Divine Acts of God

መለኮታዊ ሥራ

†

የእግዚአብሔር መለኮታዊ ሥራ በቃላዊ መገለጥና በተጨባጭ ተሞክሮ መካከል ያለ ድልድይ ሲሆን፣ የእግዚአብሔርን ማንነት የምናነብበት ዋነኛው የታሪክ መስተዋት ነው። እግዚአብሔር ራሱን "ፍቅር" ብሎ ሲሰይም፣ ይህ ሐሳብ ብቻ ሳይሆን በክርስቶስ መስቀል ላይ የታየ የታሪክ እውነታ ነው፤ ይህም መለኮታዊው ባሕርይ በታሪክ ውስጥ በሚከናወን የማዳን ተግባር ተተርጉሞ ለሰው ልጅ መድረሱን ያሳያል። እግዚአብሔር ከአብርሃም እስከ ክርስቶስ ድረስ የገባውን ቃል ኪዳን በታማኝነት በመጠበቁ፣ የእርሱ አለመለወጥና ጻድቅነት በምክንያታዊነትና በተግባር የተረጋገጠ እውነት ነው።

ደኢዝም vs. ቴኢዝም፦ በ17ኛው እና 18ኛው ክፍለ ዘመን የተነሳው የ"ደኢዝም" ፍልስፍና (ቮልቴር እና ቶማስ ጀፈርሰን) እግዚአብሔር ዓለምን እንደ ሰዓት ፈጥሮና ሞልቶ፣ ራሱ ግን ወደ ሩቅ ቦታ የሄደ ስለሆነ በታሪክ ውስጥ ጣልቃ አይገባም የሚል አመለካከት አምጥቶ ነበር። መጽሐፍ ቅዱሳዊው ክርስትና ፣ ቴኢዝም ግን ይህን አጥብቆ ይቃወማል። እግዚአብሔር ዓለምን ፈጥሮ እንደማይመለከት ሩቅ አምላክ ሳይሆን፣ በየዕለቱ በታሪክ ውስጥ ጣልቃ የሚገባና ፍጥረትን በሉዓላዊነቱ የሚመራ የቅርብ አምላክ መሆኑን ያስተምራል።

መለኮታዊ ሉዓላዊነት ዓለም በዝግመተ ለውጥ ወይም በዕድል የምትመራ ሳይሆን፣ ወደ ተቀመጠላት ዘላለማዊ የክብር ግብ የምትጓዝ መሆኗን ይነግረናል። ምንም እንኳ በታሪክ ውስጥ የሚታዩ የመከራና የክፋት ምስጢራት ለሰው ልጅ ውስን አእምሮ ግራ የሚያጋቡ ቢመስሉም፣ የእግዚአብሔር ራስን በራስ መቻል እና ፍጹም ቸርነት፣ ክፋት ከፈጣሪ ሳይሆን ከፍጡራን አመፅ የመነጨ መሆኑን ያስረዳል።

እግዚአብሔር ማንነቱን በሥራው ይገልጣል

የእግዚአብሔር ሥራዎች የባሕርይው ነጸብራቅ ናቸው። ሥራዎቹን በማጥናት ባሕርይውን እናውቃለን፤ ባሕርይውን በማወቅ ደግሞ በምስጢር ለተከበበው ማንነቱ በትክክለኛ አምልኮ እንሰግዳለን።

ቅድስናው (የኢሳይያስና የዖዛ ታሪክ)

ቅድስናው በኃጢአት ላይ በሚያደርገው ጽኑ ፍርድ እና ፍጹም መለየቱ ይገለጣል። በ2ኛ ሳሙኤል 6 ላይ ዖዛ ታቦቱን እንዳይወድቅ ሊደግፍ ሲሞክር ተቀስፎ ሞተ፤ ይህም የእግዚአብሔር ቅድስና የሰው ልጅን "መልካም ሀሳብ" ሳይሆን መለኮታዊ ሥርዓትን እንደሚጠብቅ አሳይቷል። ነቢዩ ኢሳይያስም (ኢሳ 6) የእግዚአብሔርን የቅድስና ክብር ባየ ጊዜ "ከንፈሮቼ የረከሱብኝ ሰው ነኝና ወዮልኝ" በማለት መለኮታዊው ቅድስና የሰውን ርኩሰት እንዴት እንደሚያጋልጥ መስክሯል።

ፍቅሩ (የነቢዩ ሆሴዕ ታሪክ)

