የክርስቶስ መስቀል

መጽሐፍ ቅዱሳዊው ትረካ በኃጢአት ልክፍት በመጣው ሞታዊ ቀውስ እና በመለኮታዊ ምትክ መሥዋዕት መካከል ባለው የቤዛነት ዘንግ ላይ የተዋቀረ ነው። ይህ የድነት መርሕ በታሪካዊ የጊዜ መስመር ላይ ድንገተኛ ወይም በሂደት የተፈጠረ የዕቅድ ለውጥ ሳይሆን፣ በኮስሚክ ታሪክ ጥልቀት ውስጥ የተተከለና መጽሐፍ ቅዱሳዊውን ሐዲድ ከመጀመሪያው ገጽ አንስቶ እስከ ማጠቃለያው ድረስ የሚያስተሳስር የዘላለማዊ ቤዛነት አውድ ነው። ከዘፍጥረት ማለዳ ጀምሮ እስከ ቀራንዮ ፍጻሜ ድረስ የሚዘልቀው እያንዳንዱ የደም-ማፍሰስ መሥዋዕታዊ ሥርዓት፣ ወደ አንድ ማዕከላዊ የታሪክ ምዕራፍ፣ ወደ መስቀሉ ኃይል የሚመራ ነቢዩዊ ምልክት ነው።

የገነት ቆዳ ልብስ — የመጀመሪያው ቤዛዊ ምልክት

"ለአዳምና ለሚስቱም እግዚአብሔር አምላክ የቆዳ ልብስ አደረገላቸው አለበሳቸውም" (ዘፍጥረት 3፥21) የሚለው ቁጥር፣ በአጭሩ የተነገረ ቢሆንም እጅግ ጥልቅ የሆነ ነገረ-መለኮታዊ እውነት ይሸከማል። ከውድቀት በኋላ አዳምና ሔዋን የራሳቸውን እርቃን በለምለም ቅጠል ሊሸፍኑ ሞክረው ነበር (ዘፍጥረት 3፥7)፤ ይህ ሙከራ ግን የሰው ልጅ በራሱ ጥረት ኃጢአቱን ሊሸፍን እንደማይችል የሚያሳይ ምሳሌ ነው። ቅጠሉ ደረቀ፣ የሰው ልጅ ራስ-ጽድቅም እንደዚያው ደረቀ። እግዚአብሔር ራሱ ጣልቃ ገብቶ በንጹሕ እንስሳ ደም የተገኘውን ቆዳ ባለበሳቸው ጊዜ ግን፣ የመጀመሪያው መንፈሳዊ ትምህርት ተመሠረተ፦ የኃጢአት ስርየት ዋጋ ሊከፈል የሚገባው ደም በማፍሰስ ብቻ ነው፣ የሰው ጥረት ግን በምንም መልኩ በቂ አይደለም። ይህ ድርጊት እግዚአብሔር ራሱ ለሰው ልጅ ልብስ ያዘጋጀ የመጀመሪያው "ወንጌላዊ" ተግባር ተብሎ ሊጠራ ይችላል፤ ፍርዱን ካስተላለፈ በኋላ ወዲያውኑ የጸጋን መንገድ በተግባር አሳየ።

ቃየንና አቤል — በእምነት የቀረበ መሥዋዕት (ዘፍጥረት 4፡3-5)

ብዙም ሳይቆይ፣ ይህ የደም-መሸፈኛ መርህ በቃየንና በአቤል ታሪክ ውስጥ በድጋሚ ተፈትኗል። ቃየን "ከምድር ፍሬ" መባ አቀረበ፤ አቤል ግን "ከበጎቹ በኩራት ከስቡም" (ዘፍጥረት 4፥4) አቀረበ። እግዚአብሔር ወደ አቤልና ወደ መባው ተመለከተ፣ ወደ ቃየንና ወደ መባው ግን አልተመለከተም። ብዙዎች ይህንን ልዩነት እንደ ንጹሕ የግብርና ሥራ ንቀት አድርገው ይረዱታል፤ የዕብራውያን ጸሐፊ ግን ጥልቅ ምክንያቱን ይገልጣል፦ "አቤል ከቃየል ይልቅ የሚበልጥ መሥዋዕትን በእምነት ለእግዚአብሔር አቀረበ" (ዕብራውያን 11፥4)። ልዩነቱ በመሥዋዕቱ ዓይነት ብቻ ሳይሆን በልብ አቋም ነበር ። አቤል የደም መሥዋዕት አስፈላጊ መሆኑን በእምነት ተቀብሎ አቀረበ፣ ቃየን ግን የራሱን ጥረት ውጤት አቀረበ። ይህ ገና ከሰው ልጅ ታሪክ መባቻ የተተከለው ንድፍ፣ ጳውሎስ በኋላ የሚያስተምረውን "በሥራ ሳይሆን በእምነት" የሚለውን ታላቅ መርህ ቀድሞ ይተነብያል።

የሙሴ ሕግ የመሥዋዕት ሥርዓት

ይህ መለኮታዊ ጥላ በሙሴ ሕግ ውስጥ ወደ ተደራጀና ወደ ላቀ የመሥዋዕት ሥርዓት አድጓል። እነዚህም ልዩ ልዩ መሥዋዕቶች፣ የሚቃጠል፣ የኃጢአት፣ የበደል መሥዋዕቶች ሲሆኑ፣ የእግዚአብሔርን ቅድስና ከሰው በደለኛነት ጋር ያስታርቁ ዘንድ ተሰጡ። እያንዳንዱ መሥዋዕት ሁለት መሠረታዊ እውነቶችን ይይዛል፦ አንደኛው ማስተስረያማስተስረያ የእግዚአብሔርን ጻድቅ ቁጣ የሚያበርድ የመሥዋዕት ውጤት፤ በእግዚአብሔርና በኃጢአተኛው መካከል ያለውን ፍርድ የሚያስታርቅ ድርጊት። ሲሆን፣ የእግዚአብሔርን ጻድቅ ቍጣ የሚያበርድ ነው፤ ሁለተኛው ደግሞ ማንጻት ነው፣ ይህም ኃጢአትን ከአምላክ ፊት ያስወግዳል። እነዚህ ሁለት ገጽታዎች ፣ ወደ እግዚአብሔር የሚመለከተውና ወደ ኃጢአተኛው የሚመለከተው ፣ በአንድ ላይ ሲታዩ፣ የመስቀሉን ሙሉ ትርጉም ለመረዳት ወሳኝ መሠረት ይሆናሉ፤ ምክንያቱም ክርስቶስ በመስቀል ላይ የእግዚአብሔርን ቁጣ አበረደልን ብቻ ሳይሆን፣ እኛንም ከኃጢአት ርክሰት አነጻን።

የመሥዋዕት ዓይነት	ዋና ትኩረት	ወደ ክርስቶስ የሚያመለክተው እውነት
የሚቃጠል መሥዋዕት	ሙሉ ራስን ለእግዚአብሔር አሳልፎ መስጠት	የክርስቶስ ፍጹም ራስን መስዋዕትነት (ዕብራውያን 10፥5-7)
የኃጢአት መሥዋዕት	ያልታሰበ ኃጢአትን ማስተስረይ	ክርስቶስ "ስለ ኃጢአት" የቀረበ መሥዋዕት (2ኛ ቆሮንቶስ 5፥21)
የበደል መሥዋዕት	ለደረሰ ጉዳት ካሳ መክፈል	ክርስቶስ የእኛን ዕዳ ሙሉ በሙሉ የከፈለ (ቆላስይስ 2፥14)

"ሕይወት በደም ውስጥ ነው" — ዘሌዋውያን 17፡11

"የሥጋ ሕይወት በደሙ ውስጥ ነውና፤ ደሙም ከሕይወቱ የተነሣ ያስተሰርያልና በመሠዊያው ላይ ለነፍሳችሁ ማስተስረያ ይሆን ዘንድ እኔ ለእናንተ ሰጠሁት።" (ዘሌዋውያን 17፥11) የሚለው ቁጥር፣ ስለ ደም ማፍሰስ አስፈላጊነት ከሙሴ ሕግ ውስጥ በጣም ቀጥተኛ ማብራሪያ ይሰጣል። ይህ ጥቅስ ሦስት ወሳኝ ነጥቦችን ያስተምረናል፦ አንደኛ፣ ደም ራሱ ሕይወትን ይወክላል፤ ሁለተኛ፣ ደሙ የተሰጠው በራሱ በእግዚአብሔር ነው ("እኔም... ሰጠሁት") — ማለትም ስርየት ሰዎች የፈጠሩት ሥርዓት ሳይሆን የእግዚአብሔር ራሱ ስጦታ ነው፤ ሦስተኛ፣ ስርየት የሚገኘው በመሠዊያ ላይ ደም በማፍሰስ እንጂ በሌላ መንገድ አይደለም። ይህ ጥቅስ ለምን ክርስቶስ ደሙን ማፍሰስ እንዳስፈለገው ጥልቅ ምክንያት ይሰጣል፤ ኃጢአት የሕይወት ዕዳ ስለሚያስከትል፣ ያ ዕዳ በሕይወት (በደም) እንጂ በሌላ ምንም ነገር ሊከፈል አይችልም። ክርስቶስ ደሙን ባፈሰሰ ጊዜ፣ የገዛ ሕይወቱን ራሱ ለእኛ ስርየት አሳልፎ ሰጠ።

የዕብራውያን ጸሐፊ ይህንን መርሕ ባጭሩ ሲያጠቃልል "ሕግም ሁሉ ማለት ይቻላል በደም እንደሚጻዳ ንጹሕ ይሆን ዘንድ ያለ ደም መፍሰስ ይቅርታ የለም" (ዕብራውያን 9፥22) ይላል። ይህ ቀጥተኛ መግለጫ ሞት የኃጢአት ብቸኛ ደመወዝ መሆኑንና ድነትም በተተኪ ሞት ላይ የተመሠረተ መሆኑን ያሳያል። ይህ እውነት ለዘመናዊው አንባቢ ከባድ ወይም ጭካኔ የተሞላበት ሊመስል ይችላል፤ ነገር ግን በጥልቀት ስንመረምረው፣ ይህ መርሕ የእግዚአብሔርን ፍትሕ ምን ያህል ከባድ እንደሆነና ኃጢአትን ምን ያህል እንደሚጠላ የሚያሳይ ብቻ ሳይሆን፣ ያንኑ ከባድ ፍትሕ ለማርካት እርሱ ራሱ መንገድ ማዘጋጀቱን የሚያሳይ ተስፋ የተሞላበት እውነት ነው። ኦሪቱ በእንስሳት ደም ውስንነት ውስጥ ብትቆይም፣ ይህ ውስንነት ራሱ አንባቢውን ወደ ላቀ፣ ወደ ፍጹምና ወደ ዘላለማዊ መሥዋዕት እንዲናፍቅ ያዘጋጀዋል — ወደ ክርስቶስ ራሱ።

