ይህ ገጽ በዋናነት የስልታዊ ነገረ መለኮትን መደበኛ ቅደም ተከተል በመከተል የተዘጋጀ ነው። ይዘቱም ስለ መለኮታዊ መገለጥ (መጽሐፍ ቅዱስ)፣ ስለ እግዚአብሔር ማንነትና የሥላሴ ትምህርት፣ ስለ ክርስቶስ ማንነትና የማዳን ሥራ፣ ስለ ሰው ልጅ ተፈጥሮና የኃጢአት ውድቀት፣ ስለ ድነት (ደህንነት) መንገድ፣ ስለ ቤተ ክርስቲያንና ሥርዓቶቿ፣ እንዲሁም ስለ መጨረሻው ዘመን (ኤስካቶሎጂ) ያለንን መሠረታዊ የእምነት አቋም በግልጽ ያብራራል።
የነገረ መለኮት አቀራረባችን ከ16ኛው ክፍለ ዘመን የፕሮቴስታንት ተሐድሶ በተወረሰውና አምስቱን አዕማድ (Sola Scriptura, Sola Gratia, Sola Fide, Solus Christus, Soli Deo Gloria) መሠረት ባደረገው ጽኑ የእምነት አንቀጽ ላይ የቆመ ነው። ይሁን እንጂ፣ ይህን ታሪካዊ መሠረት ከ20ኛው ክፍለ ዘመን አንስቶ በኢትዮጵያ ውስጥ ስር ከሰደደው ወንጌላዊ እና ጴንጤቆስጤአዊ መንፈሳዊ ልምምድ ጋር በአግባቡ በማዋሃድ የዘመናችንን አማኝ በሚመጥን መልኩ ቀርቧል። እያንዳንዱ የትምህርት ርዕስ ጥልቅ የሆነ የመጽሐፍ ቅዱስ ማስረጃን፣ የታሪካዊ አብያተ ክርስቲያናት ጉባኤያትን ውሳኔዎች፣ እንዲሁም አማራጭ አመለካከቶችን በንጽጽር ሰንጠረዥ አቅፎ ይዟል። ይህም አንባቢው በበቂና ሚዛናዊ መረጃ ላይ ተደግፎ የራሱን የእምነት አቋም እንዲመረምርና እንዲመዝን ያስችለዋል።
ግልጽነትን ለመፍጠር ሲባል፣ ይህ ጽሑፍ የነገረ መለኮት ትምህርቶችን በሚከተሉት ሦስት ዋና ዋና ደረጃዎች ይከፍላቸዋል፦
ክፍል አንድ
እግዚአብሔር ራሱን ለሰው ልጅ በሁለት ዋና ዋና መንገዶች ገልጿል፦ አጠቃላይ መገለጥ በፍጥረት፣ በሰው ልጅ ሕሊና እና በታሪክ ሂደት ውስጥ ለሁሉም ሰዎች የተሰጠ ቢሆንም፣ ሰውን ወደ ድነት (ደህንነት) ለማድረስ ግን በቂ አይደለም (መዝ. 19፥1-4፤ ሮሜ 1፥19-20፤ ሮሜ 2፥14-15)። በሌላ በኩል ልዩ መገለጥ በነቢያትና በሐዋርያት አማካኝነት የተሰጠ፣ በመጨረሻም ራሱ ቃል በሆነው በኢየሱስ ክርስቶስ የተገለጠ (ዕብ. 1፥1-2)፣ አሁን ደግሞ በተጻፈው መጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ብቻ ተጠቃሎ የሚገኝ ነው።
በዘመናችን የሚነገሩ ራእዮች ወይም ትንቢቶች (የካሪዝማቲክ ልምምዶች) ካሉ፣ ፍጹም በሆነው በቀኖናዊው የመጽሐፍ ቅዱስ ሥልጣን ሥር ብቻ ሊመዘኑ ይገባል። ከመጽሐፍ ቅዱስ እውነት ጋር የሚጋጭ ማንኛውም "አዲስ መገለጥ" ተቀባይነት የሌለውና ውድቅ የሚደረግ ነው።