ፍቅሩ ራሱን ዝቅ አድርጎ ለሰው ልጆች በሚሰጠው ምሕረት እና በክርስቶስ መስቀል ይገለጣል። ይህን በተግባር ለማሳየት እግዚአብሔር ነቢዩ ሆሴዕን "ሂድ፣ አመንዝራይቱን ሚስት አግባ" አለው (ሆሴዕ 1:2)። ጎሜር ከሆሴዕ ኮብልላ ስትሄድ እንኳ መልሶ ገዛት። ይህ ድርጊት እግዚአብሔር አመንዝራዋን እስራኤልን፣ እንዲሁም እኛን፣ የማይገባን ሆነን ሳለ በፍቅር መልሶ እንደገዛን ፣ ቤዛነቱን ያሳያል።

ፍትሑ (የሰዶምና የአሞጽ ማስጠንቀቂያ)

ፍትሑ ለተገፉት በመቆም እና በጽድቅ በሚያደርገው እውነተኛ ዳኝነት ይገለጣል። በሰዶምና ገሞራ ላይ የዘነበው እሳት የእግዚአብሔርን የፍትሕ ቁጣ በተግባር አሳይቷል (ዘፍ 19)። ነቢዩ አሞጽም (አሞጽ 5:24) "ፍትሕ እንደ ውኃ፣ ጽድቅም እንደማይደርቅ ጅረት ይፍሰስ" በማለት፣ እግዚአብሔር ግፍን ዝም ብሎ የማይመለከት ዳኛ መሆኑን አውጇል።

ሉዓላዊነቱ (የናቡከደነፆር ውርደት)

በፍጥረት ሁሉ ላይ ባለው ፍጹም አገዛዝ እና በታሪክ መሪነቱ ይገለጣል። የባቢሎን ንጉሥ ናቡከደነፆር "ይህች እኔ በጕልበቴ ብርታት ለግርማዬ ክብር የመንግሥት መኖሪያ እንድትሆን ያሠራኋት ታላቂቱ ባቢሎን አይደለችምን? " ብሎ በታበየ ጊዜ፣ እግዚአብሔር አእምሮውን ወስዶ እንደ አውሬ በሜዳ እንዲኖር አደረገው (ዳንኤል 4)። በመጨረሻም ንጉሡ አእምሮው ሲመለስ "ልዑሉ በሰዎች መንግሥት ላይ እንዲሠለጥን አወቅሁ" ብሎ መለኮታዊውን ሉዓላዊነት አምኗል።

ቃልና ድርጊት

የእግዚአብሔር ራስን መግለጥ የተከናወነው በቃላዊ መግለጫዎች እና በታሪካዊ ክስተቶች መካከል ባለው የማይነጥል ትስስር ነው። እግዚአብሔር ረቂቅ ሐሳብ ሳይሆን በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ የሚንቀሳቀስ ባለታሪክ አምላክ ነው። ቃሉ ለድርጊቱ ትርጉም የሚሰጥ መለኮታዊ ብርሃን ሲሆን፣ ድርጊቱ ደግሞ ለቃሉ ተጨባጭነትንና ታማኝነትን የሚሰጥ ማረጋገጫ ነው።

በዘጸአት የታየው (የሙሴ ታሪክ)

በዘጸአት ታሪክ ውስጥ እግዚአብሔር ራሱን የገለጠው በሁለት የተሳሰሩ መንገዶች ነው። መጀመሪያ በተስፋ ቃል አማካኝነት ዓላማውን አሳወቀ፤ "እኔ እግዚአብሔር ነኝ... ከግብፅም ባርነት አወጣችኋለሁ" (ዘጸ 6፥6)። እዚህ ጋር መገለጥ ትርጉም ሰጭ ነው፤ እስራኤላውያን የሚመጣው መቅሰፍትና ነጻነት ድንገተኛ አደጋ ሳይሆን፣ የእግዚአብሔር ቃል ውጤት መሆኑን ይረዳሉ። ቃሉ ድርጊቱን ይተረጉመዋል።

እግዚአብሔር ቃሉን በተግባር ሲፈጽም (በአሥሩ መቅሰፍታትና በኤርትራ ባሕር መከፈል)፣ ድርጊቱ የተናገረው አምላክ የታመነና ኃያል መሆኑን ያረጋግጣል። ድርጊቱ ቃሉን ያጸናዋል። ይህ የሚያሳየው መገለጥ በሰማይ ሆኖ ዝም ብሎ መመልከት ሳይሆን፣ በተዘረጋ ክንድ ወደ ሰው ልጆች ታሪክ ውስጥ መግባት መሆኑን ነው።

