት ትርጉም መካከል በተፈጠረ ውሱን የትርጉም ልዩነት ምክንያት፣ የምሥራቁና የምዕራቡ ዓለም የነገረ መለኮት ግንባታ ፈጽሞ የተለያየ አቅጣጫ እንዲይዝ ትልቅ ተጽዕኖ አድርጓል።

ቅዱስ ጀሮም የግሪኩን አዲስ ኪዳን ወደ ላቲን ቋንቋ ሲተረጉም፣ በግሪኩ "eph' hō" (ትርጉሙም፡ "ስለዚህም"፣ "በዚህም ምክንያት" ወይም "ምክንያቱም") የሚለውን ቁልፍ ቃል፣ "in quo" (ትርጉሙም፡ "በእርሱ ውስጥ" / in whom) ብሎ ተረጎመው። ይህ ቀላልና ውሱን የሚመስል የትርጉም ልዩነት፣ ግዙፍ የሆነ የነገረ መለኮት አብዮት አስከተለ። ይህንን የላቲን ትርጉም መሠረት አድርጎ የተነሳው ታላቁ የምዕራብ ፈላስፋና አባት አውጉስጢኖስ፣ "ሁሉም ሰው ገና በእናቱ ማኅፀን ከመፀነሱ በፊት፣ በአዳም ወገብ ውስጥ ተካትቶ ስለ ነበር፣ ሁሉም ሰው በአዳም ውስጥ ሆኖ አብሮ ኃጢአት አድርጓል" የሚል ድምዳሜ ላይ ደረሰ። ይህ ማለት፣ እያንዳንዱ ሰው ገና ሳይወለድ፣ የአዳምን ግላዊ ጥፋተኝነትና ወንጀል ጭምር ወርሷል ማለት ነው። የምሥራቅ የቤተ ክርስቲያን አበው ግን፣ የግሪኩን ኦሪጅናል ንባብ አጥብቀው በመያዝ፣ ኃጢአት ወደ ዓለም የገባውና ሁሉም ለሞት የተዳረገው፣ ሟች የሆነው አዳም ያመጣው የሞት መዘዝና የመበስበስ ሕግ የሰውን ተፈጥሮ ስለበከለው ነው ብለው ተረዱ። ይህም ማለት፣ ሰዎች በእግዚአብሔር ፊት ኃጢአተኛ የሚሆኑትና የሚኮነኑት፣ የገዛ ራሳቸው የሆነውን የሞራል ምርጫ ተጠቅመው በገዛ ፈቃዳቸው ኃጢአት ሲያደርጉ እንጂ፣ ገና ከማኅፀን የተወለዱት በአዳም ወንጀል ጥፋተኛ ተብለውና ተፈርዶባቸው አይደለም ይላሉ።

ይህ ጥቅስ ራሱ ግን፣ ከትርጉም ጥያቄና ክርክር በላይ እጅግ ጥልቅ የሆነ የድነት ታሪክ አወቃቀርን በውስጡ ይዟል፤ ሐዋርያው ጳውሎስ "በአንድ ሰው" የሚለውን ሐረግ ደጋግሞ በመጠቀም (ከቁጥር 15 እስከ 19 ባለው ክፍል) አዳምን እንደ አንድ ግለሰብ ብቻ ሳይሆን፣ የመላው የሰው ዘር የሕይወት ምንጭና የፌዴራል ተወካይ አድርጎ ያቀርበዋል። ይህም አዳም ራስ ሆኖ የፈጸመው የአመፅ ተግባር ውጤት፣ በእርሱ ሥር ባሉት ትውልዶች ሁሉ ላይ የሚተላለፍበትን አስፈሪ መንፈሳዊ ሕግ ያሳያል። በተመሳሳይና ይበልጥ በከበረ አኳኋን ደግሞ፣ ክርስቶስም "አንድ ሰው" (ሁለተኛው አዳም) ሆኖ፣ የጽድቅንና የሕይወትን ስጦታ ለሚያምኑበት ሁሉ በጸጋ እንደሚያካፍል ጳውሎስ ያስረግጣል፤ ይህ ትይዩ አገላለጽ ደግሞ፣ ራሱ ጥቅሱ ስለ ግላዊ ውሳኔ ብቻ ሳይሆን፣ ስለ ዘራዊ ትስስርና ስለ ተወካይነት እየተናገረ መሆኑን በግልጽ ያመለክታል፤ ይህም ጥልቅ ትርጉም ሁለቱንም የምሥራቅና የምዕራብ የነገረ-መለኮት አተያዮች በተለያየ መጠንና አቅጣጫ የሚደግፍ ታላቅ ምስጢር በውስጡ ይዟል።

ጥንተ አብሶ፦ የምሥራቅ ኦርቶዶክሳዊ ትምህርት

የምሥራቅ ኦርቶዶክሳውያን አብያተ ክርስቲያናት በጥብቅ የሚያስተምሩት "ጥንተ አብሶ" ፣ የአዳምን ውድቀት አስከፊ ውጤት የሚመለከተው፣ እንደ ሞት፣ በሽታ፣ ሟችነት እና የመበላሸት ውርስ እንጂ፣ እንደ ሕጋዊና ግላዊ ጥፋተኝነት አይደለም። ከአዳም ዘር የተወለደ የሰው ልጅ ሁሉ፣ ወደዚህች ምድር የሚመጣው ወደ ሟችነት፣ ወደ ተዳከመ ተፈጥሮና ለኃጢአት በቀላሉ ወደሚሸነፍ ሥጋ ነው፤ ለዲያብሎስ ፈተና የተጋለጠ ደካማ ሥጋ ይለብሳል፤ ነገር ግን ሕፃናት ገና በእናታቸው ማኅፀን ሲፀነሱም ሆነ በተወለዱ ጊዜ በገዛ ራሳቸው ንጹሓን ናቸው። የሞት አስፈሪ ጥላ በላያቸው አርፎባቸዋል እንጂ፣ በግላቸው ፈጽሞ ባልሠሩትና በማያውቁት የአዳም ኃጢአት በእግዚአብሔር ፊት ጥፋተኞችና ለገሃነም የተገቡ ተደርገው አይቆጠሩም።