የብሉይ ኪዳን መሥዋዕታዊ ሥርዓት መሠረታዊ እምብርት ተተኪነትተተኪነት አንዱ ወገን (ንጹሑ) የሌላውን (በደለኛውን) ቅጣት ወይም ውጤት በእርሱ ምትክ የሚቀበልበት መርሕ፤ የመጽሐፍ ቅዱስ ስርየት ትምህርት መሠረት። ሲሆን፣ ይህም እግዚአብሔር ለሰው ልጅ ድነት ያዘጋጀው ድንቅ መንገድ ነው። ተተኪነት ረቂቅ ንድፈ-ሐሳብ ብቻ ሳይሆን፣ በተጨባጭ ታሪካዊ ክስተቶች ውስጥ ደጋግሞ የተገለጠ የእግዚአብሔር ተግባራዊ ጸጋ ነው።

የስርየት ቀን ፍየል (ዘሌዋውያን 16)

በዘሌዋውያን 16 ላይ እንደተገለጠው፣ በስርየት ቀን ሊቀ ካህኑ እጆቹን በሕያው ፍየል ራስ ላይ ጭኖ የእስራኤልን ኃጢአት መናዘዙ፣ በደሉ ከሕዝቡ ተለይቶ ወደ ተተኪው እንስሳ መሸጋገሩን በግልጽ የሚያሳይ ምሳሌያዊ ተግባር ነው። ፍየሉ ወደ ምድረ በዳ ተለቆ ሲሄድ፣ ኃጢአቱ ራሱ ከሕዝቡ መካከል ርቆ እንደተወሰደ ያሳያል፤ ይህ ትዕይንት ቃል-አልባ ስብከት ነበር። የኃጢአት ክብደት ወደ ሌላ ወገን ሊሸጋገር እንደሚችል፣ እናም ያ ሽግግር ከተከናወነ ኃጢአት ከእግዚአብሔር ፊት ርቆ እንደሚወሰድ በተግባር ያሳይ ነበር። ይህ ድርጊት በክርስቶስ መስቀል ላይ የታየውን ታላቅ "ቅዱስ ልውውጥ"ቅዱስ ልውውጥ የእኛ ኃጢአት በክርስቶስ ላይ፣ የክርስቶስ ጽድቅ ደግሞ በእኛ ላይ የሚቆጠርበት መለኮታዊ ልውውጥ (2ኛ ቆሮንቶስ 5፥21)። በጥላነት አስቀድሞ የሚተነብይ ነው፤ በዚህም መለኮታዊ ልውውጥ የእኛ ኃጢአት በእርሱ ላይ ተቆጠረ፣ የእርሱ ፍጹም ጽድቅ ደግሞ ለእኛ ተሰጠ። ልብ ሊባል የሚገባው ግን፣ በስርየት ቀን ሁለት ፍየሎች ይያዙ እንደነበር ነው (ዘሌዋውያን 16፥5-10)፦ አንደኛው ይታረድና ደሙ ወደ ቅድስተ ቅዱሳን ይገባ ነበር፣ ሁለተኛው (ለአዛዜል የሚላከው) ሕያው ሆኖ ኃጢአትን ተሸክሞ ወደ ምድረ በዳ ይለቀቅ ነበር። ይህ ድርብ ምስል የክርስቶስን ሁለት ሥራ በአንድነት ያሳያል፦ ደሙ ስለ እኛ ፈሰሰ (ማስተስረያ)፣ ደግሞም ኃጢአታችንን ተሸክሞ ወደ ሩቅ ወሰደው (ማራቅ)።

የይስሐቅ ፋንታ አውራ በግ (ዘፍጥረት 22)

"አብርሃምም ዓይኑን አነሣ፥ በኋላውም እነሆ አንድ በግ በዱር ውስጥ ቀንዶቹ በዕፀ ሳቤቅ ተይዞ አየ፤ አብርሃምም ሄደ በጉንም ወሰደው፥ በልጁም ፋንታ መሥዋዕት አድርጎ ሠዋው።" (ዘፍጥረት 22፥13) የሚለው ክፍል፣ ከመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ በጣም ልብ-አንጠልጣይ ከሆኑት ትዕይንቶች አንዱ ነው። አብርሃም የተስፋውን ልጅ በራሱ እጅ ለመሠዋት እጁን ባነሳ ቅጽበት፣ እግዚአብሔር ራሱ ተተኪ አዘጋጅቶ ጠበቀው። ይስሐቅ በአባቱ ትከሻ ላይ የመሠዋቻ እንጨት ተሸክሞ ተራራውን መውጣቱ፣ ከሦስት ቀናት በኋላ ራሱ ኢየሱስ የመስቀሉን እንጨት ተሸክሞ ወደ ጎልጎታ የሚወጣበትን ትዕይንት አስቀድሞ ይተነብያል። "እግዚአብሔር ለራሱ የሚቃጠል መሥዋዕት በግ ያዘጋጃል" (ዘፍጥረት 22፥8) ብሎ አብርሃም ለልጁ ለይስሐቅ የተናገረው ቃል፣ ዘመናትን ተሻግሮ በአንድ ቀን ፣ በቀራንዮ ተራራ ላይ ፍጹም ፍጻሜውን አገኘ፤ እግዚአብሔር ለራሱ በግ ራሱ አዘጋጀ፣ ያ በግ ደግሞ ራሱ ልጁ ነበር። "አብርሃምም ያን ስፍራ እግዚአብሔር ያሳያል ብሎ ጠራው፤ ስለዚህም እስከ ዛሬ ድረስ በእግዚአብሔር ተራራ ይታያል ይባላል" (ዘፍጥረት 22፥14)። ይህ ስያሜ ራሱ ትንቢታዊ ነው ። በዚያው ተራራማ ክልል (ሞሪያ)፣ ዘመናትን አልፎ፣ እግዚአብሔር ለዓለም ሁሉ የሚያሳየው ታላቅ የፍቅር ስጦታ ተከናወነ።

የፋሲካ በግ ደም (ዘጸአት 12)

በግብፅ የሞት መልአክን መቅሠፍት የገታው የፋሲካ በግ ደም፣ የተተኪነትን መርሕ በብሔራዊ ደረጃ ያሳየ ክስተት ነው። "ደሙንም አይቼ አልፋችኋለሁ" (ዘጸአት 12፥13) የሚለው ተስፋ፣ በደም የተሸፈነውን ቤት ያለፈውና ያልተሸፈነውን የቀሠፈው መልአክ፣ የፍርድ መርህ ምን ያህል ግልጽና ጽኑ እንደሆነ ያሳያል፦ ደም ከሌለ ፍርድ አይታለፍም። ይህ ታሪካዊ ክስተት ደግሞ ኢየሱስ "የዓለምን ኃጢአት የሚያስወግድ የእግዚአብሔር በግ" (ዮሐንስ 1፥29) ተብሎ ለምን እንደተጠራ ግልጽ ያደርገዋል፤ የክርስቶስ ደም በልባችን በር ላይ ሲረጭ፣ ዘላለማዊው የፍርድ መልአክ ያልፈናል።

"በክቡር ደም ተዋጅታችኋል" — 1ኛ ጴጥሮስ 1፡18-19

ሐዋርያው ጴጥሮስ ይህንን የፋሲካ በግ ምስል ወደ ተጨባጭ ክርስቲያናዊ ማረጋገጫ ይመልሰዋል፦ "ከአባቶቻችሁ ከወረሳችሁት ከከንቱ ኑሮአችሁ በሚያልፍ ነገር በብር ወይም በወርቅ ሳይሆን፥ ነውርና እድፍ እንደ ሌለው እንደ በግ ደም በክቡር የክርስቶስ ደም እንደ ተዋጃችሁ ታውቃላችሁ።" (1ኛ ጴጥሮስ 1፥18-19)። ይህ ጥቅስ ሁለት ጠቃሚ ንጽጽሮችን ያቀርባል፦ አንደኛ፣ ብርና ወርቅ ፣ በዓለም ዘንድ እጅግ ውድ የሚባሉ ነገሮች ኃጢአትን ለመክፈል በምንም መልኩ በቂ አይደሉም፤ ሁለተኛ፣ የክርስቶስ ደም "ክቡር" (በዋጋ የማይተመን) ተብሎ ተጠርቷል፣ ምክንያቱም ነውርና እድፍ የሌለበት፣ ፍጹም ንጹሕ ደም ስለሆነ። ይህ ንጽጽር ለዘመናዊው አንባቢ ትልቅ ትምህርት ይሰጣል፤ ብዙ ጊዜ ሰዎች የራሳቸውን ኃጢአት በገንዘብ፣ በበጎ ሥራ ወይም በሃይማኖታዊ ስኬት ለመሸፈን ይሞክራሉ ። ጴጥሮስ ግን እነዚህ ሁሉ ጥረቶች "ከንቱ" መሆናቸውን፣ ብቸኛው ውጤታማ ቤዛ የክርስቶስ ደም ብቻ መሆኑን ያረጋግጣል።