መጽሐፍ ቅዱስ ሕያውና የሚሠራ፣ ዘላለማዊ የሆነ የእግዚአብሔር ቃል ነው። ለእምነታችንና ለክርስቲያናዊ የሕይወት ልምምዳችን ፍጹም ብቁ፣ የማይሳሳት፣ የመጨረሻና የበላይ ሥልጣን ያለው ብቸኛ መመሪያችን ነው። "ትንቢት ከቶ በሰው ፈቃድ አልመጣምና፥ ዳሩ ግን የእግዚአብሔር ቅዱሳን ሰዎች በመንፈስ ቅዱስ ተነድተው ተናገሩ" (2 ጴጥ. 1፥21)። እንዲሁም ሐዋርያው ጳውሎስ እንዳረጋገጠው፣ "የእግዚአብሔር መንፈስ ያለበት [God-breathed] መጽሐፍ ሁሉ ለትምህርትና ለተግሣጽ ልብንም ለማቅናት በጽድቅም ላለው ምክር ደግሞ ይጠቅማል" (2 ጢሞ. 3፥16)።
የ"መንፈስ አነሳሽነትን" (Inspiration) ምንነት በተመለከተ በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ የተለያዩ አመለካከቶች ተነስተዋል። ሆኖም የተሐድሶ እና የወንጌላውያን አማኞች በጽኑ የሚቆሙበት አቋም የቃል-በቃልና የሙሉ-ሐሳብ አነሳሽነት የሚባለው ነው። ይህ መጽሐፍ ቅዱሳዊ እውነት የሚያስገነዝበን፣ መንፈስ ቅዱስ የጸሐፊዎቹን ግላዊ የአጻጻፍ ስልት፣ የታሪክ ዳራ፣ የቃላት ምርጫና ስብዕና ሳይሽር፤ ነገር ግን በተጻፈው እያንዳንዱ ቃል እና በጠቅላላ ሐሳቡ ውስጥ፣ እርሱ ሊያስተላልፍ የፈለገው መለኮታዊ መልእክት ያለ አንዳች ስህተትና እንከን በትክክል እንዲሰፍር በበላይነት ተቆጣጥሮ መርቷቸዋል ማለት ነው።
| የመለኮታዊ አነሳሽነት ሞዴል | ይዘት እና አተረጓጎም | መጽሐፍ ቅዱሳዊና ወንጌላዊ ምዘና |
|---|---|---|
| ቀጥተኛ የቃላት ትእዛዝ (Dictation Theory) |
እግዚአብሔር ቃላቱን ቃል-በቃል ሲነግር፣ ጸሐፊዎቹ ያለ አንዳች የራሳቸው ተሳትፎ እንደ ማሽን (ሮቦት) ብቻ ጽፈዋል የሚል አመለካከት ነው። | የጸሐፊዎችን ስብዕና፣ ስሜት፣ የምርምር ጥረትና የስነ-ጽሑፍ ዘይቤ ልዩነት (ምሳሌ፡ የሉቃስና የዮሐንስ ልዩነት) ሙሉ በሙሉ ስለሚክድ ውድቅ እናደርገዋለን። |
| የቃል-ሙሉ አነሳሽነት (Verbal Plenary) ✓ ጤናማው አቋማችን |
መንፈስ ቅዱስ የጸሐፊዎቹን ልዩ የሕይወት ተሞክሮ፣ ቋንቋና ስብዕና እየተጠቀመ፤ ውጤቱ ግን ፍጹም የእግዚአብሔር ቃል እንዲሆን አድርጓል። | የቺካጎን የመጽሐፍ ቅዱስ ስህተት አልባነት መግለጫ (1978) መሠረት ያደረገ ነው። የመጽሐፍ ቅዱስን ጥበባዊ የሰው ልጅ ልዩነትና መለኮታዊ ትክክለኛነት በሚገባ ያስታርቃል። |
