ኢሳይያስ 40

ታሪካዊና ሥነ-መለኮታዊ ዳራ

የኢሳይያስ መጽሐፍ በክርስቲያናዊ ሥነ-መለኮትና በመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ታሪክ ውስጥ በሁለት ዐበይት ሥነ-መለኮታዊ ክፍሎች ይከፈላል። የመጀመሪያዎቹ 39 ምዕራፎች በእግዚአብሔር ፍጹም ቅድስና፣ በእስራኤል ሥር የሰደደ ኃጢአት፣ እና ሊመጣ ባለው የአሦርና የባቢሎን የፍርድ ማዕበል ላይ በስፋት ያተኩራሉ። ይሁን እንጂ ወደ ምዕራፍ 40 ስንሻገር፣ የመጽሐፉ ሥነ-መለኮታዊ ዐውድ ከጥብቅ ፍርድ ወደ መለኮታዊ ጸጋ፣ ከጨለማ የጥፋት ማስጠንቀቂያ ወደ አስደናቂ የተስፋ ብርሃን ይሸጋገራል። ይህ ሁለተኛው የመጽሐፉ ክፍል (ምዕራፍ 40–66) በነገረ መለኮት ምሁራን ዘንድ "የመጽናናት መጽሐፍ" በመባል የሚታወቅ ሲሆን፣ የእግዚአብሔርን ሕዝብ የወደፊት የክብር መታደስና የቤዛነት ተስፋ በስፋት ያውጃል።

በታሪካዊ አውዱ፣ በ586 ዓ.ዓ. የኒዮ-ባቢሎን ኢምፓየር ንጉሥ ናቡከደነፆር ኢየሩሳሌምንና ሰለሞን የሠራውን ቤተ መቅደስ ካፈረሰ በኋላ፣ የይሁዳ ሕዝብ ወደ ባቢሎን በምርኮ ተወስዷል። ይህ ክስተት ለእስራኤላውያን ፖለቲካዊ ውድቀት ብቻ ሳይሆን፣ "እግዚአብሔር ቃል ኪዳኑን ረሳን? ቤተ መቅደሱ ፈረሰ፣ የዳዊት ዙፋን ወደቀ!" የሚል ከባድ የህልውናና የሥነ-መለኮት ቀውስ የፈጠረ ነበር። ይሁን እንጂ ነቢዩ ኤርምያስ ይህ ምርኮ ለዘላለም እንደማይቀጥልና 70 ዓመት ብቻ እንደሚቆይ ትንቢት ተናግሮ ነበር፦ "ይህችም ምድር ሁሉ ባድማና መደነቂያ ትሆናለች፤ እነዚህም አሕዛብ ለባቢሎን ንጉሥ ሰባ ዓመት ይገዛሉ" (ኤርምያስ 25፥11)። በመሆኑም፣ ይህ የኢሳይያስ 40 ትንቢታዊ ቃል በቀጥታ የሚያነጣጥረው ተስፋ ቆርጠው "በባቢሎን ወንዞች አጠገብ ለተቀመጡት" እና በሐዘን ለተሰበሩት (መዝሙር 137) የቃል ኪዳኑ ምርኮኞች፣ የመቤዠትና የነጻነት ጊዜያቸው መድረሱን ለማብሰር ነው።

በዚህ ጥናት፣ ይህንን ወሳኝ የሽግግር ምዕራፍ በክፍል በክፍል እየከፋፈልን ከታላቁ የድነት ታሪክ ጋር በማስተሳሰር በጥልቀት እንመረምራለን። ይህ አካሄድ የጌታችንን የኢየሱስ ክርስቶስን አዳኝነትና የመጨረሻውን መሲሐዊ ተስፋ፣ የሰውን ልጅ ፍጹም ድካምና ጊዜያዊነት፣ እንዲሁም ከሁሉ በላይ የፍጥረትና የታሪክ ሁሉ ጌታ የሆነውን ወደር የለሽ የእግዚአብሔርን ፍጹም ሉዓላዊነት በግልጽ እንድናይና እንድንረዳ ያደርገናል።

የመጽናናት አዋጅ

የእግዚአብሔር የርኅራኄ ልብ እና የጸጋው ስፋት (ቁ. 1-2)