ይህ ከነቢዩ ሕዝቅኤል የተነገረ ቃል፣ እግዚአብሔር የሰውን ልጅ የግለሰብ የሞራል ተጠያቂነት በግልጽ የሚያውጅበት ታላቅ መለኮታዊ ሕግ ነው። የጥንተ አብሶ አመለካከት በዚህ የማይናወጥ መርህ ላይ በመቆም፣ ከአዳም የተወረሰው ለኃጢአት የሚያጋልጠው በሽታውና ድካሙ እንጂ፣ ጥፋተኝነትን የሚያመጣው ወንጀሉ አይደለም ይላል። በመሆኑም፣ በምሥራቁ ነገረ መለኮት መሠረት የሰው ልጅ መዳን ሲባል፣ ከእግዚአብሔር የሕግ ቁጣና ከሕጋዊ ቅጣት ነጻ መውጣት ብቻ ሳይሆን፣ ይልቁንም የተበላሸውን፣ የሞተውንና የቆሰለውን የሰው ልጅ ተፈጥሮ በክርስቶስ የትንሣኤ ኃይል ማከም፣ ማዳንና ወደ መለኮታዊ ክብር ማምጣት ሆኖ በስፋት ይታያል።

ይህንን ጥቅስ በታሪካዊ አውዱ ስንመለከት፣ ነቢዩ ሕዝቅኤል ይህንን ጠንካራ ቃል የተናገረው በእስራኤል ሕዝብ ውስጥ በስፋት ይሠራጭ የነበረውን "አባቶች ጎምዛዛ ወይን በሉ፥ የልጆችም ጥርስ ሆምጣጤ ሆነ" (ሕዝ. 18፥2) የሚለውን የተሳሳተና ፍትሕ የጎደለው የኃላፊነት ሽሽት ተረት ውድቅ ለማድረግ ነበር። ሕዝቡ አባቶቻቸው በሠሩት የጣዖት አምልኮ ኃጢአት ምክንያት፣ እነርሱ በግፍ እንደተቀጡና ለምርኮ እንደተዳረጉ ሲያማርሩ፣ እግዚአብሔር በዚህ ምዕራፍ ውስጥ ደጋግሞ የግል ኃላፊነትንና የግለሰብን ተጠያቂነት ያስተምራል፤ ይህም ጥልቅ ትምህርት የጥንተ አብሶ አስተምህሮ ማዕከላዊ መሠረት ሆኖ ያገለግላል፤ ማለትም ሕፃን ልጅ ፈጽሞ በማያውቀውና ባልሠራው የአባቱ (ወይም የአዳም) ኃጢአት ተከሶ አይቀጣም፤ ነገር ግን የወደቀውን የሥጋና የነፍስ ድካም ወርሶ ወደ ዓለም ስለሚመጣ፣ ራሱ በገዛ ፈቃዱ ኃጢአት ሲፈጽም ለዚያ ተግባሩ ተጠያቂ ይሆናል። ይህ እጅግ ሚዛናዊ አተያይ የእግዚአብሔርን ፍትሕና ምሕረት በአንድ ላይ ያስተጋባል፤ ፍትሑ ለእያንዳንዱ ግለሰብ ተግባር ተጠያቂነትን ያመጣል፤ ምሕረቱ ደግሞ ገና ምንም ያላወቀውንና ያልበደለውን ሕፃን ከጥፋተኝነት ወንጀል ነጻ ያደርገዋል።

የውርስ ኃጢአት፦ የምዕራብ ትምህርት

በሌላ በኩል ደግሞ፣ የካቶሊክና የተሐድሶ (ወንጌላውያን) አብያተ ክርስቲያናት ትምህርት፣ በአውጉስጢኖስ ላይ የተመሠረተና በኋላም በጆን ካልቪን፣ በማርቲን ሉተርና በሌሎችም የተሐድሶ አባቶች በስፋት የተብራራ ነው። ይህ የምዕራብ ትምህርት የመጀመሪያውን አባት አዳምን እንደ መላው የሰው ዘር "ፌዴራላዊ ራስ" ወይም "ዘራዊ ተወካይ" አድርጎ ይመለከተዋል። አዳም በኤደን ገነት ሲበድልና ሲያምጽ፣ የሰው ዘር ሁሉ ገና ሳይወለድ በእርሱ ውስጥ ሆኖ አብሮ በደለ። ስለዚህ፣ እያንዳንዱ የሰው ልጅ ወደዚህች ምድር ሲመጣ ገና በእናቱ ማኅፀን ሲፀነስ፣ ለኃጢአት የተጋለጠ የተዳከመ ተፈጥሮን ብቻ ሳይሆን፣ የአዳምን ሕጋዊ ጥፋተኝነት ጭምር ተሸክሞ ይፀነሳል። በመሆኑም፣ በሰው ልጅ ውስጥ ምንም ዓይነት መንፈሳዊ በጎነት የለም፣ ሰው ሙሉ በሙሉ በእግዚአብሔር ፊት የረከሰ ነው ብለው በጥብቅ ያምናሉ።

የምዕራብ ነገረ-መለኮት ይህንን የንጉሥ ዳዊትን የልብ ስብራትና የንስሐ ጸሎት፣ የውርስ ኃጢአት ጠንካራ ማረጋገጫ አድርጎ ይወስደዋል። ልደት ራሱ ከውድቀት በኋላ የበደልና የኃጢአት ተፈጥሮ መተላለፊያ መንገድ በመሆኑ፣ ማንም ሰው ከሰው ዘር ከተወለደ፣ ከእግዚአብሔር የጽድቅ ፍርድ ማምለጥ አይችልም። ለዚህም ነው ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ይህንን የውርስ ኃጢአት ሰንሰለት ለመበጠስ፣ እንደ ሌላው የሰው ልጅ ከወንድ ዘር ሳይሆን፣ ያለ ኃጢአት በመንፈስ ቅዱስ ግብር በድንግልና መፀነሱና መወለዱ እጅግ አስፈላጊ የሆነው።