መስቀሉ፦ የአዲሱ ኪዳን ማኅተም

ኢየሱስ ክርስቶስ በመጨረሻው እራት ላይ ጽዋውን በማንሳት "ይህ ጽዋ ስለ እናንተ በሚፈሰው በደሜ የሚሆን አዲስ ኪዳን ነው" (ሉቃስ 22፥20) ሲል፤ ለዘመናት ሲደጋገም የነበረው የእንስሳት መሥዋዕት ማብቃቱንና በማይታደሰው የራሱ ደም የሚጸናው ዘላቂ ኪዳን መጀመሩን አበሰረ። ይህ ንግግር በራሱ ጥልቅ ትርጉም ይሸከማል፤ ኢየሱስ "ደሜ" ብሎ ሲናገር፣ የገዛ ራሱን ሕይወት ገና ባልፈሰሰበት ሰዓት እንደ ፈሰሰ አድርጎ ተናገረ ። ይህ ማለት ስቅለቱ ድንገተኛ ወይም ያልታሰበ ክስተት ሳይሆን፣ ራሱ ኢየሱስ በሙሉ ንቃተ-ህሊናውና በፈቃደኝነት የተቀበለው ተልእኮ መሆኑን ያሳያል። በሲና ተራራ ላይ በእንስሳት ደም የጸናው ኪዳን (ዘጸአት 24) ውጫዊ በሆኑ የድንጋይ ጽላቶች ላይ የተጻፈ ሲሆን፤ በመስቀሉ መሥዋዕትነት የተመሠረተው አዲሱ ኪዳን ግን መለኮታዊውን ሕግ በሰው ልብ ላይ የሚጽፍ ነው (ኤርምያስ 31፥33)። ይህ አዲስ ኪዳን ከአሮጌው የሚለይበት ትልቁ ምስጢር የኃጢአትን መታሰቢያ ለዘላለም ደምስሶ፣ በሰውና በእግዚአብሔር መካከል እውነተኛ ዕርቅንና ሰላምን ማምጣቱ ነው። በአሮጌው ኪዳን መሥዋዕት ኃጢአት በየዓመቱ ይታሰባል እንጂ አይወገድም ነበር፤ በክርስቶስ ደም ግን "ኃጢአታቸውንና ኃጢአታቸውንም ደግሜ አላስብም" (ኤርምያስ 31፥34) የተባለው የተስፋ ቃል ፍጻሜውን አግኝቷል።

ተግባራዊ ማብራሪያ — "የተሰቀለው" የሚል ትምህርት

ይህ ቪዲዮ በኢኩዊፕ ሚዲያ (Equip Media) ቻናል የቀረበ ሲሆን፣ "የተሰቀለው፡ ክፍል አንድ" በሚል ርዕስ በወንድማችን ጳውሎስ ፈቃዱ የተሰጠ የመጽሐፍ ቅዱስ ትምህርት ነው። በዚህ ትምህርት ውስጥ፣ ጳውሎስ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ መሰቀል ጥልቅ ትርጉም በሰፊው ያብራራል፤ የመስቀሉ ነገር ተራ የታሪክ ክስተት ብቻ ሳይሆን በክርስትና እምነት ውስጥ ያለውን ማዕከላዊ ድርሻ ያቀርባል።

መከራ ተቀባዩ አገልጋይ (ኢሳይያስ 52–53)

በኢሳይያስ 52–53 ላይ የሚገኘው "የእግዚአብሔር ታማኝ አገልጋይ" ትንቢት፣ ስለ መሲሑ ተተኪ ሞት በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የቀረበ እጅግ ጥልቅና ማዕከላዊ ሥነ-መለኮታዊ ትምህርት ነው። ይህ አገልጋይ በዓለም ዓይን "የተናቀና የተጠላ"፣ በሕመምም የተለመደ ሆኖ ቢታይም፤ ትንቢቱ ግን መከራው የግል ድካም ውጤት ሳይሆን ዓላማዊ መሆኑን ይገልጻል። ነቢዩ "እርሱ ስለ መተላለፋችን ቆሰለ፥ ስለ በደላችንም ደቀቀ" (ኢሳይያስ 53፥5) በማለት፣ የእግዚአብሔርን ፍጹም ፍትሕና ጽድቅ ለማርካት ንጹሑ መሲሕ በበደለኞች ፋንታ ቅጣቱን የሚቀበልበትን ሥርዓት ይተነብያል። እዚህ ላይ "ተተኪነት" የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ እንደ ዘላን ሐሳብ ሳይሆን፣ የሰው ልጅን ዕዳ በመለኮታዊ ግዴታ ለመክፈል የቀረበ ብቸኛ የድነት መሠረት ነው።

ይህ ትንቢት ከእስራኤል ታሪክ ጋር ሊገጥም የማይችልባቸው ግልጽ መጽሐፍ ቅዱሳዊ ምክንያቶች አሉ። አንደኛውና ዋነኛው ምክንያት፣ አገልጋዩ መከራ የሚቀበለው "ከሕዝቡ ኃጢአት የተነሳ" እና ለሕዝቡ "የበደል መሥዋዕት" ሆኖ ለመቅረብ በመሆኑ ነው (ኢሳይያስ 53፥8-10)። እስራኤል ራሷ በደል ያለባትና በኃጢአቷ ምክንያት የእግዚአብሔርን ስርየት የምትሻ በመሆኗ፣ ለሌሎች ስርየት የምትሆን "ንጹሕና እንከን የለሽ" መሥዋዕት መሆን አትችልም። ስለዚህ ይህ አገልጋይ ከሕዝቡ መካከል የወጣ ነገር ግን ከሕዝቡ ኃጢአት የጸዳ "ጻድቅ" መሆን አለበት። ይህም የሕግ ተተኪነት በክርስቶስ መስቀል ላይ ፍጹም ፍጻሜውን አግኝቷል፤ እርሱ የእግዚአብሔርን ቁጣ በማብረድ እኛን ከፍርዱ ነፃ አውጥቶናል።

"ኃጢአታችንን ሁሉ በእርሱ ላይ ጫነ" ኢሳይያስ 53፡6

"ሁላችን እንደ በጎች ተቅበዝብዘን ጠፋን፤ እያንዳንዳችንም ወደ ገዛ መንገዳችን ሄድን፤ እግዚአብሔርም የሁላችንን በደል በእርሱ ላይ አኖረ" (ኢሳይያስ 53፥6) ። ይህ ቁጥር በሁለት ክፍሎች ይከፈላል፦ የመጀመሪያው ክፍል የሰው ልጅ ሁለንተናዊ ችግር ነው - "ሁላችን... ተቅበዝብዘን ጠፋን"፤ ይህ ምስል የጠፋ በግ ምስል ሲሆን፣ እያንዳንዱ ሰው በራሱ ወደ ገዛ መንገዱ ተመልሶ ከእረኛው ርቆ የመሄድ ተፈጥሮ እንዳለው ያሳያል። ሁለተኛው ክፍል ግን መፍትሔው ነው - "እግዚአብሔርም... በእርሱ ላይ አኖረ"። ግሥ "አኖረ" (ወይም "አገናኘ") የሚለው ቃል ኃይለኛ ትርጉም ያለው ሲሆን፣ ልክ በስርየት ቀን ሊቀ ካህኑ እጆቹን በፍየሉ ራስ ላይ እንደጫነ (ዘሌዋውያን 16፥21)፣ እግዚአብሔር ራሱ የሁላችንን ኃጢአት ወስዶ በክርስቶስ ላይ እንዳኖረው ያሳያል። ይህ ተግባር በሰው ውሳኔ ወይም በአጋጣሚ ሳይሆን፣ በእግዚአብሔር ራሱ ንቁ ተግባር የተከናወነ ነው ። ይህም መስቀሉን ከሰው ሴራ ውጤት ወደ መለኮታዊ እቅድ ፍጻሜ ከፍ ያደርገዋል።

"እግዚአብሔርም በደዌ ያደቅቀው ዘንድ ፈቀደ" ኢሳይያስ 53፥10

ከኢሳይያስ 53 ውስጥ እጅግ አስደናቂና ልብ የሚረብሽ ቁጥር ደግሞ "እግዚአብሔርም በደዌ ያደቅቀው ዘንድ ፈቀደ፤ ነፍሱን ስለ ኃጢአት መሥዋዕት ካደረገ በኋላ ዘሩን ያያል፥ ዕድሜውም ይረዝማል፥ የእግዚአብሔርም ፈቃድ በእጁ ይከናወናል።" (ኢሳይያስ 53፥10) የሚለው ነው። ይህ ቁጥር ስቅለቱ ድንገተኛ የፖለቲካ ወይም የሃይማኖት መሪዎች ሴራ ብቻ ሳይሆን፣ ከዚያ ጀርባ የነበረ ጥልቅ መለኮታዊ ፈቃድ እንደነበረ ያሳያል። ይህ አገላለጽ ለብዙ አንባቢዎች ከባድ ጥያቄ ያስነሳል፦ አባት ልጁ እንዲሠቃይ "እንዴት ሊወድ" ይችላል? መልሱ የሚገኘው ራሱ ኢሳይያስ ቀጥሎ በጻፈው ውስጥ ነው፦ "ነፍሱን ስለ ኃጢአት መሥዋዕት ካደረገ በኋላ ዘሩን ያያል፣ ዕድሜውም ይረዝማል፣ የእግዚአብሔርም ፈቃድ በእጁ ይከናወናል" (ኢሳይያስ 53፥10-11)። እግዚአብሔር የልጁን ስቃይ በራሱ አይወድም ነበር፤ ይልቁንም ከዚያ ስቃይ የሚገኘውን ውጤት ፣ የብዙዎችን ድነት፣ የዘር ብዛትን፣ የልጁን ክብር ይወድ ነበር። ይህ ቁጥር የሥላሴን ውስጣዊ ስምምነት ያሳያል፤ አብ ወልድን ለመቅጣት ሳይሆን፣ በአንድ የፍቅር ዓላማ ውስጥ ሆነው ለዓለም ድነት አብረው ይሠሩ ነበር። ይህ ግንዛቤ ልብን ወደ ጥልቅ አድናቆት ይመራል፤ ምክንያቱም መስቀሉ የአባትና የልጅ ፍቅር እርስ በርሱ የተጋጨበት ሳይሆን፣ ለእኛ ድነት ሲባል ያ ፍቅር ወደ ከፍተኛው ደረጃ የተገለጠበት ስፍራ ነው።

ታሪካዊ ቅድመ-ምስሎች

እግዚአብሔር በታሪክ ሂደት ውስጥ መስቀሉን የሚተነብዩ ምሳሌያዊ ፍንጮችን ዘርግቷል። እነዚህ ክስተቶች የራሳቸው ታሪካዊ እውነት ቢኖራቸውም፣ ዋነኛ ዓላማቸው ግን ወደ ክርስቶስ ማመልከት ነው፦

የናስ እባብ — ወደ ፍርዱ ምንጭ ማየት (ዘኍልቍ 21፡4-9)