| ተለዋዋጭ አነሳሽነት (Dynamic / Neo-Orthodox) |
መጽሐፍ ቅዱስ የሰው ልጅ ምስክርነት ነው፤ ሆኖም እግዚአብሔርን ስንገናኝ ለእኛ "የእግዚአብሔር ቃል ይሆንልናል" እንጂ ራሱ ቃሉ አይደለም ይላል። | የእግዚአብሔርን ቃል ተጨባጭ (Objective) ታሪካዊ እውነትነትና ሥልጣን ገፍፎ፣ ወደ ግለሰብ ስሜታዊ ልምምድ (Subjective) ዝቅ ስለሚያደርግ አንቀበለውም። |
| ሊበራል / ታሪካዊ-ሂሳዊ (Liberal / Critical) |
መጽሐፍ ቅዱስ እንደ ማንኛውም ጥንታዊ የሰው ልጅ ፍልስፍናና ታሪክ መጽሐፍ ብቻ ይታያል፤ መለኮታዊ ጣልቃ ገብነትና ተአምራት ውድቅ ይደረጋሉ። | መሠረታዊውን የክርስትና እምነት የሚያፈርስ እና የእግዚአብሔርን ሉዓላዊነት የሚክድ በመሆኑ ሙሉ በሙሉ እንቃወመዋለን። |
ስህተት አልባነት የሚባለው ጽንሰ-ሐሳብ በጥብቅ የሚያመለክተው በመንፈስ ቅዱስ መሪነት በተጻፉት የመጀመሪያዎቹ የእጅ ጽሑፎች ላይ እንጂ፣ በየዘመናቱ በተደረጉት የትርጉም ሥራዎች ወይም የሰው ግልባጮች ላይ አይደለም። ይሁን እንጂ፣ ዘመናዊው የስነ-ጽሑፍ ጥናት እንዳረጋገጠው፣ አሁን በእጃችን የሚገኘው መጽሐፍ ቅዱስ በታሪክ፣ በዶክትሪን፣ በሳይንስም ሆነ በሥነ-ምግባር አኳያ ፍጹም አስተማማኝና ትክክለኛ መሆኑን በሺዎች የሚቆጠሩ ጥንታውያን የእጅ ጽሑፍ ማስረጃዎች ያረጋግጣሉ።
መጽሐፍ ቅዱስን በምንተረጉምበት ጊዜ፣ ጽሑፉ ራሱ በግልጽ ምሳሌያዊ (Allegorical/Poetic) መሆኑ ካልታወቀ በስተቀር፣ "ሰዋስዋዊና ታሪካዊ የአፈታት ዘይቤ" በመጠቀም ቀጥተኛና ተፈጥሮአዊ ትርጉሙን እንወስዳለን። መጽሐፍ ቅዱስ ራሱን ይተረጉማል ። ለምሳሌ፡- የዘፍጥረት መጽሐፍ ስለ አዳምና ሔዋን የሚያቀርበውን ትረካ እንደ ምናባዊ ተረት ሳይሆን፣ እንደ እውነተኛ ታሪካዊ የሰው ዘር የመጀመሪያ ወላጆቻችን አድርገን እንቀበላለን። ምክንያቱም፣ ሐዋርያው ጳውሎስ የክርስቶስን (የኋለኛው አዳም) የማዳን ሥራ፣ ከታሪካዊው አዳም ውድቀት ጋር በጥብቅ ስለሚያስተሳስረው ነው (ሮሜ 5፥12-19፤ 1 ቆሮ. 15፥21-22)።
የብሉይ ኪዳን 39 መጻሕፍት እና የአዲስ ኪዳን 27 መጻሕፍት (በድምሩ 66ቱ መጻሕፍት) ብቻ ቀኖናዊ እና ራሳቸውን በራሳቸው የሚያረጋግጡ የእግዚአብሔር ቃላት ናቸው ብለን እናምናለን። መጽሐፍ ቅዱስ ቀኖናዊ ሥልጣኑን ያገኘው ከቤተ ክርስቲያን ውሳኔ ሳይሆን፣ ቤተ ክርስቲያን ቀድሞውኑ የነበረውንና በመንፈስ ቅዱስ የተጻፈውን የእግዚአብሔር ቃል ለይታ በማወቅ ተቀብላዋለች።