ይህ ጥልቅ መዝሙር የተጻፈው፣ ንጉሥ ዳዊት ከቤርሳቤህ ጋር ከፈጸመው አሳዛኝ የዝሙትና የነፍስ ግድያ ኃጢአት በኋላ፣ በነቢዩ ናታን በኃይል ተገሥጾ ልቡ በጥልቅ ሐዘንና ንስሐ በተሰበረ ጊዜ ነበር። ዳዊት እዚህ ላይ የገለጸው ስለ ወሊድ ሥርዓት ራሱ ርኩሰትነት ሳይሆን፣ ራሱ ወደዚህ ዓለም ከመጣበት ጊዜ ጀምሮ በኃጢአት ውስጥ ተዘፍቆና ተተብትቦ የነበረውን ጥልቅ የልብ ሁኔታና የሰው ልጅን መሠረታዊ ብልሹነት ነው፤ የራሱን ኃጢአት ክብደትና አስከፊነት ለማጉላት፣ ችግሩ ገጽታዊ ወይም ጊዜያዊ ሳይሆን ከሥሩ፣ ከተፈጥሮው የመነጨ መሆኑን ለማሳየት የተጠቀመው እጅግ ኃይለኛ የሆነ የግጥም አገላለጽ ነው። የምዕራቡ ነገረ-መለኮት ይህንን የዳዊትን የንስሐ ጥቅስ ከሮሜ 5፥12 ጋር በማገናዘብ፣ የሰው ልጅ ገና ከተፀነሰበት ቅጽበት ጀምሮ በአዳም በደል ውስጥ ተካፋይ መሆኑን ማረጋገጫ አድርጎ ይመለከተዋል፤ ይህም ትምህርት፣ ክርስቶስ ያለ አባት ውርስ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ከድንግል ማርያም መወለዱ ለምን ወሳኝ እንደ ሆነ በግልጽ ያሳያል፤ ምክንያቱም ያለ ኃጢአት ንጹሕ ሆኖ የተወለደው ብቻ፣ የኃጢአተኞችን እዳ የሚከፍል ንጹሕ ቤዛና ነውር የሌለበት የእግዚአብሔር በግ ሆኖ በመስቀል ላይ ሊቀርብ ይችላልና።

መንፈሳዊ ጥልቀት

እነዚህ ሁለት ታላላቅ የነገረ መለኮት ትምህርቶች (ጥንተ አብሶ እና የውርስ ኃጢአት) በትንታኔና በዝርዝር አገላለጽ ቢለያዩም፣ በመጨረሻ የሚያስተላልፉት ማዕከላዊ የመንፈሳዊ እውነት ግን አንድና የማይነጣጠል ነው። ዋነኛው መለኮታዊ ቁምነገር፣ የሰው ልጅ ያለ አዳኙ ክርስቶስ ኢየሱስ ፍጹም ባዶ፣ የረከሰና የጠፋ መሆኑን አጥብቆ መረዳት ላይ ነው። ሁለቱም አብያተ ክርስቲያናት፣ መላው የሰው ዘር ያለ ምንም ልዩነት በኃጢአት ምርኮ፣ በሞት ጥላና በዲያብሎስ እስራት ውስጥ እንደ ወደቀ በአንድ ድምፅ ያምናሉ። ከዚህ የሞትና የጨለማ ጥልቅ ጉድጓድ ውስጥ መውጣትና መዳን የሚቻለው ደግሞ፣ በሰውኛ ጥረት ወይም በሥጋዊ በጎነት ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ጸጋና በክርስቶስ ፍጹም የቤዛነት ሥራ ብቻ መሆኑን በኃይል ያውጃሉ። የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተ ክርስቲያን የጥንተ አብሶን መንፈሳዊ ሞትና ርኩሰት በመንፈሳዊው ዳግም ልደት (በማየ ዮርዳኖስ ጥምቀትና በመንፈስ ቅዱስ አሠራር) እንደሚሻር ስታስተምር፣ የምዕራቡም ቤተ ክርስቲያን በተመሳሳይ ሁኔታ የአዳም አስፈሪ ዕዳ በክርስቶስ የመስቀል ላይ መሥዋዕትነት ሙሉ በሙሉ መከፈሉን ትሰብካለች። በመጨረሻው የድነት ሐሳብ፣ ማንኛውም አማኝ ወደ እግዚአብሔር የጸጋ ዙፋን የሚቀርበው በገዛ ራሱ ጽድቅ ተማምኖ ሳይሆን፣ ክርስቶስ ባደረገለት ፍጹምና ምትካዊ ሥራ ላይ ብቻ ተደግፎ ነው።

ለአንባቢው እጅግ ጠቃሚ የሆነ መንፈሳዊ ማሳሰቢያ እዚህ ላይ ማስቀመጥ ተገቢ ነው፦ ይህ በነገረ መለኮት ሊቃውንት መካከል ያለው የትርጓሜ ልዩነት፣ በምዕመናን መካከል ለከንቱ ክርክርና ለመለያየት ምክንያት እንዲሆን ፈጽሞ አልተሰጠም፤ ይልቁንም፣ የኃጢአትን ዘግናኝ ክብደትና የክርስቶስን አዳኝነት፣ እንዲሁም የእግዚአብሔርን የጸጋ ስፋት ይበልጥ በጥልቀት፣ በስፋትና በሚዛናዊነት እንድንረዳ የሚያደርግ መንፈሳዊ መነጽር መሆን ይኖርበታል። አንድ አማኝ ከሁለቱ የትኛውንም አተያይ ቢከተል፣ የመጨረሻው የልብ መደምደሚያ አንድ ነው፦ ያለ ክርስቶስ ማንም ሰው ከውድቀቱ አዘቅት ራሱን ማንሳት አይችልም፤ ድነት ከጅምሩ እስከ ፍጻሜው ሙሉ በሙሉ የእግዚአብሔር ነፃ የጸጋ ስጦታ ነው። ይህንን ታላቅ እውነት በመንፈስ ተረድተን ስንኖር፣ በራሳችን መንፈሳዊነት ወይም ጽድቅ ከመመካት ይልቅ፣ ልባችን በተሰበረ ትሕትና፣ በማያቋርጥ ምስጋናና በዘወትር ንስሐ የተሞላ ሕያው የቅድስና ሕይወት እንድንመራ ያደርገናል።