እስራኤላውያን በምድረ በዳ ሲያጉረመርሙ፣ እግዚአብሔር መርዘኛ እባቦችን በመካከላቸው በመላክ ፈረደባቸው፤ ብዙዎችም ሞቱ። ሙሴ ግን ስለ ሕዝቡ ሲማልድ፣ እግዚአብሔር "የናስ እባብ ሠርተህ በምሰሶ ላይ አኑረው፤ የተነደፈም ሁሉ ተመልክቶ በሕይወት ይኖራል" (ዘኍልቍ 21፥8) ብሎ አዘዘ። እዚህ ላይ ትልቅ ምስጢር አለ፦ የፈረደባቸው ራሱ የፍርዱ ምልክት (እባብ) በምሰሶ ላይ ተነስቶ ሲታይ፣ ተመልካቾቹ ፈውስን አገኙ። ጌታ ኢየሱስ ራሱ ይህንን ትዕይንት ወደ ራሱ ስቅለት ሲተረጉም "ሙሴ በምድረ በዳ እባብን እንደ ሰቀለ፣ እንዲሁ የሰው ልጅ ይሰቀል ይገባዋል፤ በእርሱ የሚያምን ሁሉ የዘላለም ሕይወት እንዲኖረው እንጂ እንዳይጠፋ" (ዮሐንስ 3፥14-15) ብሏል። ክርስቶስ ራሱ ኃጢአት ባይሆንም፣ "ስለ እኛ ኃጢአት አደረገው" (2ኛ ቆሮንቶስ 5፡21)፤ ወደ እርሱ በእምነት የሚመለከት ማንኛውም ነፍስ ከመንፈሳዊ መርዝ ይፈወሳል። ልብ ልንል የሚገባው፣ የተነደፉት እስራኤላውያን ራሳቸውን ለመፈወስ ምንም ልፋት አልጠየቀባቸውም ። ብቻቸውን "ወደ እርሱ ተመልክተው" ብቻ ነው የዳኑት፤ ይህ ቀላል ግን ጥልቅ የሆነ የእምነት ምስል ነው ። ድነት የሚገኘው በሥራ ወይም በጥረት ሳይሆን፣ ወደ ተሰቀለው ብቻ በማየት ነው።

የተመታው ዓለት (ዘጸአት 17፡1-7)

በረፊዲም ሕዝቡ ውኃ ጠምቷቸው ባጉረመረሙ ጊዜ፣ እግዚአብሔር ሙሴን "በትርህን ውሰድ... ዓለቱንም ምታ፤ ውኃም ይወጣዋል፥ ሕዝቡም ይጠጣል" (ዘጸአት 17፥5-6) ብሎ አዘዘው። ጳውሎስ ይህንን ዓለት "እርሱም ክርስቶስ ነበረ" (1ኛ ቆሮንቶስ 10፥4) ብሎ ይተረጉመዋል። ዓለቱ ሲመታ ውኃ ፈለቀ፤ ክርስቶስም ሲመታ (ኢሳይያስ 53፡4 "እኛም እንደ ተመታ በእግዚአብሔርም እንደ ተቀሠፈ እንደ ተቸገረም ቈጠርነው") የሕይወት ውኃ ለተጠማ ዓለም ሁሉ ፈለቀ። ይህ ትይዩ ግንኙነት፣ ክርስቶስ አንድ ጊዜ ብቻ እንደተመታ (ዕብራውያን 9፡28)፣ ከዚያ በኋላ ግን ዘላለማዊ የሕይወት ውኃ ምንጭ ሆኖ እንደሚቀጥል ያስተምረናል ። ለተጠማ ነፍስ ሁሉ ያለ ገደብ ክፍት የሆነ ጸጋ። ዘኍልቍ 20 ላይ ግን፣ ውኃ ለሁለተኛ ጊዜ ሲያስፈልግ፣ እግዚአብሔር ሙሴን ዓለቱን "እንዲናገር" እንጂ "እንዲመታው" አላዘዘውም ነበር (ዘኍልቍ 20፥8)፤ ሙሴ ግን በንዴት መታው። ይህ ስሕተት ራሱ ትልቅ ትምህርት ይይዛል ። ዓለቱ (ክርስቶስ) አንድ ጊዜ ብቻ ሊመታ ይገባዋል፤ ከዚያ በኋላ ግን በእምነት ቃል ብቻ (በጸሎት) ውኃውን እናገኛለን እንጂ ዳግመኛ መምታት አያስፈልግም ። ክርስቶስ ዳግም አይሰቀልም (ዕብራውያን 6፥6)።

የዮናስ ምልክት — ከሞት ወደ ድል (ዮናስ 1-2)

ዮናስ በዓሣ ሆድ ውስጥ ሦስት ቀንና ሦስት ሌሊት እንደቆየ (ዮናስ 1፥17)፣ ጌታ ኢየሱስ ራሱ ይህንን ታሪክ "ስለ ራሱ ትንሣኤ" ምልክት አድርጎ ተጠቅሞበታል፦ "ዮናስ በዓሣ አንባሪ ሆድ ሦስት ቀንና ሦስት ሌሊት እንደ ነበረ፣ እንዲሁ የሰው ልጅ በምድር ልብ ሦስት ቀንና ሦስት ሌሊት ይኖራል" (ማቴዎስ 12፥40)። ይህ ጥላ ልዩ የሆነው ለምንድነው? ምክንያቱም ወደ መቃብር መውረድና ከመቃብር መውጣት የክርስቶስን ድል ሙላት ያሳያል፤ ዮናስ ከዓሣው ሆድ በሕይወት እንደወጣ፣ ክርስቶስም ከመቃብር በክብር ተነሳ። ይህ ምልክት ለታመነ ልብ ትልቅ ተስፋን ይሰጣል፤ ጨለማው ጊዜያዊ ነው፣ ትንሣኤው ግን ርግጠኛ ነው።

እውነተኛው የፋሲካ በግ

የክርስቶስ ስቅለትና ትንሣኤ በፋሲካ በዓል ወቅት መከናወኑ ታሪካዊ አጋጣሚ ሳይሆን፣ ዓለም ሳይፈጠር የታቀደ መለኮታዊ ጊዜ-ቀጠሮ የጠበቀ የታሪክ ፍጻሜ ነው። ኢየሱስ የብሉይ ኪዳን ጥላዎችና ምሳሌዎች የተነበዩለት እውነተኛው የፋሲካ በግ መሆኑን ለማሳየት፣ ዮሐንስ መጥምቁ ገና በአገልግሎቱ መጀመሪያ "የዓለምን ኃጢአት የሚያስወግድ የእግዚአብሔር በግ" (ዮሐንስ 1፥29) በማለት አውጇል። ይህ አዋጅ በግብፅ ምድር በበጉ ደም አማካኝነት ከሞት መቅሠፍት የተረፉት እስራኤላውያን ታሪክ (ዘጸአት 12)፣ በክርስቶስ ደም ለሚዋጀው ዓለም ሁሉ ፍጹም ምሳሌና ጥላ እንደነበረ ይመሰክራል።

በብሉይ ኪዳን በየዓመቱ ይታረድ የነበረው የፋሲካ በግ በራሱ ስርየትን የሚያመጣ ሳይሆን፣ "ለአንዴና ለመጨረሻ ጊዜ" ራሱን መሥዋዕት አድርጎ ለሚያቀርበው ለእውነተኛው የእግዚአብሔር በግ ጠቋሚ ነበር። ክርስቶስ በመስቀል ላይ በዋለበት በዚያው ሰዓት፣ በቤተ መቅደስ የፋሲካ በጎች ይታረዱ የነበረ መሆኑ፣ ጥላው ለገሃዱ አካል ስፍራውን ያስረከበበት የታሪክ መገናኛ ነጥብ ነው። ይህ መለኮታዊ መገጣጠም የሚያሳየው፣ ድነታችን በእግዚአብሔር ሉዓላዊ ቁጥጥር ሥር የተከናወነና እያንዳንዱ የብሉይ ኪዳን ሥርዓት በክርስቶስ ማንነትና ሥራ ውስጥ ፍጹም ትርጉሙን ያገኘ መሆኑን ነው። ጳውሎስ ይህንን ግንዛቤ "ፋሲካችን ክርስቶስ ስለ እኛ ታርዶአልና" (1ኛ ቆሮንቶስ 5፥7) በሚል አጭር ግን ኃይለኛ አዋጅ ያጠቃልለዋል - ይህ ጥቅስ የብሉይ ኪዳንን ሙሉ የፋሲካ ትውፊት በአንድ ስም ብቻ በማጠቃለል፣ ክርስቲያኖች የፋሲካን ትርጉም ከእንግዲህ ወዲህ በክርስቶስ ብቻ እንዲረዱት ይመራል።

ፍጹሙና የማይደገመው መሥዋዕት (ዕብራውያን 10)

የኢየሱስ ስቅለት ተራ የታሪክ ክስተት ሳይሆን የዘመናት ቤዛዊ ዕቅድ ታላቅ ፍጻሜና ማጠቃለያ ነው። የዕብራውያን ጸሐፊ በስፋት እንደሚተነትነው፣ ክርስቶስ እንደ ብሉይ ኪዳን ካህናት ኃጢአትን ሙሉ በሙሉ ማስወገድ የማይችለውንና ዘወትር የሚደገመውን የእንስሳት ደም ሳይሆን፣ "ስለ ኃጢአት አንድን መሥዋዕት ለዘላለም አቅርቦ" (ዕብራውያን 10፥12) መለኮታዊ ሥራውን አከናውኗል። ይህ "አንድ ጊዜና ፈጽሞ" የቀረበ መሥዋዕት፣ የኦሪቱን ደካማ፣ ተደጋጋሚና ጥላ የሆኑ ሥርዓቶች በሙላቱ በመሻር፣ በሰውና በእግዚአብሔር መካከል የነበረውን የኃጢአት ግድግዳ አፍርሷል። ቀዳማዊው ካህን በየዓመቱ ወደ ቅድስተ ቅዱሳን ሲገባ በፍርሃት ይቆም ነበር፤ ሥራው ፈጽሞ አላለቀም ነበርና ተቀምጦ አያውቅም። ክርስቶስ ግን "አንድን መሥዋዕት ስለ ኃጢአት ካቀረበ በኋላ ለዘላለም በእግዚአብሔር ቀኝ ተቀመጠ" (ዕብራውያን 10፥12) — ይህ አቀማመጥ ራሱ ሥራው ፍጹም መጠናቀቁን የሚያውጅ ኃያል ምስል ነው።