እግዚአብሔር የባቢሎንን ምርኮ የሰባ ዓመታት አስከፊ የዝምታና የፍርድ ጊዜ የሚሰብረው፣ “አጽናኑ፣ ሕዝቤን አጽናኑ” (ኢሳይያስ 40፥1) በሚል ጥልቅ የመለኮታዊ ርኅራኄና የጸጋ አዋጅ ነው። የእስራኤል ሕዝብ በኃጢአታቸውና ቃል ኪዳን ማፍረሳቸው ሳቢያ በምርኮ ባሳለፉት የቅጣት ዘመን ልባቸው ክፉኛ ተሰብሮ ነበር። በዚህም መለኮታዊው ቃል ኪዳን ፈጽሞ የተቋረጠ መስሏቸው ጥልቅ በሆነ የህልውናና የሥነ-መለኮት ተስፋ መቁረጥ ውስጥ ይገኙ ነበር። ይሁን እንጂ፣ እግዚአብሔር “ሕዝቤ... አምላካችሁ” በሚለው የባለቤትነትና የቃል ኪዳን ቀመር አማካኝነት፣ ፈጽሞ የማይናወጠውን ታማኝነቱን ዳግም ያረጋግጥላቸዋል። በዚህ ክፍል “ለኢየሩሳሌም ልብ ተናገሩ” ተብሎ የተቀመጠው ሐረግ፣ በዕብራይስጡ ሥረ-ቃል “ዳብሩ አል-ሌቭ” የሚል ሲሆን፣ ትርጉሙም “በርኅራኄ፣ በፍቅርና በማባበል አነጋግሯት” የሚል ጥልቅ የሥነ-ልቦናዊና መንፈሳዊ ቅርበትን ያዘለ ነው። ይህ አገላለጽ እግዚአብሔር እንደ ቅጣት ፈራጅነት ብቻ ሳይሆን፣ ሕዝቡን እንደሚያባብል አፍቃሪ አባት ወደ እነርሱ መመለሱን በጉልህ ያሳያል።

በዚህ ታሪካዊና ትንቢታዊ ዐውድ ውስጥ፣ ሦስት ዐበይት የ'ወንጌል' (የምሥራች) አዋጆች በግልጽ ተስተጋብተዋል፦ አንደኛ፣ የባርነትና የጦርነት ወራት ማብቃት (የነጻነትና የዕረፍት አዋጅ)፤ ሁለተኛ፣ የኃጢአት ዕዳ ሙሉ በሙሉ መሰረዝ (የስርየት አዋጅ)፤ እና ሦስተኛ፣ ከእግዚአብሔር እጅ ስለ ኃጢአቷ ሁሉ “ዕጥፍ” መቀበሏ ናቸው። ይህ “ዕጥፍ መቀበል” የሚለው የትንቢት ቃል፣ እግዚአብሔር ሕዝቡን ከሚገባው በላይ አሰቃይቶ ቀጥቷል ወይም ፍትሕን አጓድሏል የሚል አንድምታ የለውም። ይልቁንም በጥንታዊው የመካከለኛው ምሥራቅ የሕግና የንግድ ሥርዓት፣ የአንድ ሰው ዕዳ ሙሉ በሙሉ ሲከፈል የዕዳው ሰነድ በሁለት ይታጠፍ እንደነበረው ሁሉ፣ ይህም የሕዝቡ የኃጢአት ዕዳ ሙሉ በሙሉ ተከፍሎ መዘጋቱን የሚያሳይ ሕጋዊ ዘይቤ ነው።

ከዚህም ባሻገር፣ ከብሉይ ኪዳን ታሪካዊ አድማስ አልፎ በነገረ ድኅነት መነጽር ሲታይ፣ ይህ ክፍል ጥልቅ የሆነ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ጥላ አለው። ይኸውም በክርስቶስ ኢየሱስ የቤዛነት ሥራ አማካኝነት ለሰው ልጅ ኃጢአት የተከፈለው የመስቀል ላይ ዋጋ፣ ከዕዳችን ልክ በላይ እጅግ አትረፍርፎ የተረፈ መለኮታዊ ጸጋ መሆኑን ያሳያል። ይህ ወደር የለሽ የጸጋ ሙላት፣ ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ መልእክቱ ላይ፡- “ሕግም በደል እንዲበዛ ገባ፤ ዳሩ ግን ኃጢአት በበዛበት፥ ጸጋ ከልክ ይልቅ በለጠ” (ሮሜ 5፥20) በማለት ላሰፈረው የአዲስ ኪዳን መሠረተ-ትምህርት ፍጹም ማሳያ ነው። በእግዚአብሔር የፍርድ ሚዛን ላይ የሰው ልጅ የኃጢአት ክብደት ምንም ያህል የገዘፈ ቢሆንም፣ የክርስቶስ ቤዛዊ ጸጋና የፈሰሰው ክቡር ደሙ ግን ከኃጢአት ልክ በላይ “ዕጥፍ” ሆኖ የሚበልጥና የሰውን ልጅ አበሳ በሚያስደንቅ ምሕረት ፈጽሞ የሚውጥ መሆኑን ይህ ትንቢት በግልጽ ያረጋግጣል።

አዲሱ ዘጸአት፡ የክርስቶስ መንገድ ጠራጊ ድምፅ (ቁ. 3-5)