የእግዚአብሔር ማዳን፡ የቃል ኪዳን ታሪክ

የሰው ልጅ በገዛ ኃጢአቱና ዐመፁ ምክንያት እግዚአብሔርን ሸሽቶ፣ በኤደን ገነት ዛፎች መካከል በጨለማና በፍርሃት ሲደበቅ፣ አፍቃሪው እግዚአብሔር ግን የጠፋውን ፍጥረቱን ሊፈልግ ወደ እርሱ መጣ እንጂ ፈጽሞ አልተወውም። አስደናቂው የድነት ታሪክ የጀመረው ገና በዚያው የውድቀት ሥፍራ፣ በኤደን ገነት ውስጥ ነበር። የሰው ልጅ ራሱን በበለስ ቅጠል ሸፍኖ ተስፋ በቆረጠበት ቅጽበት፣ እግዚአብሔር የመጀመሪያውን የድነት ምሥራች ፣ ለእባቡ የፍርድ ቃል በሚሰጥበት ጊዜ በታላቅ ግርማ አወጀ፦

በዚህ አዋጅ ውስጥ "የሴቲቱ ዘር" የተባለው ቃል፣ የዘመናት ተስፋ ለሆነው፣ ወደፊት ለሚመጣው ዓለም አዳኝ፣ ለጌታችን ለኢየሱስ ክርስቶስ የተሰጠ ታላቅ ትንቢታዊ ጠቋሚ ነው። የእባቡ ራስ መቀጥቀጥ፣ የሰይጣን፣ የኃጢአትና የሞት አገዛዝ ለዘላለም የሚደመሰስበትን የክርስቶስን ታላቅ የመስቀልና የትንሣኤ ድል በግልጽ ሲያመለክት፤ የሰኮና (የተረከዝ) መቀጥቀጥ ደግሞ ክርስቶስ በሰው ልጆች ምትክ በመስቀል ላይ የሚቀበለውን ጊዜያዊ ነገር ግን እጅግ አሰቃቂ መከራና የሥጋ ሞት የሚያሳይ ነው። እግዚአብሔር ለሰው ልጅ ያለውን ጥልቅና የማይለወጥ ፍቅር፣ በተከታታይ በሚመጡት የቃል ኪዳን ታሪኮች ውስጥ በተጨባጭ አሳይቷል። ይህ ቃል ኪዳን፣ ቅዱሱ እግዚአብሔር ወደ ኃጢአተኛው ዓለም ዝቅ ብሎ መውረዱንና፣ ከወደቀው የሰው ልጅ ጋር በፍቅር ገመድ ራሱን መቆራኘቱን የሚያበስር ነው።

ይህንን ጥቅስ በጥልቀት ስናጤነው፣ ይህ የተስፋ ቃል የተነገረው ለማን መሆኑን ልብ ማለት እጅግ ተገቢ ነው፤ እግዚአብሔር ተስፋውን ያወጀው በቀጥታ ለተሸነፉት ለአዳምና ለሔዋን ሳይሆን፣ አታላዩን እባብ (ዲያብሎስን) በሚፈርድበት አስፈሪ ንግግር ውስጥ መሆኑ ነው። ይህም የሚያሳየው፣ መለኮታዊው ተስፋ ራሱ የፍርዱ አካል ሆኖ የቀረበ፣ በጨለማ ውስጥ የበራ የጸጋ ብልጭታ መሆኑን ነው፤ እግዚአብሔር ኃጢአትን በጽኑ ፍርድ በሚቀጣበት ጊዜ እንኳ፣ ማዳኑንና ምሕረቱን መግለጥ ፈጽሞ አልረሳም። ከዚህም በላይ "ዘር" የሚለው ቃል በነጠላ ቁጥር መጠቀሱ፣ ወደፊት አንድ የተለየ አዳኝ ሰው፣ አንድ የተለየ ድል አድራጊ ንጉሥ እንደሚነሳ በግልጽ ያመለክታል፤ ሐዋርያው ጳውሎስ በገላትያ 3፥16 ላይ ይህንን "ዘር" ብዙ ሳይሆን አንድ ብቻ አድርጎ በመተርጎም፣ የትንቢቱን ፍጻሜ በቀጥታ ወደ ክርስቶስ ያመጣዋል። በዚህም ምስጢር ምክንያት ይህ ጥቅስ "የመጀመሪያው ወንጌል" ተብሎ በነገረ መለኮት ሊቃውንት ይጠራል፤ የሰው ልጅ በአትክልቱ ስፍራ በኃጢአት ወድቆ በሞት ደጃፍ ላይ በነበረበት በዚያ አስጨናቂ ሰዓት፣ ገና በጠዋት የተነገረ የብርሃንና የመስቀል ተስፋ ነውና።

ከዚህ የመጀመሪያ ተስፋ በመነሳት፣ እግዚአብሔር የማዳን ሥራውን በታሪክ ውስጥ በተከታታይ ቃል ኪዳናት አጎለበተው። ከኖኅ ጋር የተደረገው ቃል ኪዳን፣ ምድርን ዳግም ከጥፋት ውኃ በመጠበቅ የፍጥረትን ቀጣይነት ያረጋገጠ የጸጋ መሠረት ነው፤ ከአብርሃም ጋር የተደረገው ቃል ኪዳን ደግሞ፣ የእምነት አባት ከሆነው ከእርሱ ዘር በረከቱ ለዓለም ሕዝብ ሁሉ የሚተርፍበትን የድነት መንገድ ጠረገ፤ በሙሴ በኩል የተሰጠው የሕግ ቃል ኪዳን፣ ሕዝቡን ከጣዖት አምልኮ ለይቶ ለቅድስና በማጨት፣ ትክክለኛውን መሥዋዕትና አዳኙን ለሚጠባበቅ ሕይወት አዘጋጀው፤ የዳዊት ቃል ኪዳን ደግሞ፣ በዙፋኑ ላይ ለዘላለም የሚነግሠውንና ፍትሕን የሚያሰፍነውን የሰላም ንጉሥ ተስፋ ሰጠ። እነዚህ ሁሉ የብሉይ ኪዳን ውብ ጥላዎችና ትንቢታዊ ምልክቶች፣ ፍጻሜያቸውንና እውነተኛ ሙላታቸውን ያገኙት፣ "ቃል ሥጋ በሆነበት"፣ ቅዱስ ደሙም የኃጢአት ስርየትን ለዘላለም በሚያመጣበት፣ በጌታችን በኢየሱስ ክርስቶስ ወደር የለሽ የአዲስ ኪዳን ጸጋ ላይ ነው።