በዚህም ምክንያት፣ አማኞች ከእንግዲህ በመጋረጃው ውጭ የሚቆሙ ሳይሆን፣ በክርስቶስ ደም ታጥበው "በአዲስና በሕያው መንገድ" ወደ እግዚአብሔር ቅድስት በድፍረትና በልጅነት ነፃነት እንዲገቡ በር ተከፍቶላቸዋል (ዕብራውያን 10፥19-20)። ይህም የመስቀሉ ሥራ ስርየትን ብቻ ሳይሆን፣ ከእግዚአብሔር ጋር የነበረንን የቀድሞ ግንኙነት ወደ ነበረበት የመለሰ ፍጹም የዕርቅ መድረክ ነው። የክርስቶስ መሥዋዕትነት ውጤት የማይሻርና የማይለወጥ ዘላለማዊ ዋስትናችን ነው።

"በራሱ ደም ገብቷል" ዕብራውያን 9፡11-12

"ክርስቶስ ግን ይመጣ ዘንድ ላለው መልካም ነገር ሊቀ ካህናት ሆኖ በመጣ ጊዜ በእጅ ካልተሠራው ማለት ለዚህ ፍጥረት ካልሆነው ከሚበልጠውና ከሚሻለው ድንኳን አልፎ፤ በራሱ ደም አንድ ጊዜ ፈጽሞ ወደ ቅድስት ገባ፣ የዘላለምንም ቤዛነት አገኘ" (ዕብራውያን 9፥11-12)። ይህ ጥቅስ ክርስቶስን በሁለት ግዙፍ ማዕረግ ያቀርበዋል፦ ካህንና መሥዋዕት በአንድ ጊዜ። በብሉይ ኪዳን ሥርዓት ካህኑና መሥዋዕቱ የተለያዩ ነበሩ - ካህኑ ይሠዋል፣ እንስሳው ይሠዋል። ክርስቶስ ግን ራሱ ሊቀ ካህን ሆኖ ራሱኑ መሥዋዕት አድርጎ አቀረበ - ይህ ድርብ ማዕረግ የስርየቱን ፍጹምነት ያረጋግጣል፤ ካህኑ ራሱ ንጹሕ ስለሆነ ለራሱ መሥዋዕት ማቅረብ አላስፈለገውም (ዕብራውያን 7፥27 እንደ ሌሎች ካህናት)፣ ደግሞም መሥዋዕቱ ራሱ ካህኑ ስለሆነ በፈቃደኝነት እንጂ በግድ አልቀረበም። "የዘላለምን ቤዛነት አገኘ" የሚለው ደግሞ ውጤቱ ጊዜያዊ ወይም ከፊል ሳይሆን፣ ለዘላለም የሚጸና ፍጹም ቤዛነት መሆኑን ያረጋግጣል።

መለኮታዊው ልውውጥ

የሐዋርያት ትምህርት እምብርት መስቀሉን እንደ "መለኮታዊ ልውውጥ" መድረክ ማቅረቡ ነው። ጳውሎስ "እኛ በእርሱ ሆነን የእግዚአብሔር ጽድቅ እንሆን ዘንድ ኃጢአት ያላወቀውን እርሱን ስለ እኛ ኃጢአት አደረገው" (2ኛ ቆሮንቶስ 5፥21) ሲል፣ የእኛ ርኩሰት በእርሱ ላይ እንደተጫነ፣ የእርሱ ቅድስና ደግሞ ለእኛ እንደተሰጠ ያውጃል። ይህ ጥቅስ ምናልባት ከመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ይህንን "ታላቅ ልውውጥ" በጥቂት ቃላት በጣም ግልጽ አድርጎ ከሚገልጹት አንዱ ነው፤ ኃጢአት ያላወቀ ማንነት ኃጢአት ራሱ ተደረገ፣ ኃጢአተኞች ደግሞ የእግዚአብሔር ጽድቅ ራሱ ተባሉ።

የክርስቶስ ተግባር	ቅዱስ ጥቅስ	ለእኛ የመጣ ውጤት
"እርግማን ሆነ"	ገላትያ 3፥13	እኛ በረከትን እንድንወርስ
"ኃጢአት ተደረገ"	2ኛ ቆሮንቶስ 5፥21	እኛ ጻድቃን እንድንባል
"ተወኝ"	ማቴዎስ 27፥46	እኛ ከእግዚአብሔር ጋር እንድንታረቅ

"እርግማን ሆነ" — ገላትያ 3፥13

"ክርስቶስ ስለ እኛ እርግማን ሆኖ ከሕግ እርግማን ዋጀን፤ በእንጨት የሚሰቀል ሁሉ የተረገመ ነው ተብሎ ተጽፎአልና" (ገላትያ 3፥13) የሚለው ጥቅስ ሐዋርያው ጳውሎስ ከዘዳግም 21፥23 ("የተሰቀለ በእግዚአብሔር ዘንድ የተረገመ ነውና") ጋር በቀጥታ ያገናኘው ጥልቅ ሥነ-መለኮታዊ እውነት ነው። በብሉይ ኪዳን ሕግ መሠረት፣ በእንጨት ላይ የተሰቀለ ሰው በእግዚአብሔር ፊት የተረገመ ምልክት ይሸከም ነበር፤ ይህ ሕግ ራሱ ደግሞ ኢየሱስ በመስቀል ላይ ሲሞት ምን እየተከናወነ እንደነበር ለመረዳት ቁልፍ ይሆነናል። ክርስቶስ በራሱ ላይ ምንም ዓይነት ኃጢአት ወይም እርግማን ባይኖረውም፣ በፈቃዱ የሕጉን እርግማን ሙሉ ክብደት ተሸክሞ በመስቀል ላይ ተንጠልጥሏል፤ ይህም ማለት ሕጉን ባለመፈጸማችን ምክንያት በእኛ ላይ ይገባ የነበረው እርግማን ወደ እርሱ ተላለፈ ማለት ነው። ይህ ልውውጥ ውጤቱ ደግሞ ገላትያ 3፥14 እንደሚያሳየው፣ "የአብርሃም በረከት በክርስቶስ ኢየሱስ ወደ አሕዛብ ይደርስ ዘንድ" ነው። በዚህም የተነሳ፣ ማንኛውም በክርስቶስ ያለ አማኝ ከእንግዲህ በሕግ ውድቀት ምክንያት በራሱ ላይ የተንጠለጠለ እርግማን የለበትም፤ ያ እርግማን ሙሉ በሙሉ በክርስቶስ ላይ ወርዶ አልቋልና።

"አምላኬ፥ አምላኬ፥ ስለ ምን ተውኸኝ?" (ማቴዎስ 27፥46) የሚለው የክርስቶስ ጩኸት፣ ከመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ እጅግ ልብ-ሰባሪ ከሆኑት ቃላት አንዱ ነው። ይህ ጩኸት ከዘላለም ጀምሮ ፍጹም ኅብረት ውስጥ የነበረው ወልድ ከአብ ጋር በዚያ ቅጽበት የተለየበትን ጥልቅ ምስጢራዊ ጨለማ ያሳያል። ይህ መለያየት ግላዊ ኃጢአት ወይም የፍቅር መጓደል ውጤት አልነበረም፤ ይልቁንም ወልድ የእኛን ኃጢአት ሙሉ ክብደት በራሱ ላይ ተሸክሞ፣ ኃጢአት ከቅዱሱ አምላክ ጋር የሚያመጣውን ፍጹም መገለል በራሱ ስለተሞክረው ነው። ይህ ጨለማ ጊዜ ግን ለዘላለም አልቆየም፤ "ተፈጸመ" (ዮሐንስ 19፥30) በሚለው የድል አዋጅ ተከትሎ፣ የመለያየቱ ወቅት አለፈ፣ የዕርቁ ወቅት ደግሞ ለዘላለም ተጀመረ — ለእኛ ደግሞ ያ ማለት "ከእግዚአብሔር ጋር ሰላም" (ሮሜ 5፥1) ማለት ነው።

"ተፈጸመ" — ዮሐንስ 19፥30 የዕዳ ደረሰኝ መደምደሚያ

ኢየሱስ በመስቀል ላይ ከመሞቱ በፊት የተናገራት የመጨረሻዋ ቃል "ተፈጸመ" (ግሪክ፦ tetelestai) የምትለው ናት። ይህ ቃል በዘመኑ በንግድ ሰነዶች ላይ ትልቅ ትርጉም ነበረው - ዕዳ ሲከፈል ጨርሶ በደረሰኝ ላይ "tetelestai" ("ተከፍሏል") ተብሎ ይጻፍ ነበር፤ ይህ ማለት ዕዳው ሙሉ በሙሉ ተከፍሎ ምንም ቀሪ ገንዘብ እንደሌለ የሚያረጋግጥ ሕጋዊ ማህተም ነው። ኢየሱስ ይህንኑ ቃል ሲናገር፣ ለኃጢአታችን የሚያስፈልገው መለኮታዊ ዋጋ ሙሉ በሙሉ መከፈሉን፣ ምንም ተጨማሪ ክፍያ (በሥራ ወይም በሌላ) እንደማያስፈልግ በሕጋዊ ቋንቋ አወጀ። ይህ ቃል ደግሞ "እየተፈጸመ ነው" ወይም "እፈጽማለሁ" ሳይሆን በፍጹም ያለፈ ጊዜ (ፐርፌክት ቴንስ) የተነገረ በመሆኑ፣ ውጤቱ ቀጣይነት ያለውና የማይለወጥ መሆኑን ያሳያል - አንዴ የተከፈለ ዕዳ ዳግመኛ አይጠየቅም። ለተጨነቀ ሕሊና ይህ ቃል ትልቅ እረፍት ይሰጣል፤ ተጨማሪ ሥራ፣ ተጨማሪ ንስሓ ሥርዓት፣ ተጨማሪ ራስን ማሠቃየት አያስፈልገንም - ስራው ተጠናቋል፣ የቀረን ብቸኛ ነገር በእምነት መቀበል ብቻ ነው።