በዚህም ምክንያት ከመጽሐፍ ቅዱስ ጋር እኩል ሥልጣን አለው ከሚባለው የሮማ ካቶሊክ ወይም ከኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ "ቅዱስ ትውፊት" እንዲሁም ከአዋልድ መጻሕፍት ተጨማሪነት እንለያለን። እነዚህ ጽሑፎች ታሪካዊ ጠቀሜታ ሊኖራቸው ቢችልም፣ ከቀኖናው ውጭ ናቸው። “ብቸኛ ሥልጣን” ማለት መጽሐፍ ቅዱስ ብቻ ለእምነታችንና ለክርስቲያናዊ ሕይወታችን የመጨረሻና ከሁሉ የበላይ የሆነ ሥልጣን አለው ማለት ነው። ይህ ሲባል ግን ክርስቲያናዊ ትውፊትን፣ ጤናማ የማመዛዘን ችሎታን፣ ወይም የቤተ ክርስቲያንን ታሪካዊ ውሳኔዎች ፈጽሞ ችላ እንላለን ማለት አይደለም ፤ ይልቁንም እነዚህ ሁሉ ለመጽሐፍ ቅዱስ ሥልጣን ተገዢ ናቸው ማለት ነው።
ክፍል ሁለት
እግዚአብሔር በራሱ ሕልውና ያለው ፣ ማንም ያልፈጠረው፣ ወደር የሌለውና ፍጹም ሉዓላዊ የሆነ አምላክ ነው። ከእርሱ በፊት ሌላ አምላክ አልነበረም፤ ከእርሱም በኋላ የሚፈጠር የለም፤ እርሱ የዘመናት ንጉሥ፣ ከዘላለም እስከ ዘላለም ጸንቶ የሚኖር አምላክ ነው። "ተራሮች ሳይወለዱ፥ ምድርና ዓለም ሳይሠሩ፥ ከዘላለም እስከ ዘላለም ድረስ አንተ ነህ" (መዝ. 90፥2)።
ስልታዊ ነገረ መለኮት መጽሐፍ ቅዱስን መሠረት በማድረግ የእግዚአብሔርን ባሕርያት በሁለት ዋና ዋና ምድቦች ይከፍላቸዋል፦
| ምድብ | መለኮታዊ ትርጉም | ባሕርያት እና መጽሐፍ ቅዱሳዊ ማስረጃ |
|---|---|---|
| የማይተላለፉ ባሕርያት |
በፍጥረት ውስጥ ፈጽሞ የማይገኙ፣ ከሰው ጋር የማይጋራቸውና ለእግዚአብሔር ብቻ የተለዩ የጌትነት ባሕርያት። |
|
| የሚተላለፉ ባሕርያት |
እግዚአብሔር ለሰው ልጅ (በእግዚአብሔር መልክ በመፈጠሩ የተነሳ) በተወሰነ ደረጃ ያካፈላቸውና በቅድስና ሕይወት ልንመስለው የተጠራንባቸው ባሕርያት። |
|
እግዚአብሔር መንፈስ ነው (ዮሐ. 4፥24)፤ ስለሆነም በቁስ አካል የማይወሰን፣ ውስብስብ የአካል ክፍሎች የሌሉት ፍጹም አንድነት ነው። እርሱ ብቻውን በልብ መታመን፣ በፍጹም አእምሮ ሊመለክ (ዘፍ. 24፥26፤ ራእይ 7፥11)፣ ሊገለገል (ማቴ. 4፥10) እንዲሁም ስሙ ለዓለም ሁሉ በክብር ሊታወጅ ይገባዋል (ማቴ. 28፥19፤ ሐዋ. 1፥8)።