ክርስቶስ፦ ሁለተኛው አዳም

ሐዋርያው ጳውሎስ የሰውን ልጅ ታሪክ በሁለት ዋና ዋና ተወካዮች ሥር አጠቃልሎ ያቀርበዋል። የመጀመሪያው አዳም የውድቀት፣ የሞትና የኃጢአት ራስ ሲሆን፤ ሁለተኛው አዳም (ክርስቶስ) ደግሞ የትንሣኤ፣ የጽድቅና የሕይወት ራስ ነው። እግዚአብሔር አብ የሰውን ልጅ ከውድቀቱ ለማንሳት ሲወድ፣ ልጁን በሥጋ ላከ። ክርስቶስ የሰውን ሥጋ በመልበስ የአዳምን ታሪክ በአዲስ መልክ ጀመረው።

የመጀመሪያው አዳም በኩራት ተሞልቶ፣ ባለመታዘዝና በእግዚአብሔር ላይ በማመጽ ሲወድቅ፤ ሁለተኛው አዳም የሆነው ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ደግሞ ራሱን ዝቅ በማድረግ፣ ለእግዚአብሔር አብ ፈቃድ እስከ መስቀል ሞት ድረስ በፍጹም ትሕትና በመታዘዝ፣ የሰውን ልጅ የኃጢአት ዕዳ ፈጽሞ ከፈለ። የአዳም አንድ ጊዜ አለመታዘዝ ብዙዎችን ኃጢአተኞችና ለሞት የተገዙ እንዳደረገ፣ የክርስቶስ ፍጹም መታዘዝ ደግሞ ብዙዎችን ጻድቃን አደረገ። "በአዳም ውስጥ" መሆን ማለት የሞት፣ የኩነኔና የጨለማ እስረኛ መሆን ሲሆን፣ "በክርስቶስ ውስጥ" መሆን ማለት ግን በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ዳግም ተወልዶ የአዲስ ፍጥረትና የዘላለም ሕይወት ተካፋይ መሆን ማለት ነው። ክርስቶስ በመስቀሉ ላይ ባፈሰሰው ደሙ፣ በኃጢአት ክፉኛ የቆሰለውንና የረከሰውን የሰው ልጅ ተፈጥሮ ፈወሰ፣ ዳግምም መለኮታዊ ክብርን አቀዳጀው።

ይህ እውነት የተጻፈው፣ ሐዋርያው ጳውሎስ በቆሮንቶስ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ስለ ሙታን ትንሣኤ አወዛጋቢ ጥያቄ ላነሱና ለተጠራጠሩ ምእመናን መልስ በሚሰጥበት ምዕራፍ (1ኛ ቆሮንቶስ 15) ውስጥ ነው። በዚያች ቤተ ክርስቲያን አንዳንዶች "የሙታን ትንሣኤ የለም" ብለው በስሕተት ይከራከሩ ስለ ነበር፣ ጳውሎስ የክርስቶስን ትንሣኤ እንደ መላው የክርስትና እምነት የማዕዘን ድንጋይ አድርጎ በማቅረብ፣ የክርስቶስ ከሙታን መነሣት ለሁሉም አማኞች የወደፊት ትንሣኤ ማረጋገጫና ሕያው "በኵራት" መሆኑን ያስተምራል (1ኛ ቆሮ. 15፥20)። "በአዳም" እና "በክርስቶስ" የሚሉት ሁለት ቃላት እዚህ ጋር የሁለት የተለያዩ ዓለማት፣ የሁለት ተጻራሪ ዘመናት፣ እና የሁለት ፍጹም የተለያዩ ኅልውናዎች ምልክቶች ናቸው፤ አንዱ የኃጢአትና የሞት አሰቃቂ መንግሥት ሲሆን፣ ሌላው ደግሞ የጽድቅ፣ የጸጋና የትንሣኤ ሕይወት መንግሥት ነው። እያንዳንዱ የሰው ልጅ ከእነዚህ ሁለት የፌዴራል "ራሶች" ውስጥ በአንዱ ሥር ተመድቦ ይኖራል፤ ማንም ሰው በሁለቱ መካከል ገለልተኛ ሆኖ ሊቆም ከቶ አይችልም። ይህ ታላቅ እውነት ዛሬም ለአንባቢው ጥብቅ ጥሪ ያቀርባል፦ በአዳም ውስጥ በመቆየት በሞትና በኩነኔ ውስጥ መኖርን ትመርጣለህ? ወይስ በእምነት ወደ ክርስቶስ ተሸጋግረህ በትንሣኤ ብርሃንና ተስፋ መኖርን?