የኤልያስ ታሪክ (የቀርሜሎስ ተራራ)

ነቢዩ ኤልያስ በቀርሜሎስ ተራራ ላይ የቃልና የድርጊትን አስደናቂ ውህደት አሳይቶናል። በመጀመሪያ፣ "አቤቱ፣ አንተ በእስራኤል ላይ አምላክ እንደ ሆንህ... ዛሬ ይገለጥ" (1 ነገ 18:36) በማለት በቃል ተናገረ። ይህ ቃላዊ አዋጅ ነበር።

ከዚያም ወዲያውኑ "የእግዚአብሔርም እሳት ወደቀች፣ የሚቃጠለውንም መሥዋዕትና እንጨቱን... በላች" (1 ነገ 18:38)። እሳቱ (ድርጊቱ) ኤልያስ የተናገረውን ቃል አረጋገጠ። ሕዝቡም ይህን ቃልና ድርጊት በአንድነት ባዩ ጊዜ በግንባራቸው ተደፍተው "እግዚአብሔር እርሱ አምላክ ነው!" አሉ።

በክርስቶስ የታየው የቃልና ድርጊት ፍጻሜ (የአልዓዛር ትንሣኤ)

ይህ የ"ቃልና ድርጊት" መስተጋብር በተለይ በኢየሱስ ክርስቶስ ማንነት ውስጥ ጥግ ደርሶ ይታያል፤ እርሱ "ቃል" ሆኖ ሳለ "ሥጋ በመሆን" (ድርጊት) በመካከላችን አድሯል። በዮሐንስ ወንጌል ምዕራፍ 11 ላይ ይህ በግልጽ ይታያል። ኢየሱስ ለማርታ "ትንሣኤና ሕይወት እኔ ነኝ፤ የሚያምንብኝ ቢሞት እንኳ ሕያው ይሆናል" (ቃል) ብሎ ተናገረ። ይህ ሐሳባዊ የሥነ-መለኮት ትምህርት ብቻ ሆኖ አልቀረም።

ከጥቂት ደቂቃዎች በኋላ በመቃብሩ ፊት ቆሞ "አልዓዛር ሆይ፣ ወደ ውጭ ና!" ብሎ ሲጮህ፣ የሞተውና የሸተተው አልዓዛር ተገንዞ ወጣ (ድርጊት)። ክርስቶስ የተናገረው ትምህርት (ቃል) በትንሣኤው ድርጊት ስለተረጋገጠ፣ መለኮታዊ መገለጥ በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ ሊታበል የማይችል ጽኑ መሠረት አግኝቷል።

ፍጥረት፡ መሠረታዊ መለኮታዊ ተግባር

ፍጥረት ከእርሱ በኋላ ለሚመጡት መገለጦችና ቤዛዊ ተግባራት ሁሉ መሠረት የሆነ ታላቅ መለኮታዊ ድርጊት ነው። መጽሐፍ ቅዱስ ገና ከመጀመሪያው ገጹ እግዚአብሔር ሁሉንም ነገር ካለመኖር ወደ መኖር በሉዓላዊ ፈቃዱና በባለሥልጣን ቃሉ እንደፈጠረ ያረጋግጣል (ዘፍ. 1፥1–3)።

የፍጥረት ምስጢር እና የኢዮብ ታሪክ

ፍጥረት በእግዚአብሔር ቃልና ድርጊት ከተከናወኑ ተግባራት መካከል ቀዳሚውና ዋነኛው ምስጢር ነው። የሰው አእምሮ "ምንም" ከሚል ጽንሰ-ሐሳብ ውስጥ "ሁሉን" ማግኘት ስለማይችል፣ ፍጥረት ሁልጊዜም ለሰው ልጅ ድንቅ የሆነ ምስጢር ሆኖ ይኖራል።

በኢዮብ መጽሐፍ ምዕራፍ 38 ላይ፣ ኢዮብ በመከራው ምክንያት እግዚአብሔርን ሲሞግት፣ እግዚአብሔር የመለሰለት የራሱን የፍጥረት ኃይል በማሳየት ነበር። "ምድርን በመሠረትሁ ጊዜ አንተ ወዴት ነበርህ?... የባሕርንስ ምንጮች.. ወርደሃልን?" በማለት፣ እግዚአብሔር የፍጥረትን ጥልቅ ምስጢር አሳይቶ ኢዮብን ዝም አሰኘው። ፍጥረት ምስጢር መሆኑ ለሰው ልጅ እውቀት እንቅፋት ሳይሆን፣ በእምነትና በአክብሮት በፈጣሪ ፊት ለመውደቅ መነሻ ነው።