በመጽሐፍ ቅዱሳዊ የነገረ ድነት ታሪክ ውስጥ፣ ታሪካዊው የግብጽ ዘጸአት እግዚአብሔር ወደፊት ለሚያደርገው ታላቅ የመዳን ሥራ እንደ መሠረታዊ አብነት ወይም 'ታሪካዊ ጥላ' ሆኖ አገልግሏል። የነቢዩ ኢሳይያስ ትንቢት ይህንን መነሻ በማድረግ፣ የቃል ኪዳኑ ሕዝብ ከባቢሎን ምርኮ ነጻ የሚወጡበትን ክስተት እንደ “አዲስ ዘጸአት” በታላቅ ድምቀት ያውጀዋል። በጥንታዊው የመካከለኛው ምሥራቅ የፖለቲካና የባህል ልማድ፣ አንድ ታላቅ ኢምፓየር ንጉሥ (እንደ አሦር ወይም ባቢሎን ነገሥታት) በአንድ በተቆጣጠረው ግዛት ውስጥ የድል ጉዞ ሲያደርግ፣ የንጉሡ የጉዞ መንገድ እንዲስተካከል፣ ሸለቆዎች እንዲሞሉ፣ እንዲሁም ተራሮችና ኮረብቶች እንዲደለደሉ መንገድ ጠራጊ አዋጅ ነጋሪዎች ቀድመው ይሰማሩ ነበር። ነቢዩ ይህንን የታወቀ ባህላዊ ዘይቤ በመጠቀም፣ የዓለማት ንጉሥና የእስራኤል ቅዱስ የሆነው ራሱ ያህዌ (እግዚአብሔር)፣ ሕዝቡን ከምርኮ ለመቤዠትና ወደ ጽዮን ለማምጣት በግርማ እየመጣ መሆኑን ያመለክታል።

ይህ ትንቢት ከታሪካዊው የባቢሎን ምርኮ መመለስ ባሻገር፣ ጥልቅ የሆነ ሥነ-ፍጻሜያዊ እና መሲሐዊ ዓላማ አለው። በመንፈስ ቅዱስ ምሪት፣ የአዲስ ኪዳን ጸሐፍት ይህንን የኢሳይያስን ትንቢታዊ ቃል በመጥምቁ ዮሐንስ አገልግሎት እንደተፈጸመ ይመሰክራሉ (ማቴ 3፡3፤ ዮሐ 1፡23)። መጥምቁ ዮሐንስ፣ የዘመናት ሁሉ ጌታና መሲሕ ለሆነው ለኢየሱስ ክርስቶስ መንገድን የጠረገውና የልብ መዘጋጀትን የሰበከው ያ 'አዋጅ ነጋሪ ድምፅ' ነበር። እዚህ ላይ እጅግ አስደናቂ የሆነ የነገረ ክርስቶስ እውነት ይገለጣል፦ በብሉይ ኪዳን ኢሳይያስ መንገድ እንዲጠረግለት ያወጀው ለ"ያህዌ" (ለእግዚአብሔር ራሱ) ሲሆን፣ አዲስ ኪዳን ይህንን ቃል ወስዶ ለኢየሱስ ክርስቶስ መተግበሩ፣ ኢየሱስ ራሱ በሥጋ የተገለጠው አምላክ መሆኑን በማያሻማ ሁኔታ የሚያረጋግጥ ነው። ይህም የብሉይ ኪዳን ትንቢት፣ አዲስ ኪዳን አካል በለበሰው አምላክ ማንነት ውስጥ ፍጹም አንድነቱንና ፍጻሜውን ማግኘቱን ያሳያል።

ይህ የመንገድ ዝግጅት ሥዕላዊ መግለጫ ፣ በጥልቅ መንፈሳዊ ትርጓሜው የሰውን ልጅ የልብ ዝግጅትና የንስሐን ሥነ-መለኮት ያመለክታል። ጂኦግራፊያዊው መልክዓ ምድር የሰዎች የውስጣዊ ሥነ-ምግባራዊና መንፈሳዊ ሁኔታ ተምሳሌት ነው። በመንፈሳዊ አነጋገር፣ "ተራራው" በሰው ልጅ የትዕቢት መንፈስና 'በራስ ጽድቅ' የተንጠራወተውን፣ ነገር ግን በእውነተኛ ንስሐና በመለኮታዊ ፍርድ ወደ ታች ሊዋረድ የሚገባውን የፈሪሳውያንን ልብ ይወክላል። በተቃራኒው፣ "ሸለቆው" ደግሞ በኃጢአት ሸክም፣ በኀዘን፣ በሕግ ኩነኔና በተስፋ መቁረጥ የተራቆተውና የተሰበረው የኃጢአተኞች ልብ ሲሆን፤ ይህ ደግሞ በእግዚአብሔር አዳኝና ከፍ በሚያደርግ ጸጋ ሊሞላና ሊታደስ የሚገባውን ሁኔታ ያሳያል። ይህ መለኮታዊ የድነት ሥራ፣ የወንጌል ጸጋ የሰውን ልጅ ትምክህት ሁሉ የሚያፈርስና ሁሉንም በክርስቶስ መስቀል ሥር እኩል የሚያደርግ መሆኑን ያረጋግጣል።