አሮጌውና አዲሱ ሰው

በአዲስ ኪዳን አስተምህሮ፣ "አሮጌው ሰው" እና "አዲሱ ሰው" የሚሉት ቃላት ተራ የሥነ-ምግባር መሻሻልን፣ የባህርይ ማስተካከያን ወይም ሃይማኖታዊ ልምምድን የሚያሳዩ ውጫዊ ቃላት አይደሉም። ይልቁንም፣ በመንፈስ ቅዱስ ኃይል አማካኝነት በሰው ልጅ ውስጣዊ ማንነት ውስጥ የሚከናወን ሥር-ነቀል የሕልውና ሽግግርን ያመለክታሉ። አሮጌው ሰው ማለት፣ በኃጢአት ክፉ ምኞትና ራስን በማምለክ የታወረው፣ ከእግዚአብሔር የራቀውና ለሞት የተፈረደበት የአዳም ተፈጥሮ ሲሆን፤ አዲሱ ሰው ደግሞ በመንፈስ ቅዱስ ዳግም ልደት በክርስቶስ ኢየሱስ በጽድቅና በእውነተኛ ቅድስና የተፈጠረው ሕያውና መለኮታዊ ማንነት ነው።

ይህ አስደናቂ ሐዋርያዊ ቃል የሚያሳየው፣ አማኙ ከጌታው ከክርስቶስ ጋር በመንፈስ ቅዱስ አማካኝነት ያለውን ምስጢራዊና የማይነጣጠል ሕብረት ነው። ክርስቶስ የዓለምን ኃጢአት ተሸክሞ በመስቀል ላይ ሲሞት፣ አሮጌው ሰዋችን (ማለትም በኃጢአት የተበላሸውና ዐመፀኛው ማንነታችን) ከእርሱ ጋር አብሮ በመስቀል ላይ ተሰቅሏል፣ ኃይሉም ፈጽሞ ተሰብሯል። ከዚህ የሞትና የትንሣኤ ተሳትፎ በኋላ፣ ኃጢአት በአማኙ ላይ የጌትነት ሥልጣን የለውም።

ሐዋርያው ጳውሎስ ይህንን ጽሑፍ የጻፈው፣ በሮሜ 6 ምዕራፍ መጀመሪያ ላይ ላነሳው አንገብጋቢ ጥያቄ መልስ ሲሰጥ ነው፦ "እንኪያስ ምን እንላለን? ጸጋ ይበዛ ዘንድ በኃጢአት እንኑር?" (ሮሜ 6፥1)። አንዳንድ ሰዎች የእግዚአብሔር ጸጋ ስፋትና ምሕረት ኃጢአትን ያለ ገደብ ማድረግ እንደሚያፀድቅ በስሕተት ስለተረዱና የጸጋውን ወንጌል ስላጣመሙ፣ ጳውሎስ ይህንን አደገኛ አስተሳሰብ በጥምቀት ምስል አማካኝነት አጥብቆ ይታገለዋል። ጥምቀት በውኃ ውስጥ መስጠም እና ከውኃ መውጣት፣ አማኙ ከክርስቶስ ጋር መሞቱን፣ መቀበሩንና ከክርስቶስ ጋር ወደ አዲስ ሕይወት ዳግም መነሳቱን በሕያው ምልክት ያሳያል፤ ይህ ደግሞ ተራ የቤተ ክርስቲያን የሥርዓት ተግባር ብቻ ሳይሆን፣ በእምነትና በመንፈስ ቅዱስ አሠራር የሚደረግ ከክርስቶስ ጋር ያለው ትክክለኛ መንፈሳዊ ውህደት ውጫዊ ማረጋገጫ ነው። "አሮጌው ሰዋችን" የሚለው ሐረግ ኦሪጅናል ጽሑፍ ነጠላ ስም ሲሆን፣ የእያንዳንዳችንን ግለሰባዊ የባህርይ ድክመት ሳይሆን፣ በአዳም ውስጥ የነበረውን የጋራ የወደቀ ማንነትና የኃጢአት ባሕርይ ያመለክታል፤ ይህ ማንነት ከክርስቶስ ጋር በመስቀል ላይ ተሰቅሎ ኃይሉና ሥልጣኑ ስለ ጠፋ፣ ከእንግዲህ ወዲህ ኃጢአት በአማኙ ሕይወት ላይ ግዴታ የማስፈጸምም ሆነ የመግዛት ሥልጣን የለውም። ይህ እውነተኛው የነጻነት ወንጌል ነው፤ አማኙ ከኃጢአት አረመኔያዊ ባርነት ለዘላለም ተላቅቆ በክርስቶስ ኢየሱስ ውስጥ አዲስና የከበረ ማንነትን ለብሷል።

ይህ እውነት በኤፌሶን መልእክት 4፥22-24 ላይ ወደ ተግባራዊ የዕለት ተዕለት የሕይወት ልምምድ ሲተረጎም እንመለከታለን፦ "ፊተኛ ኑሮአችሁን እያሰባችሁ እንደሚያታልል ምኞት የሚጠፋውን አሮጌውን ሰው አውልቁ፥ በአእምሮአችሁም መንፈስ ታደሱ፥ ለእውነትም በሚሆን ጽድቅና ቅድስና እግዚአብሔርን ምሰሎ የተፈጠረውን አዲሱን ሰው ልበሱ" ይላል። መዳን በአንድ ጊዜ በመስቀሉ ሥራ የሚከናወን የእግዚአብሔር ፍጹም የጸጋ ስጦታ ቢሆንም፣ ቅድስና ግን የዕለት ተዕለት የሕይወት ጉዞና የትጋት ኑሮ ነው። አማኙ በክርስቶስ ያገኘውን ጽድቅና አዲስ ማንነት በተግባር እንዲኖረው አጥብቆ ይጠራል። አሮጌና የቆሸሸ ልብስን አውልቆ እንደሚጥል ሰው፣ የኃጢአትን ልማድ፣ ቁጣን፣ ክፋትንና ሐሰትን እየጠሉ መጣል፤ እንዲሁም የእግዚአብሔርን ባሕርይ (ፍቅርን፣ ይቅርታን፣ ትሕትናንና ርኅራኄን) እንደ አዲስ የክብር ልብስ መጎናጸፍ ነው። ቅድስና ማለት ዘወትር ወደ ክርስቶስ ማደግና እርሱን መምሰል ነው። እነዚህ ሦስት ሐዋርያዊ ግሶች "አውልቁ"፣ "ታደሱ"፣ "ልበሱ" ፣ አማኙ በክርስቶስ ያገኘውን አዲስ ማንነት በተግባር እንዲያሳይ የሚጠይቁ ናቸው፤ የቅድስና ጉዞ አንድ ጊዜ ብቻ ተደርጎ የሚያበቃ ድርጊት ሳይሆን፣ አማኙ በመንፈስ ቅዱስ እርዳታ በየዕለቱ በንቃት የሚያደርገው የተቀደሰ ምርጫና የሕይወት ዘመን ልምምድ መሆኑን በጥልቀት ያስተምረናል።