በእግዚአብሔር ሥሉስ አሐዳዊነት አጥብቀን እናምናለን። ይህ ማለት፡ ከዘላለም እስከ ዘላለም ሦስት የተለዩ አካላት ያሉት አንድ አምላክ (One Being/Essence) አለ ፤ እነርሱም አብ፣ ወልድ (ኢየሱስ ክርስቶስ) እና መንፈስ ቅዱስ ናቸው።
ጥንታዊውና ታሪካዊው የቤተ ክርስቲያን ቀመር ይህንን ምስጢር በሦስት መሠረታዊ ማረጋገጫዎች ይገልጸዋል፦
ይህ ጽንሰ-ሐሳብ ከሰው አእምሮ በላይ የሆነ መለኮታዊ ምስጢር እንጂ፣ አመክንዮአዊ ተቃርኖ አይደለም። ምክንያቱም "አካል" ( ማንነት) እና "ባሕርይ" ( ምንነት) የተለያዩ ነገሮች ናቸው። እግዚአብሔር በባሕርዩ (Essence) አንድ ሲሆን፣ በአካሉ (Person) ግን ሦስት ነው።
"ኢየሱስም ከተጠመቀ በኋላ ወዲያው ከውኃ ወጣ፤ እነሆም፥ ሰማያት ተከፈቱ የእግዚአብሔርም መንፈስ እንደ ርግብ ሲወርድ በእርሱ ላይም ሲመጣ አየ፤ እነሆም፥ ድምፅ ከሰማይ መጥቶ፦ በእርሱ ደስ የሚለኝ የምወደው ልጄ ይህ ነው አለ።" ማቴዎስ 3፥16-17
"የጌታችን የኢየሱስ ክርስቶስ ጸጋ፥ የእግዚአብሔርም ፍቅር፥ የመንፈስ ቅዱስም ኅብረት ከሁላችሁ ጋር ይሁን።" 2 ቆሮንቶስ 13፥14
የፕሮቴስታንት ተሐድሶ የካቶሊክ እና የኦርቶዶክስ ቤተ ክርስቲያንን የድነት (ደህንነት) ትምህርት አጥብቆ ቢቃወምም፣ ስለ እግዚአብሔር ማንነትና ስለ ክርስቶስ አካል የወሰኑትን የመጀመሪያዎቹን አራት ዓለም አቀፋዊ ጉባኤዎች ውሳኔ ሙሉ በሙሉ እንደ መጽሐፍ ቅዱሳዊ እውነት ይቀበላል፦
325 ዓ.ም የኒቅያ ጉባኤ
አርዮሳዊነትን (ኢየሱስ ፍጡር ነው የሚለውን) አውግዞ፣ ወልድ ከአብ ጋር "አንድ ባሕርይ" (Homoousios) እንዳለው አጸደቀ።
381 ዓ.ም የቁስጥንጥንያ ጉባኤ
የመንፈስ ቅዱስን ሙሉ አምላክነት አረጋገጠ፤ የኒቅያ-ቁስጥንጥንያ የሃይማኖት መግለጫ በአሁኑ ቅርጹ ተጠናቀቀ።
431 ዓ.ም የኤፌሶን ጉባኤ
ንስጥሮሳዊነትን (ክርስቶስ ሁለት የተከፋፈሉ አካላት ነው የሚለውን) አውግዞ የክርስቶስን አካላዊ አንድነት አጸደቀ።
451 ዓ.ም የኬልቄዶን ጉባኤ
ክርስቶስ "ያለ ድብልቅ፣ ያለ ለውጥ፣ ያለ መከፋፈል፣ ያለ መለያየት" ሁለት ባሕርያት ያሉት አንድ አካል መሆኑን አወጀ (Hypostatic Union)።
እንደ ጆን ካልቪን እና ማርቲን ሉተር የመሳሰሉት የተሐድሶ አባቶች፤ የሥላሴ ትምህርት ከመጽሐፍ ቅዱስ በቀጥታ የሚመነጭ የማይናወጥ የክርስትና የማዕዘን ድንጋይ መሆኑን አስረግጠው ተናግረዋል። በ20ኛው ክፍለ ዘመን የተነሳው የጴንጤቆስጤ ንቅናቄም ይህንኑ ትምህርት አጥብቆ ይዟል። ምንም እንኳን "ኢየሱስ ብቻ" (Oneness Pentecostalism) የሚባሉ የኑፋቄ ቡድኖች ይህንን ቢቃወሙም፣ ዋናውና ጤናማው የወንጌላውያንና የጴንጤቆስጤ ንቅናቄ የሥላሴን እውነት አጥብቆ የሚጠብቅ ነው።