ይህ መንፈሳዊ የልብ መስተካከልና የንስሐ ሚዛን ሲከናወን፣ የትንቢቱ የመጨረሻ ግብ የሆነው የእግዚአብሔር ፍጹም ክብር በሕይወታችን በጉልህ ይገለጣል። በብሉይ ኪዳን ይህ ክብር በድንኳንና በቤተ መቅደስ ውስጥ ይታይ የነበረ ቢሆንም፤ ሐዋርያው ዮሐንስ ግን፡- “ቃልም ሥጋ ሆነ፤ ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ፥ አንድ ልጅም ከአባቱ ዘንድ እንዳለው ክብር የሆነው ክብሩን አየን” (ዮሐ 1፡14) በማለት እንደመሰከረው፣ አሁን ክብሩ የሚታየው በሰውኛ አኳኋን ነው። በግሪኩ "አደረ" የሚለው ቃል ቀጥተኛ ትርጉሙ "ድንኳኑን ተከለ" ማለት ሲሆን፤ የእግዚአብሔር አዳኝነት ክብር በርቀት የሚታይ አስፈሪ ብርሃን መሆኑ አብቅቶ፣ ሥጋን ለብሶ በሰዎች መካከል በኖረው፣ ጸጋንና እውነትን ባትረፈረፈው፣ እንዲሁም በመስቀሉ የማስተሰረይ ሥራ የክብሩን ጥግ ባሳየው በኢየሱስ ክርስቶስ በኩል ፍጹም መደምደሚያውን ማግኘቱን ያውጃል።

የጠወለገው ሣር (የሰው ልጅ ውድቀት) እና የዘላለም ቃል (ቁ. 6-8)

በባቢሎን ግዛት ሥር በምርኮ ይኖሩ የነበሩት እስራኤላውያን፣ የኒዮ-ባቢሎንን ኢምፔሪያላዊ ገናናነት፣ በንጉሥ ናቡከደነፆር የተገነቡትን ግዙፍ የሕንፃ ጥበቦች (እንደ ኢሽታር በር እና ዝግራት)፣ በዓለም ድንቅነቱ የሚታወቀውን 'ተንጠልጣይ የአትክልት ስፍራ' ፣ እንዲሁም የማይበገር የሚመስለውን ግዙፍ ወታደራዊ ኃይል ሲመለከቱ፣ በከፍተኛ ሥነ-ልቦናዊና መንፈሳዊ ድንጋጤ ውስጥ ወድቀው ነበር። የባቢሎን አማልክት ያሸነፉ በሚመስልበት በዚህ የጨለማ ዘመን፣ እግዚአብሔር ነቢዩን “ሥጋ ለባሽ ሁሉ (ታላቂቱን የባቢሎን ግዛት ጨምሮ) እንደ ሣር ነው፤ ክብሩም ሁሉ እንደ ሜዳ አበባ ነው” (ኢሳ. 40፥6) በማለት የሰውን ልጅ ታሪካዊ ትዕቢት አክሽፎ እንዲያውጅ ያዘዋል። ይህ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ዐውድ፣ ከውድቀት በኋላ ያለውን የሰውን ልጅ መሠረታዊ ድካም፣ ጊዜያዊነት ፣ እና ሁለንተናዊ አቅመ ቢስነት ፍንትው አድርጎ የሚያሳይ ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ መስታወት ነው። የሰው ልጅ ፖለቲካዊ ኃይል፣ ሥጋዊ ውበት፣ ኢኮኖሚያዊ ሀብት እና ዲፕሎማሲያዊ ጥበብ፣ ልክ እንደ ሜዳ አበባ ዛሬ አብቦ ነገ የሚረግፍ ክስተት ነው። ይባስ ብሎም፣ የእግዚአብሔር መንፈስ፣ የፍጥረት እስትንፋስ የሆነው እርሱ ራሱ፣ እዚህ ላይ የመለኮታዊ ፍርድ እስትንፋስ ሆኖ፣ ሲነፍስበት የትኛውም ሰብዓዊ ግርማ ፈጥኖ የሚደርቅ አላፊ ትቢያ መሆኑን አበክሮ ያስተምራል።