የመጽሐፍ ቅዱስ ስታትስቲካዊ መረጃና ትንተና

የሚከተሉት ሥዕላዊ መግለጫዎች "አሮጌው ሰው" እና "አዲሱ ሰው"፣ እንዲሁም "ሥጋ" እና "መንፈስ" የተባሉት ወሳኝ ቃላት በጳውሎስ መልእክታት ውስጥ ያላቸውን ክብደትና ድግግሞሽ ያሳያሉ። ይህ ትምህርት የክርስትና ሕይወት የትግል ብቻ ሳይሆን የድልም መሆኑን ያበስራል። እያንዳንዱ አምድ ላይ ያለው ቁጥር ትክክለኛውን የጥቅስ ብዛት የሚያሳይ ሲሆን፣ በላያቸው ላይ በጣት ንክኪ ወይም መዳፊት ሲያርፉ ተጨማሪ ማብራሪያ ይታያል።

ተግባራዊ የቅድስና ሕይወት፡ በመንፈስ መመላለስ

የአሮጌው ሰው ከክርስቶስ ጋር አብሮ መሞትና፣ የአዲሱ ሰው በክርስቶስ ትንሣኤ ዳግም መፈጠር የመጨረሻ ግብና መድረሻ፣ በዕለት ተዕለት ኑሮ የሚገለጥ ተግባራዊ የቅድስና ሕይወት ነው። እውነተኛ ቅድስና ማለት ከዓለም ማኅበረሰብ ተገልሎ በገዳም መደበቅ ወይም የሃይማኖት ሕግጋትን በደረቁ መፈጸም ሳይሆን፣ በጨለማና በኃጢአት በተሞላው ዓለም መሀል ሆኖ፣ የእግዚአብሔርን አፍቃሪና ጻድቅ ባሕርይ እያንጸባረቁ መኖር ነው። መንፈስ ቅዱስ በአማኙ ልብ ውስጥ ማደሪያውን ሲያደርግ፣ የእግዚአብሔር ቃልና የሕይወት ሕግ በቀዝቃዛ የድንጋይ ጽላት ላይ ሳይሆን፣ ሕያው በሆነው የሥጋ ልብ ላይ ይጻፋል። የቅድስና ሕይወት በገዛ ራስ የሥራ ጥረት ራስን ማድከም፣ ወይም ከባድ ቀንበርን መሸከም ሳይሆን፣ በውስጥ ለሚሠራው፣ ኃጢአትን ለሚያሸንፈውና ሕይወትን ለሚለውጠው የመንፈስ ቅዱስ ኃይል ዘወትር በትሕትና መገዛት ነው።

አዲሱ ሰው መሆን በእያንዳንዱ ክርስቲያን ልብ ውስጥ ተደብቆ የሚቀር የውስጥ ምስጢር ብቻ ሊሆን አይችልም። ይህ ቃል የተነገረው ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ በተራራው ስብከት ላይ፣ ደቀ መዛሙርቱን ስለ ምድር ጨውነትና ስለ ዓለም ብርሃንነት ካስተማረ በኋላ ነው (ማቴዎስ 5፥13-16)። "ብርሃናችሁ ይብራ" የሚለው ትእዛዝ ጽሑፍ የሚያመለክተው፣ አማኙ የገዛ ራሱን ብርሃን ከምንም አምጥቶ እንዲፈጥር ሳይሆን፣ በውስጡ ያለውን ብርሃን ፣ ማለትም የክርስቶስን መለኮታዊ ብርሃን ሳይደብቅና ሳያፍር በግልጽ እንዲያሳይ ነው። "በተራራ ላይ ያለች ከተማ ልትሰወር አይቻላትም" (ማቴ. 5፥14) ተብሎ እንደተነገረው፣ በክርስቶስ ኢየሱስ አዲስ ፍጥረት የሆነ ሰው ማንነቱ ተሰውሮ ሊቀር ከቶ አይችልም፤ የግድ ይታያል፣ በገባበት ማኅበረሰብም ውስጥ አዎንታዊና መንፈሳዊ ተጽዕኖ ያመጣል። ቤተ ክርስቲያን የዚህ አዲስ ሰው ማኅበራዊና ሕያው መገለጫ ናት፤ ክርስቶስን ራስ አድርጋ፣ የዘር፣ የፆታና የደረጃ ልዩነቶችን ሁሉ በመስቀሉ ፍቅር አጥፍታ አንድ አዲስ ሰው የሆነችበት መንፈሳዊ አካል ናት።

ይሁን እንጂ፣ ጌታችን አጽንዖት የሰጠው የብርሃኑ ዓላማ እጅግ ወሳኝ ነው፦ ብርሃኑ የሚያበራው ሰዎች የአማኙን መልካምነት አይተው ለሰውየው ክብርን እንዲሰጡ ሳይሆን፣ "በሰማያት ያለውን አባታችሁን እንዲያከብሩ" ነው። ይህም ከአማኙ ሕይወት ፍጹም ትሕትናን ይጠይቃል፤ ማንኛውም መልካም ሥራ፣ ፍቅርና ቅድስና ራስን ለሌሎች ለማሳየት ሳይሆን፣ እግዚአብሔርን ብቻ ለማክበርና እርሱን ለማሳየት የሚደረግ መሆን አለበት። ይህ የቅድስና ኑሮ ፍሬ የሰው ልጅ ብርቱ የሞራል ልፋት ውጤት ሳይሆን፣ ሙሉ በሙሉ "የመንፈስ ፍሬ" ነው (ገላትያ 5፥22)። ፍቅር፣ ደስታ፣ ሰላም፣ ትዕግሥት፣ ቸርነት፣ በጎነት፣ እምነት፣ የዋህነትና ራስን መግዛት ፣ እነዚህ ሁሉ አዲሱ ሰው ከክርስቶስ ጋር ባለው ሕያው የጸሎት፣ የቃልና የመንፈሳዊ ኅብረት ቁርኝት ውስጥ አፍልቆ የሚያወጣቸው የሕይወት ወንዞች ናቸው። ጌታ ራሱ "ያለ እኔ ምንም ልታደርጉ አትችሉምና" (ዮሐንስ 15፥5) ብሎ በማያሻማ ቃል እንዳረጋገጠው፣ እውነተኛና የሕይወት ወይን ግንድ ከሆነው ከክርስቶስ ጋር በእምነት ካልተጣበቅንና ካልኖርን በስተቀር፣ ኃጢአትን ማሸነፍም ሆነ እውነተኛ ቅድስናን በተግባር ማምጣት ፈጽሞ አንችልም።