የጳውሎስ ምስክርነት በአቴና

ተፈጥሮአዊ መገለጥ በመባል የሚታወቀው፣ ፈጣሪ በልዩ መገለጥ ራሱን ከመግለጡ በፊት በፈጠራቸው ሥራዎች አማካኝነት የሰጠው ምስክርነት ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ (ሮሜ 1:20) የእግዚአብሔር ዘላለማዊ ኃይሉ ከዓለም ፍጥረት ጀምሮ በግልጽ እንደሚታይ ይነግረናል።

በሐዋርያት ሥራ 17 ላይ፣ ጳውሎስ በአቴና ከተማ (በአርዮስፋጎስ) ለነበሩት የግሪክ ፈላስፎች ሲሰብክ፣ የብሉይ ኪዳንን ጥቅስ አልተጠቀመም፤ ይልቁንም የጀመረው ከፍጥረት ነበር። "ዓለሙንና በእርሱ ያለውን ሁሉ የፈጠረ አምላክ... እርሱ የሰማይና የምድር ጌታ ነው... ሕይወትንና እስትንፋስን ሁሉንም ለሁሉ ይሰጣልና" በማለት፣ ፍጥረት ለሰው ልጅ ሁሉ (አሕዛብንም ጨምሮ) የፈጣሪን መኖር የሚያውጅ ኃይለኛ መጽሐፍ መሆኑን አረጋገጠ።

ታሪካዊ ንጽጽር

በጥንታዊቷ ባቢሎን "ኤኑማ ኤሊሽ" በሚባለው የፍጥረት አፈ-ታሪክ፣ ዓለም የተፈጠረችው በአማልክት መካከል በተደረገ የደም አፋሳሽ ጦርነት (በማርዱክ እና በቲያማት መካከል) ነው ይባል ነበር፤ የሰው ልጅም የተፈጠረው ለአማልክት ባሪያ ሆኖ እንዲያገለግል ነበር።

የዘፍጥረት 1 ትረካ ግን ለዚህ ቀጥተኛ ተቃራኒ ነው። በእግዚአብሔር ዘንድ ምንም ዓይነት ፉክክር ወይም ጦርነት አልነበረም። እግዚአብሔር ዓለምን የፈጠረው ከፍቅር፣ በሥርዓትና በተረጋጋ ቃሉ ነው። የሰው ልጅም የተፈጠረው እንደ ባሪያ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር መልክ የተፈጠረ የፍጥረት አክሊል፣ ንጉሥና ባላደራ ሆኖ ነው። ይህ የዘፍጥረት መጽሐፍ ለዘመኑ ሰዎች የሰጠው ታላቅ የሰብዓዊ ክብር አብዮት ነበር።

ቃል-ኪዳን እና ምርጫ

ምርጫ "ቅድመ-ውሳኔ" ብቻ ሳይሆን፣ የእግዚአብሔርን ፍጹም ነጻነትና ፍቅር የሚያሳይ ድርጊት ነው። እግዚአብሔር አንድን ወገን ለልዩ ዓላማ ሲመርጥ፣ ምክንያቱ የሚገኘው በራሱ በእግዚአብሔር ቸርነት ውስጥ ነው። ይህ "ያለ ቅድመ-ሁኔታ መመረጥ" ተብሎ የሚጠራ ሲሆን፣ ቃል-ኪዳን ደግሞ ይህ ምርጫ በታሪክ ውስጥ የሚገለጥበት መደበኛ ስምምነት ነው።

ምርጫ (የያዕቆብና የዔሳው ታሪክ)

የእግዚአብሔር ሉዓላዊ ምርጫ በሰው ብቃት ላይ እንዳልተመሠረተ የሚያሳየው ታላቅ ማረጋገጫ የያዕቆብና የዔሳው ታሪክ ነው። በሮሜ 9:11 ላይ ጳውሎስ ሲያብራራ፣ "ልጆቹ ገና ሳይወለዱ፣ በጎ ወይም ክፉ ምንም ሳያደርጉ... ታላቁ ለታናሹ ይገዛል ተብሎ ተነገረላት" ይላል።

አብርሃምም የተመረጠው በጣዖት አምላኪዎች መካከል እያለ ነው። እግዚአብሔር የጠራው ከእርሱ ምንም ዓይነት ቅድስና ፈልጎ ሳይሆን፣ በራሱ ሉዓላዊ ምርጫ ነው። ምርጫ እግዚአብሔር የሰውን ልጅ ድክመት አልፎ የራሱን የጸጋ ታሪክ የሚጽፍበት መንገድ ነው።