የመጋረጃው መቀደድና የሞት መሞት

የወንጌል ጸሐፊዎች የቤተ መቅደሱ መጋረጃ ከላይ እስከ ታች ለሁለት መቀደዱን (ማቴዎስ 27፥51) ሲዘግቡ፣ ድርጊቱ ተራ ክስተት ሳይሆን በታሪክ ውስጥ የተፈጸመ ታላቅ መንፈሳዊ አብዮት መሆኑን ለማብሰር ነው። ይህ መጋረጃ በኃጢአት ምክንያት በሰውና በእግዚአብሔር መካከል ተዘግቶ የነበረውን መለኮታዊ መገኘት ይወክል ነበር፤ አሁን ግን በክርስቶስ ደም አማካኝነት ቅድስተ ቅዱሳኑ ለሰው ልጆች ሁሉ ክፍት መሆኑ ታውጇል። ይህ መጋረጃ "ከላይ እስከ ታች" መቀደዱ ራሱ ትልቅ ትርጉም አለው፤ ከታች ወደ ላይ ቢቀደድ ሰው ራሱ የከፈተው ይመስል ነበር፣ ከላይ ወደ ታች ሲቀደድ ግን እግዚአብሔር ራሱ በር ከፈተ የሚል ግልጽ ምልክት ይሰጣል። ይህ አማኝ ያለ አማላጅ ካህን፣ በክርስቶስ በኩል በቀጥታ ወደ ጸጋው ዙፋን የመቅረብ መብት ማግኘቱን የሚያረጋግጥ መለኮታዊ ማኅተም ነው።

የዮሐንስ ወንጌል ኢየሱስን "የዓለምን ኃጢአት የሚያስወግድ የእግዚአብሔር በግ" (ዮሐንስ 1፥29) ብሎ ሲጠራው፣ "ማስወገድ" የሚለው ቃል በብሉይ ኪዳን ከነበረው "መሸፈን" ከሚለው ጽንሰ-ሐሳብ እጅግ የላቀ ትርጉም አለው። የብሉይ ኪዳን መሥዋዕቶች ኃጢአትን ለጊዜው ይሸፍኑ ነበር እንጂ ፈጽመው አያጠፉትም ነበር፤ የክርስቶስ መስቀል ግን ኃጢአትን ከእግዚአብሔር ፊት ፈጽሞ ጠርጎ የሚያስወግድ ኃይል አለው። ይህ መለኮታዊ ተግባር የሰውን ልጅ ከበደል ዕዳ ነፃ በማውጣትና ሕሊናን ከሞተ ሥራ በማንጻት፣ ከቅዱሱ አምላክ ጋር ያለንን ግንኙነት በዘላቂነትና በማይናወጥ መሠረት ላይ አድሷል።

ሕጋዊ ተተኪነት

መጽሐፍ ቅዱስ የመስቀሉን ኃይልና የደኅንነት እምብርት "ሕጋዊ ተተኪነት"ሕጋዊ ተተኪነት (Penal Substitution)ክርስቶስ የኃጢአተኞችን ትክክለኛ የሕግ ቅጣት በእነርሱ ፈንታ ተቀብሎ የእግዚአብሔርን ፍትሕ ያረካበት ትምህርት። እንደሆነ ያስተምራል። ክርስቶስ በመስቀል ላይ የሞተው እንደ ሥነ-ምግባር አርአያ ወይም እንደ ተራ ሰማዕት ብቻ ሳይሆን፣ እኛ ልንቀበለው የሚገባንን የኃጢአት "የሕግ ቅጣት" በእኛ ፋንታ ለመሸከም ነው። በመሆኑም ተተኪነት አንዱ የስርየት ንድፈ-ሐሳብ ብቻ ሳይሆን፣ መላው ቅዱሳት መጻሕፍት ስለ ቤዛነት የሚናገሩበት ዋነኛው "የፍትሕና የጸጋ ቋንቋ" ነው። እግዚአብሔር ጻድቅ በመሆኑ ኃጢአትን ዝም ብሎ ችላ ሊለው አይችልም፤ በመስቀል ላይ ግን ያ የፍትሕ ጥያቄ በልጁ መሥዋዕትነት በኩል ምላሽ አግኝቷል።

ንጹሑ አምላክ-ሰው በክርስቶስ ስቅለት ውስጥ ለእኛ የሚገባውን እርግማንና መለኮታዊ ቍጣ በራሱ ላይ ተቀብሏል። ዕብራውያን 9፥28 እንደሚለው፣ ኢየሱስ "የብዙዎችን ኃጢአት ሊሸከም" አንድ ጊዜ ተሠውቷል። ይህም ማለት በሰማያዊው ፍርድ ቤት ፊት በእኛ ስም ተመዝግቦ የነበረው የበደል ዕዳ በእርሱ ላይ ተቆጠረ፤ እርሱም ለበደላችን የሚገባውን መለኮታዊ ፍርድ በመቀበል የእግዚአብሔርን ጽድቅ አረካ። በዚህ "ታላቅ ልውውጥ" አማካኝነት፣ ክርስቶስ የእኛን በደልና ሞት ወሰደ፤ እኛ ደግሞ የእርሱን ጽድቅና የዘላለም ሕይወት ወረስን። መስቀሉ እግዚአብሔር ኃጢአትን ምን ያህል እንደሚጠላና ኃጢአተኛውን ደግሞ ምን ያህል እንደሚወድ የታየበት ከፍተኛው መግለጫ ነው።

"ማስተስረያ አድርጎ አቀረበው" — ሮሜ 3፡25-26

ጳውሎስ ይህንን ሕጋዊ ተተኪነት እጅግ በጥንቃቄ በሮሜ 3፥25-26 ላይ ይገልጻል፦ "እርሱንም እግዚአብሔር በእምነት የሚገኝ በደሙም የሆነ ማስተስረያ አድርጎ አቀረበው፤ ይህም በፊት የተደረገውን ኃጢአት በእግዚአብሔር ችሎታ ስለ መተው ጽድቁን ያሳይ ዘንድ ነው፥ ራሱ ጻድቅ እንዲሆን በኢየሱስም የሚያምነውን እንዲያጸድቅ አሁን በዚህ ዘመን ጽድቁን ያሳይ ዘንድ ነው።" ይህ ጥቅስ ከመላው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ስርየትን በጣም በዝርዝርና በጥንቃቄ ከሚያብራሩት አንዱ ነው። ጳውሎስ እግዚአብሔር በዚህ ተግባር ሁለት ግቦችን በአንድ ጊዜ እንዳሳካ ያሳያል፦ አንደኛ፣ ያለፉትን ኃጢአቶች (የብሉይ ኪዳን አማኞችን ጨምሮ) ስለ መተው ፍትሐዊ ምክንያት ሰጠ - ምክንያቱም ያ ትዕግስት በክርስቶስ ወደፊት በሚከፈለው ዋጋ ላይ የተመሠረተ ነበርና፤ ሁለተኛ፣ ዛሬ የሚያምኑትን ሲያጸድቅ ራሱ ጻድቅ ሆኖ ይቀጥላል - ማለትም ጽድቁን ሳይጎድል ምሕረቱን ማድረግ ቻለ። "ራሱ ጻድቅ እንዲሆንና የሚያምነውንም እንዲያጸድቅ" የሚለው ድርብ ውጤት፣ የመስቀሉን ማዕከላዊ ተአምር በትክክል ይገልጻል - እግዚአብሔር ፍትሑን ሳይተው ምሕረቱን ማድረግ የቻለው በክርስቶስ መስቀል ብቻ ነው።

መለኮታዊ ፍትሕና የቅድስና ጥያቄ

ይህ የክርስቶስ "በእኛ ፋንታ መሞት" የእግዚአብሔርን መለኮታዊ ባሕርያት ፍጹምነትና ቅድስና በታላቅ ግርማ ያጎላል። እግዚአብሔር ጻድቅና ሞራላዊ ፈራጅ በመሆኑ፣ የሰውን ዓመፅ ያለምንም ቅጣት በቸልታ ሊያልፈው አይችልም፤ ይህን ቢያደርግ ኖሮ የጽድቅ ተፈጥሮውና የጽንፈ-ዓለሙ የፍትሕ መሠረት በጎደለ ነበር (ዘጸአት 34፥7፤ ሮሜ 3፥23)። "እግዚአብሔር... ኃጢአትንና መተላለፍን በደልንም ይቅር የሚል፥ በደለኛውንም ከቶ የማያነጻ" (ዘጸአት 34፥6-7) የሚለው ገለጻ፣ የእግዚአብሔር ምሕረትና ፍትሕ ሁለቱም ማንነቱ ውስጥ በእኩልነት እንደሚገኙ ያሳያል፤ ማንኛውም ትክክለኛ የስርየት ትምህርት ሁለቱንም ማክበር አለበት። ስለሆነም፣ የእግዚአብሔር ፍጹም ቅድስና ኃጢአት ተገቢውን የቅጣት እርምጃ እንዲያገኝ ሲጠይቅ፤ ፍጹም ፍቅሩ ደግሞ ኃጢአተኛው ከፍርድ ድኖ እንዲኖር ይሻል።

መስቀሉ ይህንን "መለኮታዊ አጣብቂኝ" ጥበብ የተሞላበት መፍትሔ ያገኘበት ብቸኛው ስፍራ ነው፦

• ክርስቶስ ስለ እኛ "ኃጢአት አደረገው።" (2ኛ ቆሮንቶስ 5፡21) በዚህም የመለኮታዊ ፍትሕ ጥያቄ ምላሽ አገኘ።
• እኛ በእርሱ "የእግዚአብሔር ጽድቅ" ሆንን — በዚህም መለኮታዊ ምሕረት ለበደለኞች ተረጋገጠ።

"የሁላችንን በደል በእርሱ ላይ አኖረ" — ኢሳይያስ 53፥6ን በድጋሚ ማየት

ይህ ተመሳሳይ የኃጢአት ማዛወር ትምህርት በኢሳይያስ 53፥6 ላይ "እግዚአብሔርም የሁላችንን በደል በእርሱ ላይ አኖረ" ተብሎ ቀድሞውኑ ተነግሮ ነበር። ይህ ቅድመ-ትንቢት ከመስቀሉ ስድስት መቶ ዓመታት በፊት ተጽፎ የነበረ ቢሆንም፣ ሐዋርያት ስቅለቱን ሲመሰክሩ ወደዚህ ትንቢት ደጋግመው ተመልሰዋል - ምክንያቱም ይህ ትንቢት የስርየትን ሕጋዊ (forensic) ባህርይ አስቀድሞ ግልጽ አድርጎ ስለሚያሳይ ነው። "አኖረ" የሚለው ግስ ገባሪ ተግባር ነው - ኃጢአት በራሱ ወደ ክርስቶስ አልፈሰሰም፣ እግዚአብሔር ራሱ ንቁ ሆኖ ያንን ሽግግር አከናወነ። ይህ ደግሞ ትልቅ መጽናኛ ይሰጣል፤ የእኛ ስርየት በሰው ውሳኔ ወይም በአጋጣሚ ላይ ያልተመሠረተ፣ በራሱ በእግዚአብሔር ተግባርና ውሳኔ ላይ የተመሠረተ ጽኑ መሠረት አለው።

በመስቀል ላይ የእግዚአብሔር ጻድቅ ቍጣ በኃጢአት ላይ ሳይሆን፣ በፈቃደኝነት ኃጢአትን በተሸከመው ወልድ ላይ ፈሰሰ፤ ክርስቶስም ለአንዴና ለዘላለም ማስተስረያን አረጋገጠልን። ይህም ማለት እኛ ልንቀበለው የሚገባው መለኮታዊ ፍርድ፣ ራሱን በፈቃዱ አሳልፎ በሰጠው በክርስቶስ መሥዋዕትነት ስለረካ፤ አሁን በእግዚአብሔርና በእኛ መካከል ያለው የቍጣ ደመና ተወግዶ የሰላም ፀሐይ ወጥቷል ማለት ነው። ይህ እውነት ለተጨነቀ ሕሊና ትልቅ ፈውስ ይሰጣል፤ ምክንያቱም የግል ኃጢአታችንን ስናስታውስ፣ ተስፋ የምንቆርጥበት ምክንያት የለንም — ያ ኃጢአት ቀድሞውኑ ሙሉ በሙሉ ተከፍሎለታል፣ ፍርዱም ሙሉ በሙሉ ተፈጽሟል። ክብር ለእግዚአብሔር ብቻ ይሁን!