| የኑፋቄው ስም | የተሳሳተው ትምህርት (አባባል) | ውድቅ የተደረገበት እውነት |
|---|---|---|
| አርዮሳዊነት (Arianism) |
ወልድ ከአብ የተፈጠረ የመጀመሪያው ፍጡር እንጂ ከዘላለም የነበረ፣ ከአብ ጋር አንድ ባሕርይ ያለው አምላክ አይደለም ይላል። | በኒቅያ ጉባኤ (325 ዓ.ም) ወልድ ያልተፈጠረ (Begotten, not made) መሆኑ ተረጋግጦ ውድቅ ተደርጓል። |
| ሞዳሊዝም / ሳቤሊያኒዝም (Modalism) |
አብ፣ ወልድ፣ መንፈስ ቅዱስ የአንድ አካል የተለያዩ "ጭንብሎች" ወይም በየዘመናቱ የተገለጠባቸው ተለዋዋጭ ሚናዎች (Modes) ናቸው ይላል። | የአካላትን መለያየት ስለሚክድ (ለምሳሌ ኢየሱስ ሲጠመቅ አብ ከሰማይ መናገሩን ስለሚቃረን) ውድቅ ተደርጓል። |
| ትሪቲይዝም (Tritheism) |
ሦስቱ አካላት ሦስት የተለያዩ አማልክት ናቸው በማለት የእግዚአብሔርን አንድነት ይክዳል። | መጽሐፍ ቅዱስ "አንድ አምላክ ብቻ አለ" (ዘዳ. 6፥4) ከሚለው ፍጹም እውነት ጋር ስለሚላተም ይወገዛል። |
| ንዑስ-ተዋረድነት (Subordinationism) |
ወልድና መንፈስ ቅዱስ በማንነታቸው (Ontologically) ከአብ ያነሱ ወይም የበታች ናቸው ይላል። | ሦስቱም አካላት በእኩል ክብርና ኃይል፣ አንድ አምላክ በመሆናቸው ውድቅ ተደርጓል። |
ክፍል ሦስት
ኢየሱስ ክርስቶስ ፍጹም ሰው የሆነው ዘላለማዊ ቃል (እግዚአብሔር) ነው። "በመጀመሪያ ቃል ነበረ፥ ቃልም በእግዚአብሔር ዘንድ ነበረ፥ ቃልም እግዚአብሔር ነበረ" (ዮሐ. 1፥1)። "ቃልም ሥጋ ሆነ፥ በእኛም አደረ" (ዮሐ. 1፥14)። "በእርሱ የመለኮት ሙላት ሁሉ በሰውነት ተገልጦ ይኖራልና" (ቆላ. 2፥9)። እርሱ ሙሉ አምላክ እና ሙሉ ሰው ነው፤ መለኮታዊ እና ሰብዓዊ ባሕርያት ያሉት አንድ አካል እንጂ፣ ሁለት የተለያዩ አካላት አይደለም። እነዚህ ሁለቱ ባሕርያት ያለ ድብልቅ፣ ያለ ለውጥ፣ ያለ መከፋፈል እና ያለ መለያየት በአንድ አካል ውስጥ አብረው ይኖራሉ (የኬልቄዶን ጉባኤ ውሳኔ፣ 451 ዓ.ም)።