መለኮታዊ ታማኝነትና "ሄሴድ" (የሆሴዕ ታሪክ)

"ሄሴድ" (Hesed) የእግዚአብሔርን የማያወላውል፣ ኪዳናዊና ታማኝ ፍቅር የሚገልጽ የዕብራይስጥ ቃል ነው። የሰው ልጅ ፍቅር በምላሽ ላይ የተመሠረተ ሲሆን፣ የእግዚአብሔር "ሄሴድ" ግን ሕዝቡ ባይታመኑ እንኳ እርሱ ታማኝ ሆኖ እንደሚኖር ያሳያል (2 ጢሞ. 2፥13)።

የሆሴዕ ታሪክ፡ እግዚአብሔር ነቢዩ ሆሴዕን አመንዝራይቱን ጎሜርን እንዲያገባና እርሷ ብትከዳውም፣ ለሌሎች ወንዶች ራሷን ብትሸጥም እንኳ፣ መልሶ በገንዘብ እንዲገዛት በማዘዝ፣ "ሄሴድ" (መለኮታዊ ኪዳናዊ ፍቅር) ምን ያህል ጥልቅና የማይለወጥ መሆኑን በታሪክ ውስጥ በተግባር አሳይቷል።

የቤዛዊ ታሪክ ሰንሰለት

ዘመን/አባት	የቃል-ኪዳኑ ባሕርይ	ትኩረትና ትርጉም
የአብርሃም (ዘፍ 12)	የተስፋ ቃል ኪዳን	በዘርህ አሕዛብ ሁሉ ይባረካሉ (ምርጫና በረከት)
የሙሴ (ዘጸ 19)	የሕግ ቃል ኪዳን	በሲና ተራራ ላይ የተሰጠ፤ የካህናት መንግሥትና ቅዱስ ሕዝብ (ሕግና አምልኮ)
የዳዊት (2 ሳሙ 7)	የመንግሥት ቃል ኪዳን	ዙፋንህ ለዘላለም ይጸናል (መንግሥትና መሲሕ)
አዲስ ኪዳን (ኤር 31 / ሉቃስ 22)	የጸጋ ቃል ኪዳን	ሕጌን በልባቸው አኖራለሁ (ቤዛነትና በመንፈስ ቅዱስ መታተም)

†

ቤዛነት

ቤዛነት በኃጢአት ምክንያት የተበላሸውን መለኮታዊ ሥርዓት ለመጠገን፣ የራቀውን ፍጥረት ወደ ቀደመው ግንኙነቱ ለመመለስ እና መላውን አጽናፈ-ዓለም ከጥፋት ባርነት ነጻ ለማውጣት እግዚአብሔር በታሪክ ውስጥ ያከናወነው ወሳኝ መለኮታዊ ጣልቃ-ገብነት ነው። ቤዛነት ከፍተኛ "ዋጋ" የተከፈለበት ተግባር ነው።

ከባርነት ወደ ነጻነት፡ የፋሲካው በግ

"ከግብፅ ምድር ከባርነት ቤት ያወጣሁህ እግዚአብሔር አምላክህ እኔ ነኝ" (ዘጸ. 20፥2)

እስራኤላውያን በግብፅ የባርነት ሥቃይ ውስጥ ሲሆኑ እግዚአብሔር ታሪካዊ ጣልቃ ገብነት አደረገ። አስረኛው መቅሰፍት (የበኩር ልጆች ሞት) በግብፅ ላይ ሲመጣ፣ እስራኤላውያን የዳኑት በሥነ-ምግባራቸው ሳይሆን በበሩ መቃን ላይ በተቀባው የፋሲካ በግ ደም አማካኝነት ነበር። ጥፋት አጥፊው መልአክ ደሙን አይቶ አለፋቸው (Passover)። ይህ በክርስቶስ ደም ለሚገኘው የመጨረሻው ዘጸአት ታላቅ ሥዕላዊ ጥላ (Typology) ነበር።

የቅርብ ዘመድ ቤዛ (የቦዔዝና የሩት ታሪክ)

"አንተ የቅርብ ዘመድ (Go'el) ነህና..." (ሩት 3:9)