ከዚህ አላፊና ተለዋዋጭ ከሆነው ምድራዊ ሥርዓትና የኢምፓየሮች መፈራረስ ጋር በሚገርም ንጽጽር፣ ፈጽሞ የማይለወጠው ፣ የማያረጀው ብቸኛና ፍጹም እውነት “የአምላካችን ቃል” ብቻ ነው። ሐዋርያው ጴጥሮስ ይህንኑ የኢሳይያስን ትንቢታዊ ጽሑፍ የትርጓሜ መሠረት በማድረግ፣ ክርስቲያናዊ ድነታችን የተመሠረተው በሚጠፋው ምድራዊ ዘር ሳይሆን፣ “ሕያውና ለዘላለም በሚኖር በእግዚአብሔር ቃል” (በማይጠፋው ዘር) አማካኝነት በተከናወነው የዳግም ልደት ጸጋ ላይ መሆኑን በጥልቀት ያስረዳል (1ኛ ጴጥ. 1፥23-25)። ጴጥሮስ ይህ ዘላለማዊ ቃል፣ በዓለም ላይ የተሰበከው የምሥራች (ወንጌል) እንደሆነ ያረጋግጣል። በመሆኑም፣ በታሪክ ውጣ ውረዶች፣ በሥልጣኔዎች መፈራረስና በግዛቶች መውደቅና መነሳት ውስጥ፣ የቤተ ክርስቲያን ብቸኛ መጽናኛ፣ የማይናወጥ የህልውናዋ መሠረት እና ጸንቶ የሚቆም የዕውቀት ምንጫት ዘላለማዊው የእግዚአብሔር ቃልና ያ ቃል የተገለጠበት ክርስቶስ ብቻ ነው።

የፈጣሪ ፍጹም ሉዓላዊነት

እነሆ አምላካችሁ! ኃያሉ ተዋጊ እና ርኅሩኁ እረኛ (ቁ. 9-11)

የምሥራች ተስፋ ለቆረጠችው ጽዮን እየመጣ ነው! የዚህ ታላቅ የነጻነት አዋጅ ማዕከላዊ መልእክት "እነሆ አምላካችሁ!" የሚል የሥነ-መለኮት መገለጥ ጫፍ ነው። ይህ መለኮታዊ መገለጥ ሲብራራ፣ የሰው አእምሮ ሊያስታርቃቸው የማይችሉና እርስ በርስ የሚቃረኑ የሚመስሉ፣ ነገር ግን እጅግ ጥልቅ በሆነ መስተጻምራዊ አቋም ውስጥ የተዋሃዱ ሁለት ዐበይት መለኮታዊ ባሕርያትን በአንድነት ያሳያል። በቁጥር 10 ላይ፣ እግዚአብሔር "ኃያል እና ክንዱ የሚገዛ" ፍጹም መለኮታዊ ተዋጊ ሆኖ ቀርቧል። በጥንታዊው ታሪካዊ ዐውድ ይህ ኃያል ክንድ ባቢሎንንና ጣዖቶቿን ደምስሶ ሕዝቡን ነጻ የሚያወጣ ሲሆን፤ በነገረ ድኅነት እና በሥነ-ፍጻሜ ዐውድ ደግሞ፣ የሰውን ልጅ ዘላለማዊ ጠላቶች የሆኑትን ኃጢአትን፣ ሞትን እና ዲያብሎስን በመስቀሉ የድል አድራጊነት ሥራ ፈጽሞ ሲያሸንፍ እናያለን።

ነገር ግን ወዲያውኑ በቁጥር 11 ላይ፣ ያ ታላቅና ፍርሃትን የሚያጭር ኃያል ተዋጊ አምላክ፣ በጥልቅ የፍቅር ዝምድና ሕዝቡን የሚንከባከብ "ርኅሩኅ እረኛ" ሆኖ ይገለጻል። ይህ እረኛ መንጋውን ያሰማራል፣ በምድረ በዳው የሕይወት ጉዞ የደከሙትን ደካማ ጠቦቶች በደረቱ አቅፎ ይሸከማል፣ የሚያጠቡትንም በከፍተኛ ጥንቃቄ ይመራል። በጥንታዊው መካከለኛው ምሥራቅ ነገሥታት ራሳቸውን "እረኛ" ብለው መጥራት የተለመደ ቢሆንም፣ የያህዌ (የእግዚአብሔር) እረኝነት ግን ወደር የለሽ ፍቅርንና ራስን አሳልፎ መስጠትን ያዘለ ነው። ይህ ሥዕላዊ መግለጫ የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም የነገረ ክርስቶስ ጥላ ነው። በራእይ 5 ላይ ሞትን ድል የነሳውና "የይሁዳ አንበሳ" ተብሎ የተጠራው ኃያል ንጉሥ፣ ሐዋርያው ዮሐንስ ዞር ብሎ ሲያይ "የታረደ በግ" ሆኖ መገኘቱ የዚህ መለኮታዊ መስተጻምር ቀጣይነት ነው። ይህ ኃያል አምላክ፣ ለበጎቹ ሲል የገዛ ነፍሱን አሳልፎ የሰጠ "መልካሙ እረኛ" ነው (ዮሐ. 10፡11)። የፍጹም ሉዓላዊ ኃያልነት እና የወሰን የለሽ ርኅራኄና የውርደት ድንቅ ውህደት፣ የክርስቲያናዊ ሥነ-መለኮትና የሥጋዌ ታላቁ ምሥጢር ነው።

የፈጣሪ ፍጹም ሉዓላዊነት በአሕዛብ ላይ (ቁ. 12-17)