"እርሱ በእግዚአብሔር መልክ ሲኖር ሳለ ከእግዚአብሔር ጋር መተካከልን መቀማት እንደሚገባ ነገር አልቈጠረውም፥ ነገር ግን የባሪያን መልክ ይዞ... ራሱን ባዶ አደረገ" (ፊልጵ. 2፥5-11)። ይህ "ራስን ባዶ ማድረግ" (Kenosis) የሚለው ቃል፣ ክርስቶስ መለኮታዊ ባሕርያቱን ተወ ማለት አይደለም፤ ይልቁንም የመለኮታዊ ክብሩንና መብቶቹን ውጫዊ አገላለጽ በራሱ ፈቃድ በመተው የባሪያን መልክ መያዙን ያሳያል። ስለዚህ፣ ክርስቶስ መለኮትነቱን ሙሉ በሙሉ ወይም በከፊል ትቷል የሚለው የተሳሳተ ትምህርት በእኛ ዘንድ ውድቅ ይደረጋል።
| የክርስቶሎጂ መናፍቅነት (ኑፋቄ) | የስህተቱ ይዘት |
|---|---|
| ዶሴቲዝም (Docetism) | ክርስቶስ በእውነት ሰው አልነበረም፣ ሥጋውም ማስመሰያ ወይም ምትሃት ብቻ ነበር (ይህንን 1 ዮሐ. 4፥2-3 በጥብቅ ይቃወማል)። |
| አፖሊናሪያኒዝም (Apollinarianism) | ክርስቶስ ሰብዓዊ ሥጋ ብቻ ነበረው እንጂ ፍጹም የሆነ ሰብዓዊ አእምሮ/ነፍስ አልነበረውም ይላል። |
| ንስጥሮሳዊነት (Nestorianism) | ክርስቶስ በአንድ ላይ የተጣበቁ ሁለት የተለያዩ አካላት (መለኮታዊና ሰብዓዊ አካላት) እንጂ አንድ አካል አይደለም ይላል። |
| ኤውቲኪያኒዝም / ሞኖፊዚቲዝም | ሁለቱ ባሕርያት (መለኮትና ትስብእት) ተዋህደውና ተደባልቀው ሦስተኛ አዲስ ባሕርይ ፈጥረዋል ይላል። |
| አዶፕሽናዊነት (Adoptionism) | ኢየሱስ እንደ ማንኛውም ተራ ሰው ተወልዶ፣ በኋላ በሕይወት ዘመኑ መለኮታዊ "ልጅነትን" (Adoption) የተቀበለ ነው ይላል። |
የክርስቶስ የሞቱ ትርጉም በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ በተለያዩ ማዕዘናት ተብራርቷል። መጽሐፍ ቅዱስም ስለ ሞቱ ብዙ ገጽታዎችን (እንደ ቤዛነት፣ ድል አድራጊነት፣ የእግዚአብሔርን ፍትሕ ማርካት፣ እና ምትክ መሆንን) ስለሚያካትት፣ እነዚህ ሐሳቦች እርስ በርስ የሚደጋገፉ እንጂ የሚቃረኑ አይደሉም። ይሁን እንጂ፣ የተሐድሶ ነገረ መለኮት የቅጣት ምትክነትን (Penal Substitutionary Atonement) የመስቀሉ የማዳን ሥራ ማዕከላዊ እና ወሳኝ ትርጉም አድርጎ ይቀበለዋል፦
| ሞዴል | ዋና አራማጅ | ማጠቃለያ | የእኛ አቋም / ግምገማ |
|---|---|---|---|
| ቤዛ / ድል አድራጊ (Ransom / Christus Victor) |
ኦሪገን፣ ጎርጎርዮስ ዘኑሲስ | ክርስቶስ ሰይጣንን ድል በመንሳት ሰውን ከኃጢአት ግዞት ነጻ አወጣ (ቆላ. 2፥15)። | እውነተኛ ገጽታ ቢሆንም፣ የክርስቶስን ሞት ሙሉ በሙሉ ለማብራራት ብቻውን በቂ አይደለም። |