በብሉይ ኪዳን ሕግ መሠረት፣ አንድ ሰው ድሃ ሆኖ መሬቱን ወይም ራሱን ቢሸጥ፣ ነጻ ሊያወጣው የሚችለው ሀብት ያለው የቅርብ ዘመድ (Go'el) ብቻ ነበር។ ቦዔዝ የሞዓባዊቷን የሩትንና የኑኃሚንን ዕዳ ከፍሎ ሲቤዣቸውና ሩትን ሲያገባት፣ ይህ ቤዛነት ፍቅርንና ዋጋ መክፈልን የሚጠይቅ መሆኑን አሳይቷል። ኢየሱስም የእኛ "የቅርብ ዘመድ" ለመሆን ሥጋ ለበሰ፤ በእኛ ቦታ ሆኖም ዕዳችንን በመስቀል ላይ ከፈለ።

የመስቀሉና የትንሣኤው ኃይል (ሕጋዊና መንፈሳዊ ድል)

የጠላት (የዲያብሎስ) ኃይል በራሱ አቅም ላይ የተመሠረተ ሳይሆን፣ በሰው ልጅ የሞራል ውድቀትና በሕግ ጥሰት ላይ የተመሠረተ "ሕጋዊ ጥገኛ" ነበር። ክርስቶስ በመስቀል ላይ የሕግን ዕዳ በመክፈሉ፣ ጠላት በሰው ልጅ ላይ የነበረውን "ሕጋዊ ሥልጣን" አጥቷል። በቆላስይስ 2፥14 ላይ "የዕዳ ጽሕፈቱን ደመሰሰ... በመስቀልም ጠርቆ ከመንገድ አስወገደው" ተብሎ እንደተገለጸው፣ የክስ መዝገቡ ተደምስሷል።

ጠላት ክርስቶስን በመስቀል ላይ በመግደል ድል ያደረገ መሰለው፤ ነገር ግን ሞት የማይችለውን ሕያው አምላክ የሞት ግዛት በመቀበሉ፣ ሞት ራሱ ከውስጥ ተፈረካከሰ (ዕብ. 2፥14)። ክርስቶስ የሞትን መንጋጋ በመስበር፣ የሰው ልጅ ተይዞበት የነበረውን የጨለማ እስር ቤት ወረረ። የመስቀል ላይ ሞቱ የፍቅር መሥዋዕትነት ሲሆን፣ ትንሣኤው ደግሞ የዚያ ኃይልና የጽድቅ መንግሥት መመሥረት ታላቅ አዋጅ ነው።

መንፈስ ቅዱስ፡ መለኮታዊ ተግባራት በቤተ ክርስቲያን

በብሉይ ኪዳን፡ የብስልኤልና የሳምሶን ታሪክ

በብሉይ ኪዳን መንፈስ ቅዱስ በሁሉም አማኝ ላይ አይኖርም ነበር። ይልቁንም ለተለየ ተልዕኮ በተመረጡ ግለሰቦች ላይ ብቻ በጊዜያዊነት ይመጣ ነበር። ለምሳሌ ባስልኤል ማደሪያ ድንኳኑን በጥበብ እንዲሠራ በመንፈስ ቅዱስ ተሞላ (ዘጸ 31)። ሳምሶንም ጠላቶቹን እንዲያሸንፍ የእግዚአብሔር መንፈስ በኃይል ይወርድበት ነበር (መሳ 14)። ይህ የሚያሳየው መንፈስ ቅዱስ ሰዎችን ለልዩ አገልግሎትና ኃይል የማስታጠቅ መለኮታዊ ተግባር እንዳለው ነው።

በአዲስ ኪዳን፡ ጰንጠቆስጤ (ሐዋ 2)

ነቢያት መንፈስ ቅዱስ በሥጋ ለባሽ ሁሉ ላይ እንደሚፈስ ተንብየው ነበር (ኢዩ. 2:28)። በጰንጠቆስጤ ዕለት ይህ ትንቢታዊ ተስፋ ወደ ተግባር ተለወጠ። ፍርሃት ይዟቸው በዝግ ቤት የነበሩት ደቀመዛሙርት ፣ የመንፈስ ቅዱስ እሳት ሲወርድባቸው፣ በድፍረት ወጥተው ለሺዎች ሰበኩ። ይህ መለኮታዊ ተግባር ቤተ ክርስቲያንን ከውስጣዊ ስብስብነት አውጥቶ ወደ ዓለም አቀፋዊ ምስክርነት ያሰማራ ኃይል ነው። በአዲስ ኪዳን መንፈስ ቅዱስ በአማኞች ሁሉ ውስጥ ለዘላለም ማደሪያ አድርጓል (1 ቆሮ 3:16)።