የክብር ተስፋ

"አሮጌው ሰው" እና "አዲሱ ሰው" የሚሉት ቃላት ተራ የነገረ መለኮት ጽንሰ-ሐሳቦች ብቻ ሳይሆኑ፣ የጠቅላላው ክርስቲያናዊ ወንጌልና የድነት ምስጢር ልብ ትርታዎች ናቸው። የሰው ልጅ መጀመሪያ ላይ በእግዚአብሔር አምሳል የተፈጠረበት ያ ወደር የለሽ ክብር፣ በኤደን ገነት ውስጥ በኃጢአትና በአመፅ ምክንያት ፈጽሞ ቢበላሽም፣ የድነት ታሪክ ግን እግዚአብሔር የሰውን ልጅ ምን ያህል አጥብቆ እንደወደደው፣ እንደፈለገውና እንዳዳነው በግልጽ ይመሰክራል። በጌታችን በክርስቶስ ኢየሱስ በኩል ለሰው ልጅ የተገኘው ድነት፣ ተራ የሆነ የሞራል ማሻሻያ ወይም ሃይማኖታዊ የባህርይ ጥገና አይደለም፤ ይልቁንም፣ በመስቀል ላይ አሮጌውን፣ የተረገመውንና ለሞት የተፈረደውን ማንነት ለዘላለም የገደለና፣ በትንሣኤው የማይሸነፍ ኃይል አዲሱን፣ ጻድቁንና የከበረውን ፍጥረት ያስገኘ መለኮታዊ ተአምር ነው። የጥንተ አብሶም ሆነ የውርስ ኃጢአት የነገረ መለኮት አስተምህሮ ጥልቀት አንድ ላይ የሚያስተጋባውና ወደ አንድ ማዕከል የሚያመጣው ታላቅ እውነት ይህ ነው፡ ኢየሱስ ክርስቶስ ብቸኛው፣ ፍጹሙና የመጨረሻው ተስፋችን ነው። እርሱ ስለ እኛ ኃጢአት ሞቶ፣ እኛ በእርሱ ጽድቅ እንድንኖር አዲስና ዘላለማዊ ሕይወትን በጸጋው ሰጠን።

ሐዋርያው ጴጥሮስ ይህንን ጥልቅና ታላቅ ቃል የጻፈው፣ በልዩ ልዩ ስደት ለተበተኑ፣ ለተገለሉና በመከራ እሳት ውስጥ ላለፉ የጥንት ክርስቲያኖች ነበር (1ኛ ጴጥሮስ 1፥1)። እነዚያን በዓለም የተናቁትን አማኞች የሚያጽናናውና የሚያበረታታው ደግሞ፣ ከሞትና ከኃጢአት ባርነት ነጻ የወጡበትን (የተዋጁበትን) እጅግ ውድና ተተምኖ የማያልቅ መለኮታዊ ዋጋ በማስታወስ ነው። "ከንቱ ኑሮአችሁ" የሚለው ቃል የሚያመለክተው፣ ከአባቶች በቅብብሎሽ የተወረሰውን፣ በመጨረሻው ባዶ የሆነውን የጣዖት አምልኮ ሥርዓትና የኃጢአት ኑሮ ሲሆን፤ ይህ ደግሞ በዘፍጥረት ከጀመረው፣ በሞት ከተያዘው "አሮጌው ሰው" አስከፊ ውርስ ጋር በቀጥታ ይያያዛል።

ጴጥሮስ "በብር ወይም በወርቅ ሳይሆን" የሚለውን አስገራሚ ንጽጽር ሲጠቀም፣ የክርስቶስን ደም ዋጋ የሰው ልጆች ከተማመኑበትና ዓለም እጅግ ውድ አድርጎ ከሚቆጥራቸው ማዕድናት ሁሉ በላይ ከፍ አድርጎ ያስቀምጠዋል። ወርቅና ብር በሰዎች ዘንድ ምንም ያህል ክቡርና ውድ ቢሆኑ፣ በመጨረሻው የፍርድ ቀን ይበላሻሉ፣ ያልቃሉ፣ ነፍስንም ከገሃነም ለመግዛት አንዳች አቅም የላቸውም፤ የክርስቶስ ደም ግን የማይለወጥ፣ የማይበሰብስና የሰውን ልጅ ለዘላለም ነጻ የሚያወጣ ዘላለማዊ ዋጋ ያለው ብቸኛ ቤዛ ነው። "ነውርና እድፍ እንደ ሌለው በግ" የሚለው አገላለጽ ደግሞ፣ አንባቢውን በቀጥታ ወደ ብሉይ ኪዳን የፋሲካ በግ መሥዋዕት (ዘፀአት 12) እና ወደ ትንቢተ ኢሳይያስ 53 ስቃይ-ተቀባይ ራዕይ ይመልሰዋል፤ ክርስቶስ ራሱ ያ ንጹሕ፣ ምንም ነውር የሌለበት የእግዚአብሔር በግ ሆኖ ስለ ዓለም ሁሉ ኃጢአት በጎልጎታ ተሠዋ። በዚህ በአንድ ጥቅስ ውስጥ የመላው መጽሐፍ ቅዱስ የድነት ትረካ ጫፍና ማጠቃለያ ቁልጭ ብሎ ይታያል፦ ከኤደን ገነት አስከፊ ውድቀት ጀምሮ እስከ ጎልጎታ መስቀል ድረስ የተዘረጋው የቤዛነት ታሪክ፣ ነውር በሌለው በክርስቶስ ውድ ደም ፍጹም ፍጻሜውን አገኘ።