የመጀመሪያው ትንቢት — ዘፍጥረት 3፥15

የመስቀሉ ድል ታሪኩ የሚጀምረው ገና በገነት፣ በውድቀቱ ማግስት ነው። እግዚአብሔር እባቡን ሲረግም፣ "በአንተና በሴቲቱ መካከል፥ በዘርህና በዘርዋም መካከል ጠላትነትን አደርጋለሁ፤ እርሱ ራስህን ይቀጠቅጣል፥ አንተም ተረከዙን ትቀጠቅጣለህ" (ዘፍጥረት 3፥15) ብሎ ተናገረ። ይህ ጥቅስ "ፕሮቶ-ወንጌል" (Protoevangelium - የመጀመሪያው ወንጌል) ተብሎ የሚጠራ ሲሆን፣ ገና ከሰው ልጅ ውድቀት ማግስት እግዚአብሔር የመዳንን ተስፋ በትንቢት መልክ ተናገረ። "የሴቲቱ ዘር" የተባለው መሲሕ የእባቡን ራስ (ማለትም የሰይጣንን ሙሉ ኃይል) ይቀጠቅጣል፣ በምላሹ ግን እባቡ የመሲሑን ተረከዝ ይነክሳል - ይህም ስቅለቱ በራሱ ጊዜያዊ ጉዳት (ተረከዝ መንከስ) ቢመስልም፣ በመጨረሻ ግን ፍጹም ድል (ራስ መቀጥቀጥ) እንደሚያመጣ አስቀድሞ ይተነብያል። ይህ ትንቢት በመላው ብሉይ ኪዳን ውስጥ እንደ ድብቅ ወርቅ ክር ተዘርግቶ፣ በመስቀል ላይ ፍጹም ፍጻሜውን አገኘ።

የጨለማው ግዛት መፈራረስ

ክርስቶስ "በእኛ ፋንታ መሞቱ" ለመለኮታዊ ሕግና ፍትሕ ምላሽ የሰጠ ቢሆንም፣ መስቀሉ ክርስቶስ ድል አድራጊ የሆነበትም ነው። ይህም ክርስቶስ በሰይጣን፣ በኃጢአትና በሞት ኃይላት ላይ የተቀዳጀው ፍጹምና ኮስሚክ ድል ነው። በመስቀል ላይ ኢየሱስ የታሪክ ተገዥ ሳይሆን፣ የታሪክን ሂደት የለወጠ የኃይላት ሁሉ ጌታ ሆኖ ታይቷል። ሐዋርያው ጳውሎስ በቆላስይስ 2፥14-15 ላይ ይህንን ድል በወታደራዊ ምስል በግልጽ ይሥለዋል፦ እግዚአብሔር በእኛ ላይ የነበረውንና በሕግ ትእዛዛት የቀረበብንን "የዕዳ ጽሕፈት" በመስቀል ላይ ጠርቆ ደመሰሰው፤ በዚህም ሰብአዊነትን ሲያስጨንቁ የነበሩትን "አለቆችንና ሥልጣናትን ገፎ"፣ በጽንፈ ዓለሙ ፊት ለዓለም እያሳያቸው በይፋ ድል ነሣቸው።

ይህ ድል የተገኘው በዓለማዊ ኃይል ወይም በጉልበት ሳይሆን፣ በራሱ በመሥዋዕትነት ነው። ኢየሱስ የኃጢአትን እርግማን ሙሉ ክብደት በራሱ ላይ በመቀበል፣ ሰይጣን በአማኙ ላይ ሊጠቀምበት የሚችለውን ብቸኛ ሕጋዊ መሣሪያ — ማለትም የሕግን ክስ — ከእጁ ቀምቶታል። የመስቀሉ ሥራ የሰይጣንን የክስ መዝገብ በመዝጋት "እግዚአብሔር የመረጣቸውን ማን ይከሳቸዋል?" (ሮሜ 8፥33) ለሚለው ጥያቄ ዘላለማዊ ምላሽ ሰጥቷል። አሁን ሰይጣን "ከሳሽ" የመሆን መለኮታዊ ፈቃዱንና አቅሙን አጥቷል፤ ምክንያቱም የኃጢአት ዕዳው በደም ተከፍሏል፣ የመቃብሩም ኃይል በትንሣኤው ተሰብሯል። በመስቀል ላይ ሞት የሕይወት መገኛ፣ ሽንፈት የሚመስለውም የታሪክ ታላቅ ድል ሆኖ ተመዝግቧል።

"በበጉ ደም ድል ነሱት" — ራእይ 12፥11

ራእይ 12፥11 ይህንን የመስቀል ድል ወደ ዘመናት ፍጻሜ ትዕይንት ያመጣል፦ "እነርሱም ከበጉ ደም የተነሣ ከምስክራቸውም ቃል የተነሣ ድል ነሡት፥ ነፍሳቸውንም እስከ ሞት ድረስ አልወደዱም።" ይህ ጥቅስ ትልቅ ትምህርት ይይዛል፤ ድሉ የተገኘው "ከበጉ ደም" ማለትም በክርስቶስ መስቀላዊ መሥዋዕትነት ብቻ ነው - አማኞች ራሳቸው ተጨማሪ ኃይል ወይም ጦር መሣሪያ አላቀረቡም። ነገር ግን ይህ ድል የግል ተሳትፎ ይጠይቃል - "ከምስክራቸውም ቃል የተነሣ" ማለት አማኞች የክርስቶስን ድል በምስክርነታቸው (በቃላቸው) ገልጠው ማወጅ አለባቸው። ይህ ጥቅስ ደግሞ የመስቀሉ ድል ውጤት በእያንዳንዱ አማኝ ሕይወት ውስጥ እንዴት ተግባራዊ እንደሚሆን ያሳያል - በክርስቶስ ስም ተጠግተን፣ ስለ እርሱ ስንመሰክር፣ በራሳችን ላይ የነበረውን የሰይጣን ክስና ኃይል እናሸንፋለን።

ዕርቅና አዲስ ፍጥረት

የክርስቶስ መስቀል ግላዊ የሕሊና ዕርቅን ብቻ ሳይሆን፣ አጠቃላይ ጽንፈ-ዓለማዊ ሰላምን ያረጋገጠ መለኮታዊ ክስተት ነው። በክርስቶስ ሞት አማካኝነት በቅዱሱ እግዚአብሔርና በበደለኛው የሰው ልጅ መካከል ለዘመናት ቆይቶ የነበረው የጥል ግድግዳ ፈርሷል (ሮሜ 5፥10)። ይህ ዕርቅ ዝም ብሎ ወደ ነበረበት መመለስ ሳይሆን፣ "አዲስ ፍጥረት" የመመሥረት ታላቅ ተግባር ነው፤ ኤፌሶን 2፥14-16 ላይ እንደተገለጠው፣ ክርስቶስ በመስቀሉ ሁለት የነበሩትን አይሁድና አሕዛብን ወደ አንድ አዲስ ማንነት በማምጣት በመካከላቸው የነበረውን የጥል ግድግዳ ደምስሷል። አሁን በመስቀሉ ስር የሚቆም ሁሉ የአሮጌው ማንነት ተገዥ ሳይሆን፣ በክርስቶስ አዲስ ፍጥረት ነው (2ኛ ቆሮንቶስ 5፥17)።

ይህ በመስቀል የተገኘ ዕርቅ ሦስት መሠረታዊ አቅጣጫዎች አሉት፦

የአዲሱ ኪዳን መካከለኛና የዘመናት ፍጻሜ

የኢየሱስ ደም የፈሰሰውና የታተመው በአንድ የተወሰነ የታሪክ ወቅት፣ በቀራንዮ ቢሆንም፣ ውጤቱ ግን ለዘመናት የማይለወጥ ዘላለማዊ ቃል-ኪዳን ነው (ዕብራውያን 9፥15)። መስቀሉ እግዚአብሔር ለሰው ልጅ የገባው የተስፋ ቃላት ሁሉ መገናኛ ማዕከል ነው፦ ለአብርሃም የተሰጠው "የአሕዛብ በረከት" የሚፈስበት፣ ለዳዊት የተገባው "የዘላለም መንግሥት" የሚጸናበት እና የሰው ልጅ ወደ ቀደመ ክብሩ የሚመለስበት ብቸኛ መሠረት ነው። በመሆኑም መስቀሉ ያለፈውን የታሪክ ጥላዎች የሚቀድስ፣ የአሁኑን የሰው ልጅ ሕይወት ከባርነት የሚቤዥና የወደፊቱን ታላቅ ተስፋ — አዲስ ሰማይና አዲስ ምድር — የሚያረጋግጥ የእግዚአብሔር 'አዎን' እና 'አሜን' ነው።