የመንፈስ ቅዱስ መለኮታዊ ተግባራት ዛሬ

ዳግም ልደትና መቀደስ

ወደ እግዚአብሔር መንግሥት ለመግባት በመንፈስ ቅዱስ ሉዓላዊ ሥራ አማካኝነት "ከላይ መወለድ" (ዮሐ 3፥5) አስፈላጊ ነው። ከዚያም መንፈስ ቅዱስ አማኞችን ለመውቀስና ወደ ክርስቶስ መልክ ለመለወጥ (መቀደስ) በውስጣቸው ይሠራል።

የጸጋ ስጦታዎችና ተልእኮ

ቤተ ክርስቲያን ጥሪዋን እንድትወጣ መንፈስ ቅዱስ ስጦታዎችን (1 ቆሮ 12) ያከፋፍላል። መንፈስ ቅዱስ ቤተ ክርስቲያንን በማስተዋልና ውሳኔ በመስጠት ይመራል፤ ወንጌል በዓለም ዙሪያ እንቅፋቶችን ጥሶ የሚስፋፋው እርሱ የሰዎችን ልብ ስለሚከፍት ነው።

ፍርድና ፍትሕ

ጽንፈ ዓለሙ ትርጉም ያለው እንዲሆን የሥነ-ምግባር ተጠያቂነት የግድ ያስፈልጋል። ፍርድ ለተበደሉት የሚሰጥ ተስፋ ነው፤ ምክንያቱም ክፋት በታሪክ ላይ የመጨረሻው ቃል እንዳይሆን ዋስትና ይሰጣል። የእግዚአብሔር ፍርድ ከቁጣው ይልቅ ከቅድስናው የሚመነጭ ነው።

የማረም ፍርድ (የባቢሎን ምርኮና ዕንባቆም)

በታሪክ ውስጥ ግለሰቦችንና ማህበረሰቦችን ወደ ንስሐ ለመጥራት የሚደረግ ጣልቃ ገብነት ነው። እስራኤል በኃጢአት ስትጸና፣ እግዚአብሔር የባቢሎንን ሠራዊት አስነስቶ ወደ ምርኮ ሰደዳቸው። ነቢዩ ዕንባቆም "እንዴት ክፉዎችን ትጠቀማለህ?" ብሎ ሲጠይቅ፣ እግዚአብሔር ፍርዱ ለማጥፋት ሳይሆን ሕዝቡን ለማንጻትና ወደ ራሱ ለመመለስ መሆኑን አስረድቶታል።

የልብ መጽናት (የፈርዖን ታሪክ)

አንድ ሰው ብርሃንን ደጋግሞ ሲቃወም፣ እግዚአብሔር በዚያው ግትርነት ውስጥ እንዲጸና ይተወዋል። የፈርኦን ልብ መጽናት (ዘጸ 9)፣ ይህ ፍርድ የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነትና የሰውን ልጅ የመጨረሻ ተጠያቂነት የሚያሳይ ጥልቅ ምስጢር ነው።

መለኮታዊ አጠባበቅ (Providence) እና የሰው ልጅ ወኪልነት

እግዚአብሔር ዓለምን ፈጥሮ ለተፈጥሮ ሕግጋት ብቻ አልተዋትም። መለኮታዊው ደጋፊ እጅ "ሁሉ በእርሱ ጸንቶ ይቆማል" (ቆላ 1:17)። እግዚአብሔር በሉዓላዊነቱ ከሰዎች ነጻ ፈቃድ ጋር በተሳሰረ ሁኔታ ይሠራል (ትይዩ አሠራር)። የሰው ልጅ በራሱ ነጻ ፈቃድ የሚወስነው ውሳኔ እውነተኛ ቢሆንም፣ እግዚአብሔር ያንን ሰብዓዊ ነጻነት ሳይጋፋ የራሱን ዘላለማዊ እቅድ በታሪክ ውስጥ በረቂቅ ጥበብ ያስፈጽማል።

የዮሴፍ ታሪክ፡ ክፋትን ወደ በጎነት

ወንድሞቹ በክፋትና በቅንዓት ጉድጓድ ውስጥ ጣሉት፣ ሸጡትም፤ የሞራል ክፋት ነበር። ጶጢፋር አሰረው፤ ኦፊሰሩም ረሳው። ሆኖም ከ20 ዓመታት በኋላ ዮሴፍ የግብፅ ገዥ ሆነ። "እናንተ ክፉ ነገርን አሰባችሁብኝ፤ እግዚአብሔር ግን ዛሬ እንደ ሆነው ብዙ ሕዝብ እንዲድን ለማድረግ ለመልካም አሰበው።" (ዘፍጥረት 50፥20) ይህ ቃል እግዚአብሔር በሰዎች ክፋት ውስጥ እንኳ ሳይቀር የራሱን የማዳን ታሪክ ለመጻፍ የሚችል ሉዓላዊ አምላክ መሆኑን ያሳያል።