በባቢሎን ግዛት ሥር በምርኮ ይገኙ የነበሩት እስራኤላውያን፣ የባቢሎንን ግዙፍ ኢምፔሪያላዊ ሥርዓትና የጣዖት አምልኮ የበላይነት ሲመለከቱ፣ 'ያህዌ (እግዚአብሔር) በታሪክ ላይ ያለው ሉዓላዊነት አብቅቷልን?' ወደሚል ጥልቅ ሥነ-ዕውቀታዊና ሕላዌአዊ ቀውስ ውስጥ ገብተው ነበር። ይሁን እንጂ ነቢዩ ይህንን ሥነ-ልቦናዊና መንፈሳዊ ጥርጣሬ ለመስበር፣ የያህዌን የፍጥረት ጌትነትና ፍጹም ሉዓላዊነት የባቢሎናውያን አማልክት (እንደ ማርዱክ) ከሚያደርጉት አፈ-ታሪካዊ የፍጥረት ትግል ጋር በማነጻጸር እጅግ በሚያስደንቅ ቅኔያዊ ቋንቋ ያብራራላቸዋል። የዓለም ታላላቅ ውቅያኖሶች በመዳፉ ይያዛሉ፤ ማብቂያ የሌለው የሚመስለው የጠፈር ስፋት በስንዝሩ ይለካል፤ ግዙፍ ተራሮችና ኮረብቶችም በሚዛኑ ይመዝናሉ። ሐዋርያው ጳውሎስ በሮሜ 11፡33-34 ላይ በጥልቅ የዶክሶሎጂ አድናቆት እንዳስገነዘበው፣ እግዚአብሔር ይህንን ሁሉ የሥነ-ፍጥረት አደረጃጀት ሲያከናውን የማንም አማካሪነትና መመሪያ ያልሚያስፈልገው ፍጹም አዋቂ እና የሁሉ ነገር የመጀመሪያ መንስኤ ነው።

በዘመኑ እጅግ ኃያላን የነበሩት የባቢሎንና የፋርስ ኢምፓየሮች ፣ በእግዚአብሔር ሚዛን ፊት ሲመዘኑ፣ 'በባልዲ እንዳለች አንዲት ጠብታ' ወይም በሚዛን ላይ እንዳለ ኢምንት ትቢያ ተደርገው ይቆጠራሉ። ይህ ንጽጽር የዓለም ፖለቲካዊ ኃይላት፣ ወታደራዊ ጉልበቶችና የኢኮኖሚ ሥርዓቶች በሁሉን ቻዩ አምላክ ፊት ምንምነትን ያረጋግጣል። በመጨረሻም፣ ይህ ክፍል እግዚአብሔር የዓለምን የፖለቲካ ታሪክና የፍጥረተ-ዓለሙን ሂደት በመለኮታዊ አቅርቦቱ ሙሉ በሙሉ በመዳፉ አቅፎ የያዘ መሆኑን ያውጃል፤ ይህም የታሪክ ፍጻሜ በሰው ልጆች ወታደራዊ ኃይል ሳይሆን በእግዚአብሔር የጽድቅ ፍርድ እንደሚወሰን የሚያረጋግጥ ጥልቅ የነገረ ፍጻሜ ተስፋ ነው።

የጣዖታት ከንቱነት እና የእውነተኛው አምላክ ክብር (ቁ. 18-24)

በባቢሎን የስደት ዘመን ይኖሩ የነበሩት አይሁድ፣ እንደ ማርዱክ እና ቤል ባሉ ግዙፍ የባቢሎን አማልክት፣ እንዲሁም 'ዚጉራት' በሚባሉት ሰማይ ጠቀስ የጣዖት ቤተ መቅደሶች የተከበቡ ነበሩ። ይሁን እንጂ፣ ፍጹም የሆነውን፣ የማይታየውንና ረቂቁን አምላክ ከእነዚህ የሰው እጅ ሥራዎች ጋር ማወዳደር ፈጽሞ የማይታሰብ የሥነ-ዕውቀት መዛባትና የነገረ መለኮት ዝቅጠት ነው። ነቢዩ ኢሳይያስ የጣዖት አምልኮን ከንቱነት በከፍተኛ የትንቢት ምፀት ያጋልጠዋል፤ ፈጣሪ የሰውን ልጅ በራሱ መልክ ሲፈጥር፣ የሰው ልጅ ግን ወድቆ እንዳይሰበር በምስማር የሚመታውን አምላክ በራሱ ምናብ ይፈጥራል። ይህንን መሠረተ-ሐሳብ ሐዋርያው ጳውሎስ በአቴና የአርዮስፋጎስ ምሁራዊ ጉባኤ ላይ ባደረገው ንግግር (የሐዋ. 17፡29)፣ መለኮታዊው ባሕርይ በሰው ጥበብና ፈጠራ ለተቀረጸ ቁስ ፈጽሞ እንደማይመስል በማሳየት የጣዖትን ፍልስፍናዊ ባዶነት አብራርቶታል። ከዚህ የቁሳቁስ አምልኮ በተቃራኒ፣ እውነተኛው አምላክ “በምድር ክበብ ላይ” በልዑል ዙፋኑ ተቀምጦ ፍጥረተ ዓለሙን ሁሉ የሚያስተዳድር ታላቅ ጌታ ነው።