ፍትሕ፣ ምሕረትና ፍቅር የተገናኙበት

መስቀሉ በእግዚአብሔር ፍትሕና ፍቅር መገናኛ ላይ የሚቆም መለኮታዊ መድረክ ነው። በመስቀል ላይ መለኮታዊ ፍትሕ ረክቷል፣ መለኮታዊ ምሕረትም በሙላቱ ታይቷል። እግዚአብሔር ኃጢአትን የሚመለከት ጻድቅ ፈራጅ በመሆኑ፣ በደለኛውን የሰው ልጅ ያለ ተገቢው ቅጣት ችላ ሊለው አይችልም፤ ይህን ቢያደርግ ኖሮ ጽድቁ በጎደለ ነበር። ሆኖም፣ ያው ጻድቅ አምላክ በፍቅሩ የተነሳ፣ በበደለኛው የሰው ልጅ ላይ ሊፈስ የሚገባውን ቅጣት በራሱ ልጅ ላይ በማፍሰስ፣ ለሰው ልጆች ሁሉ የይቅርታንና የዕርቅን መንገድ አዘጋጅቷል።

"እርሱ ወደደን" — 1ኛ ዮሐንስ 4፥10

ሐዋርያው ዮሐንስ የመስቀሉን ፍቅር ምንጭ በሚያስደንቅ ግልጽነት እንዲህ ይገልጻል፦ "ፍቅርም እንደዚህ ነው፤ እግዚአብሔር እርሱ ራሱ እንደ ወደደን ስለ ኃጢአታችንም ማስተስረያ ይሆን ዘንድ ልጁን እንደ ላከ እንጂ እኛ እግዚአብሔርን እንደ ወደድነው አይደለም" (1ኛ ዮሐንስ 4፥10)። ይህ ጥቅስ የመስቀሉን ፍቅር አመጣጥ በትክክለኛው ቅደም ተከተል ያስቀምጣል፦ ፍቅር የተጀመረው ከሰው ወደ እግዚአብሔር ሳይሆን ከእግዚአብሔር ወደ ሰው ነው። ብዙ ጊዜ ሰዎች "ራሳችንን ወደድን ስለዚህ እግዚአብሔር ወደደን" የሚል የተገላቢጦሽ አስተሳሰብ ይይዛሉ፤ ዮሐንስ ግን በትክክል ተቃራኒውን ይናገራል - እኛ ገና ጠላቶቹ ሳለን፣ ገና ወደ እርሱ ያልተመለስን ሳለን፣ እርሱ ራሱ ፍቅሩን ወደ እኛ ልኮ ልጁን ማስተስረያ አድርጎ ሰጠን (ሮሜ 5፥8 ተመልከት)። ይህ እውነት ትልቅ ነጻነት ይሰጣል፤ የእግዚአብሔር ፍቅር በእኛ ብቃት ወይም ውበት ላይ የተመሠረተ አይደለም - በራሱ ነጻ ውሳኔና ባሕርይ ላይ የተመሠረተ ነው። ስለዚህ ይህ ፍቅር ልንጨምረውም ሆነ ልናጎድለው አንችልም - ቀድሞውኑ በክርስቶስ መስቀል ላይ ሙሉ በሙሉ ተገልጿል።

"ተፈጸመ"፦ የአምልኮ መነሻ

መስቀሉ ረቂቅ ሥነ-መለኮታዊ እውነት ብቻ ሳይሆን፣ አማኙን ወደ እግዚአብሔር ቅድስና የሚያስገባ "ሕያውና አዲስ መንገድ" ነው (ዕብራውያን 10፥20)። ኢየሱስ በመስቀል ላይ "ተፈጸመ" ባለ ጊዜ፣ የድነት ሥራው በሙሉ በሕጋዊና በመንፈሳዊ ይዘቱ ተጠናቋል። አምልኮ የሚመነጨው ይህንን ሥራ ለመጨመር ከሚደረግ ጥረት ሳይሆን፣ ከተጠናቀቀው ሥራ ከሚገኝ እረፍት ነው። በጌታ እራት (ቅዱስ ቁርባን) አማካኝነት ቤተክርስቲያን ይህንን የማይደገም የአንዴና የመጨረሻ ጊዜ መሥዋዕት በናፍቆትና በምስጋና ታስባለች። እያንዳንዱ የአምልኮ መዝሙርና ስብከት የክርስቶስን ቤዛነት ማዕከል ሲያደርግ፣ አማኙን ከራሱ ድካም ወደ ክርስቶስ ሙላት ያሸጋገረዋል።

የመቶ አለቃው ምስክርነት — ማርቆስ 15፥39

ከመስቀሉ ግርጌ ቆሞ ኢየሱስ እንዴት እንደሞተ የተመለከተው የሮማዊው የመቶ አለቃ፣ "ይህ ሰው በእውነት የእግዚአብሔር ልጅ ነበረ" (ማርቆስ 15፥39) ብሎ ተናገረ። ይህ ምስክርነት ትልቅ ትርጉም ያለው ነው - ይህ ሰው ብዙ ስቅለቶችን በሙያው ተመልክቶ የነበረ ወታደር ነው፣ ነገር ግን በኢየሱስ ሞት ውስጥ ያየው ነገር ከተለመደው የተለየ ነበር። ምናልባትም ኢየሱስ ስቃዩ በጣም ከባድ በነበረበት ወቅትም እንኳ ስድብ ወይም እርግማን ከመናገር ይልቅ ጠላቶቹን ይቅር ሲል (ሉቃስ 23፥34)፣ ወይም ጨለማው በምድር ላይ ሲወርድና ምድር ስትናወጥ (ማቴዎስ 27፥45፣51) ተመልክቶ ይሆናል። ይህ የአረማዊ ወታደር ምስክርነት ራሱ ትንቢታዊ ምልክት ነው፦ የመስቀሉ እውነተኛ ትርጉም ገና ለአይሁድ ብቻ ሳይሆን ለአሕዛብ ሁሉ ይገለጣል የሚለውን ይተነብያል። ዛሬም ቢሆን፣ ማንኛውም ልብ ወደ መስቀሉ በእውነት ሲመለከት፣ ተመሳሳይ ምስክርነት ይሰጣል - "በእውነት ይህ የእግዚአብሔር ልጅ ነው።"

መስቀላዊ ሕይወት

መስቀሉ የአማኙን የውስጥ ማንነትና የኑሮ ዘይቤ በጽኑ ይቀርጻል፤ ሐዋርያው ጳውሎስ እንደሚለው "ከክርስቶስ ጋር ተሰቅዬአለሁ፤ እኔም ሕያው ሆኜ አልኖርም ክርስቶስ ግን በእኔ ሕያው ሆኖ ይኖራል" (ገላትያ 2፥20)። ይህ ጥቅስ ጳውሎስ ራሱን ከክርስቶስ ስቅለት ጋር በእምነት እንዴት እንደተዋሐደ የሚገልጽ ግላዊ ምስክርነት ነው፤ የድሮው ማንነቱ — በራስ መተማመንና በራስ ጽድቅ የተሞላው ማንነቱ — በመስቀል ላይ ሞቷል፣ አዲሱ ማንነቱ ደግሞ ሙሉ በሙሉ በክርስቶስ ላይ የተመሠረተ ነው። ይህ ማለት ክርስቲያናዊ ሕይወት "መስቀላዊ ሕይወት" ነው፤ ይህም ለኃጢአት፣ ለዓለምና ለራስ ወዳድነት የሞተ፣ ለእግዚአብሔር ግን በክርስቶስ ሕያው የሆነ አዲስ ማንነት ነው።

ይህ እውነታ ለልበ-ሙሉነትና ለድፍረት መሠረት ይሆነናል፤ ምክንያቱም በመስቀሉ ደም የነጻ ሕሊና ስላለን፣ ያለ ፍርሃትና ያለ ኩነኔ ወደ ጸጋው ዙፋን እንቀርባለን (ዕብራውያን 4፥16)። "እንግዲህ ምሕረትን እንድንቀበል በሚያስፈልገንም ጊዜ የሚረዳንን ጸጋ እንድናገኝ ወደ ጸጋው ዙፋን በእምነት እንቅረብ" የሚለው ጥሪ፣ ኃጢአተኛ ልብ ብዙውን ጊዜ ራሱን ከሚያርቅበት ፍርሃት ተቃራኒ ነው። መስቀሉ ለእኛ የድነት መንገድ እንደሆነው ሁሉ፣ በእኛ ውስጥ ደግሞ ለሌሎች ራስን አሳልፎ የመስጠትና የትሕትና አርአያ ሆኖ ይገለጣል (ፊልጵስዩስ 2፥5-8)፤ የክርስቶስን አስተሳሰብ የያዘ ልብ፣ ራሱን ዝቅ በማድረግ ሌሎችን የማገልገል ልብ ይሆናል።

የመስቀሉ ኃይል

መስቀሉ አማኙ በመከራና በፈተና ውስጥ ሲያልፍ ጽናትን የሚሰጥ ተግባራዊ መሣሪያ ነው። ክርስቶስ በመስቀል ላይ ድል እንደነሣ፣ አማኙም "የገዛ መስቀሉን ዕለት ዕለት ተሸክሞ" ሲከተለው (ሉቃስ 9፥23) የመስቀሉ ኃይል በድካሙ ውስጥ ይገለጣል። "የገዛ መስቀሉን ዕለት ዕለት ተሸክሞ" የሚለው ትዕዛዝ ዕለታዊ፣ ተከታታይ ራስን የመካድ ልምምድን ያመለክታል፤ ይህ ደግሞ የአንድ ጊዜ ውሳኔ ብቻ ሳይሆን፣ ዕለት በዕለት ለራስ ወዳድነት የመሞት ጉዞ ነው። ይህ ሕይወት ከውድቀት ወደ ክብር፣ ከሞት ወደ ትንሣኤ የሚደረግ ጉዞ ነው፤ ይህም የክርስትና ተስፋ ማኅተም ነው።

የኢየሱስ ስቅለት የመጽሐፍ ቅዱስ ወሳኝ ኩነትና የእግዚአብሔር ቤዛዊ ዕቅድ "ጥምር ነጥብ" ነው። በጭስ በተሞሉ መቅደሶችና በሐዘን በተሞሉ ትንቢቶች ሲጠባበቁት የነበረው ያ ታላቅ ቀን በጎልጎታ ፍጻሜውን አግኝቷል። እዚያም ኢየሱስ "በእኛ ፋንታ ራሱን ለእግዚአብሔር አቅርቧል"። መስቀሉ የእግዚአብሔር ጽድቅ፣ ምሕረትና የመንግሥቱ ዓላማዎች የሚገናኙበት ስፍራ ሆኖ ለዘላለም ይኖራል። እርሱ የጥበብ ሁሉ ጥበብ፣ የኃይልም ሁሉ ኃይል ነው!