የአስቴር ታሪክ፡ ስውሩ አጠባበቅ

በአስቴር መጽሐፍ ውስጥ "እግዚአብሔር" የሚለው ስም አንዴም አልተጠቀሰም። ሆኖም መለኮታዊ Providence ከመጀመሪያ እስከ መጨረሻ ሲሰራ ይታያል። አስቴር ንግሥት መሆኗ፣ ንጉሡ እንቅልፍ አጥቶ የሞርደካይን ታሪክ ማንበቡ፣ እነዚህ ሁሉ አጋጣሚዎች ሳይሆኑ፣ አምላክ ከተዘረጋው መጋረጃ ጀርባ ሆኖ ሕዝቡን ለማዳን ያደረገው ረቂቅና ስውር የሉዓላዊነት አሠራር መሆኑን ያስተምረናል።

የፍጻሜ ዘመን መለኮታዊ ተግባራት

የፍጻሜ ዘመን ጥናት እግዚአብሔር የጀመረውን ዓላማ ወደ ፍጻሜ ለማድረስ እንደሚሠራ በማረጋገጥ መላውን የመጽሐፍ ቅዱስ ትረካ በአንድነት ያጠቃልላል። ይህ ፍጻሜ በሰው ልጅ ጥረት የሚመጣ "ዩቶጵያ" ሳይሆን፣ ፍጥረትን ሙሉ በሙሉ የሚያድስ የመለኮታዊ ጣልቃ-ገብነት ውጤት ነው።

የእስጢፋኖስ ራእይ

በሐዋርያት ሥራ 7 ላይ፣ የመጀመሪያው ሰማዕት እስጢፋኖስ በድንጋይ ሊወገር ሲል፣ መንፈስ ቅዱስ ዓይኖቹን ከፈተለት። "እነሆ ሰማያት ተከፍተው የሰው ልጅም በእግዚአብሔር ቀኝ ቆሞ አያለሁ" ብሎ አወጀ። ይህ የሚያሳየው የፍጻሜው ዘመን ተስፋ ሩቅ ብቻ ሳይሆን፣ አማኞች በመከራቸው ውስጥ ሆነው ድል ነሺውን ክርስቶስን በማየት የሚጸኑበት ሕያው እውነታ መሆኑን ነው።

የዮሐንስ ራእይ፡ አዲሲቱ ኢየሩሳሌም

ሐዋርያው ዮሐንስ በጳጥሞስ ደሴት በግዞት ሳለ፣ እግዚአብሔር የታሪክን መጋረጃ ገልጦ የመጨረሻውን የድል መድረክ አሳየው (ራእይ 21)። በመጀመሪያው የዘፍጥረት መጽሐፍ በኃጢአት ምክንያት የተዘጋችው የኤደን ገነት፣ በራእይ መጽሐፍ "አዲሲቱ ኢየሩሳሌም" ሆና ከሰማይ ስትወርድ እንመለከታለን። "እነሆ የእግዚአብሔር ድንኳን በሰዎች መካከል ነው... እንባዎችንም ሁሉ ከዓይኖቻቸው ያብሳል፣ ሞትም ከእንግዲህ ወዲህ አይሆንም" (ራእይ 21:3-4)።

የመገኘቱ ሙላት

እግዚአብሔር ራሱ ከሰዎች ጋር ይሆናል። መጋረጃው ተወግዶ ምስጢሩ በክብር ይተካል።

የሁሉ ነገር መታደስ

"ሁሉን አዲስ አደርጋለሁ" (ራእይ 21:5)። የጥንቱን ፍጥረት ማጥፋት ሳይሆን ማክበር ነው።

ፍጹም ፍትሕ

ሳይፈቱ የቆዩ የፍትሕ ጥያቄዎች ሁሉ ምላሽ ያገኛሉ። እንባ ሁሉ ይታበሳል።

የዘላለም ሕይወት

ሞት ለዘላለም ይሻራል። ከእግዚአብሔር ጋር መኖር የዘላለም ዕድል ይሆናል።

"ዛሬስ በመስተዋት በድንግዝግዝ እንደምናይ ነን በዚያን ጊዜ ግን ፊት ለፊት እናያለን... አሜን፣ ጌታ ኢየሱስ ሆይ፣ ና።"