በሌላ በኩል፣ 'ጣዖት አምልኮ' የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ፣ ከእንጨት ወይም ከድንጋይ ለተጠረበ ቁሳዊ ምስል ከመስገድ ባለፈ እጅግ ጥልቅ የሆነ መንፈሳዊና ሕላዌአዊ አንድምታ አለው። ልብህ አጥብቆ የተደገፈበትና ፍጹም የታመነበት ነገር ሁሉ፣ ያ እርሱ አምላክህ (ጣዖትህ) ነው። በዚህ ዘመናዊና ሰፊ ዐውድ ሲታይ፤ ቁሳዊ ሀብት ፣ ፖለቲካዊ ሥልጣን፣ የሰዎች ተቀባይነት ፣ ወይም ከእግዚአብሔር ጸጋ ውጪ የሆነ የራስ ጽድቅ ፤ እነዚህ ሁሉ በልባችን ዙፋን ላይ እግዚአብሔርን ሊተኩ የሚሞክሩ የዘመናችን ስውር ጣዖታት ናቸው። ይሁን እንጂ፣ እነዚህ ምድራዊ መታመኛዎች እውነተኛ የህልውና መሠረት የሌላቸው በመሆናቸው፣ እግዚአብሔር በመለኮታዊ ፍርዱ እስትንፋስ ሲነፍስባቸው ልክ እንደ ገለባ ተበትነው የሚጠፉ ናቸው፤ እውነተኛው ደኅንነት የሚገኘው በሚናወጠው ፍጥረት ላይ ሳይሆን በማይናወጠው ፈጣሪ ላይ በመደገፍ ብቻ መሆኑን ትንቢቱ በግልጽ ያትማል።

የዘላለም ኪዳን እና የታደሰ ኃይል

ቀና ብላችሁ ወደ ከዋክብት ተመልከቱ፡ የጥበቃው ዋስትና (ቁ. 25-26)

የጥንቶቹ ባቢሎናውያን የከዋክብት ቆጠራን እና የሰማይ አካላትን አምልኮ እንደ ፍጹም የሥነ-ዕውቀት፣ የፖለቲካ ሥርዓትና የሃይማኖት ማዕከል አድርገው ይቆጥሩ ነበር። ከዋክብትንና ፕላኔቶችን የሰዎችንና የብሔራትን ዕጣ ፈንታ እንደሚወስኑ፣ ራሳቸውን የቻሉ ኃያላን አማልክት አድርገው ያመልኳቸው ነበር። ይሁን እንጂ፣ በባቢሎን ግዞት ለነበሩትና በማንነታቸውም ሆነ በእምነታቸው ከፍተኛ ተስፋ መቁረጥ ውስጥ ወድቀው ለነበሩት እስራኤላውያን፣ እግዚአብሔር በነቢዩ ኢሳይያስ በኩል “ዓይናችሁን ወደ ላይ አንሡ” በማለት የዘመኑን አረማዊ የሥነ-ጽንፈ ዓለም ዕይታ በሥር ነቀል ሁኔታ የሚሞግት ሥነ-መለኮታዊ ምላሽ ይሰጣል። እነዚህን ስፍር ቁጥር የሌላቸውን የሰማይ አካላት የፈጠረው ማን ነው? ሉዓላዊው ያህዌ ነው! (መዝ. 147፡4)። በቢሊዮን የሚቆጠሩት ጋላክሲዎችና የከዋክብት ስብስቦች በእግዚአብሔር ፊት ራሳቸውን የቻሉ አማልክት ወይም ስም-አልባ የሆኑ የቁስ ስብስቦች አይደሉም። ይልቁንም፣ መለኮታዊው ፈጣሪ የጽንፈ ዓለሙን ሥርዓት ልክ እንደ ኃያል የጦር አዛዥ በየቦታው ይሰልፋቸዋል፤ "ሁሉንም በየስማቸው ይጠራቸዋል"። ይህም እግዚአብሔር በፍጥረታት ላይ ያለውን ፍጹም የባለቤትነትና የቁጥጥር ሥልጣን የሚያረጋግጥ ሲሆን፣ አንዳቸውም ከመለኮታዊ ትእዛዙና ከኃይሉ ብዛት ውጪ ሊወድቁ ወይም ሊሰወሩ እንደማይችሉ በማሳየት የባቢሎንን የከዋክብት አማልክት ከንቱነት ያጋልጣል።

ይህ ጥልቅ የሆነ የብሉይ ኪዳን ሥነ-ፍጥረታዊ መግለጫ ፣ በውስጡ እጅግ የላቀ የድነት ዋስትና እና የእግዚአብሔርን አቅርቦት መልእክት አዝሏል። የፍጥረት ዶክትሪን ከድነት ዶክትሪን ጋር በጥብቅ የተቆራኘ መሆኑን ይህ የኢሳይያስ ክፍል አጥብቆ ያስተምራል። በቢሊዮን የሚቆጠሩትን የሰማይ ከዋክብት በየስማቸው የሚያውቅ፣ የየራሳቸውን ምህዋር እንዳይስቱ በመለኮታዊ ኃይሉና በጥበቡ ደግፎ የያዘ ሁሉን ቻይ አምላክ፣ በክርስቶስ ኢየሱስ ውድ ደም የተዋጀውንና በጸጋው የተጠራውን አማኝ በግል አያውቀውም ወይም በችግሩ ጊዜ ይረሳዋል ብሎ ማሰብ ፈጽሞ የሥነ-መለኮት ስሕተት ነው። የጽንፈ ዓለሙን ውስብስብ ሥርዓት የማስተዳደርና የማስቀጠል አቅም ያለው ማለቂያ የሌለው አምላክ፣ ለተመረጡት ልጆቹ የሚያስፈልገውን ግላዊ እንክብካቤ፣ መንፈሳዊ ጥበቃና ዘላለማዊ ደኅንነት ፈጽሞ አያጓድልም። ይህ እውነት አማኞች በየትኛውም ዓይነት ምድራዊ ፈተና፣ ማኅበራዊ ጭቆና ወይም መንፈሳዊ ድርቀት ውስጥ ቢሆኑም፣ የፍጥረታት ሁሉ ጌታ በሆነው አምላካቸው ላይ ፍጹም የሆነ መታመንን እንዲያዳብሩ ያበረታታል።

የዘላለም ኪዳን፡ ለደከሙት የሚሰጥ አዲስ ኃይል (ቁ. 27-31)

ምዕራፉ ወደ መደምደሚያው ሲያመራ፣ “በባቢሎን ወንዞች አጠገብ” ተቀምጠው ያለቀሱትን (መዝ. 137) የምርኮኞች ስውር የልብ ጩኸት አውጥቶ ምላሽ ይሰጣል። “እግዚአብሔር ረስቶኛል፣ መንገዴን አያይም፣ ፍትሕ አጥቻለሁ” ለሚለው ጥልቅ የሥነ-ልቦናዊና የነገረ-መለኮት ቀውስ ፣ ነቢዩ የያህዌን ዘላለማዊነት ፣ የፍጥረት ባለቤትነትና ሁሉን አቀፍ መለኮታዊ ጥበቃ በማንሳት ጠንካራ መንፈሳዊ ማጽናኛን ይሰጣል። ማናቸውም የሰው ልጅ የተፈጥሮ ጉልበት፣ የጐበዛዝት ብርታት እንኳ ቢሆን፣ በጊዜ ሂደት ማለቁና መውደቁ አይቀሬ ነው። ይህም የሰው ልጅ የራሱን ሥጋዊ አቅም ተጠቅሞ፣ በሕግ ሥራዎች ለመዳን የሚያደርገው ማንኛውም ጥረት የመጨረሻ ዕጣ ፈንታው ፍጹም ውድቀት መሆኑን በግልጽ የሚያሳይ ሞግት ነው።

ከዚህ በተቃራኒ፣ እውነተኛ መንፈሳዊ ኃይል የሚገኘው በራስ ጉልበት ላይ በመመካት ሳይሆን፣ “እግዚአብሔርን በመተማመን በመጠባበቅ” ውስጥ ነው። ይህ 'መጠባበቅ' የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ፣ ተስፋ ቆርጦ ዝም ማለትን ወይም ከትግል መገለልን የሚያሳይ ሳይሆን፤ በእግዚአብሔር አዳኝ ጸጋና በክርስቶስ ፍጹም የቤዛነት ሥራ ላይ ሙሉ በሙሉ ማረፍን የሚያመላክት ንቁ የእምነት ልምምድ ነው። ይህንን መለኮታዊ ጸጋ የሚደገፉ አማኞች፣ ኃይላቸውን በማደስ እንደ ንስር አዲስ ክንፍ ያወጣሉ። ይህ ሥዕላዊ መግለጫ የሚያሳየው፣ አማኞች በአንዳንድ የታሪክ አጋጣሚዎች ላይ ታላቅ የመዳን ተአምር (እንደ መብረር ያለ) ባያዩ እንኳ፣ በእለት ተዕለት የቅድስና የሕይወት ጉዟቸው ውስጥ መጽናትንና አለመታከትን መንፈስ ቅዱስ በጸጋው አትረፍርፎ እንደሚሰጣቸው የሚያረጋግጥ ጥልቅ የኪዳን ተስፋ ነው።