| እርካታ (Satisfaction Theory) |
አንሴልም (11ኛው ክ.ዘ.) | የሰው ኃጢአት የእግዚአብሔርን ክብር አጉድሏል፤ ስለዚህ ክርስቶስ ፍጹም መሥዋዕት በመሆን ያንን ክብር መልሷል። | ጠቃሚ መሠረት ጥሏል፤ የተሐድሶው ትምህርት ይህንን እንደ መነሻ እርከን ይቀበለዋል። |
| ሥነ-ምግባራዊ ተጽዕኖ (Moral Influence) |
ፒተር አቤላርድ (12ኛው ክ.ዘ.) | የመስቀሉ ብቸኛ ትርጉም፣ የእግዚአብሔርን ታላቅ ፍቅር በማሳየት የሰው ልጅ ንስሐ እንዲገባ ማነሳሳት ብቻ ነው። | በኃጢአት ላይ ያለውን የእግዚአብሔርን ፍትሕና ቁጣ ችላ ስለሚል ፈጽሞ በቂ ያልሆነ ማብራሪያ ነው። ውድቅ እናደርገዋለን። |
| የቅጣት ምትክነት (Penal Substitution) |
የፕሮቴስታንት ተሐድሶ አባቶች (ካልቪን፣ ሉተር) | ክርስቶስ በእኛ ምትክ በመሆን፣ የእግዚአብሔርን ፍትሓዊ የኃጢአት ቅጣት በራሱ ላይ ተቀብሎ ዕዳችንን ከፈለልን (ኢሳ. 53፥5-6፤ 2 ቆሮ. 5፥21፤ ገላ. 3፥13)። | የእኛ ማዕከላዊ አቋም ይህ ነው! ሌሎቹን ገጽታዎች (እንደ ድል አድራጊነትና እርካታን) በውስጡ አቅፎ ይዟል። |
"ገና ደካሞች ሳለን ክርስቶስ ዘመኑ ሲደርስ ስለ ኃጢአተኞች ሞቶአልና" (ሮሜ. 5፥6)። ቃል ሥጋ ሆኖ፣ ኃጢአታችንን በገዛ ሥጋው በመስቀል ላይ ተሸክሞ (1 ጴጥ. 2፥24) በእኛ ምትክ ሞተ። በዚህም የእግዚአብሔር ፍትሕ ተሟልቷል፤ በእኛ ላይ የነበረው የዕዳ ጽሕፈትም ተደምስሷል (ቆላ. 2፥14)። የካቶሊክ ቤተ ክርስቲያን፣ ሰዎች ከሞት በኋላ በሚያልፉበት ስቃይ (Purgatory) እና በመልካም ሥራቸው የኃጢአት ዕዳቸውን በከፊል መክፈል ይችላሉ ስትል፤ ሉተርና ካልቪን ግን የክርስቶስ ሞት ብቻ የእግዚአብሔርን ፍትሕና ቁጣ ሙሉ በሙሉ በማብረድ የሰው ልጅን ዕዳ መቶ በመቶ መሰረዙን አስተምረዋል።
ማሳሰቢያ፦ አንዳንድ ዘመናዊ "የብልጽግና ወንጌል" አስተማሪዎች፣ ኢየሱስ ከመስቀሉ ሞት በተጨማሪ "በመንፈሱ ሞቶ" በሲኦል ውስጥ ሲሠቃይ ነበር የሚል ከባድ ስህተት ያስተምራሉ። ይህ ትምህርት የመስቀሉን የማዳን ሥራ ፍጹምነትና በቂነት የሚክድ በመሆኑ ውድቅ እናደርገዋለን።
ኢየሱስ ክርስቶስ በተአምራት በመንፈስ ቅዱስ ኃይል ተፀንሶ ከድንግል ማርያም ተወልዷል (ማቴ. 1፥18፤ ሉቃ. 1፥35)። ይህ ተአምራዊ ልደት ክርስቶስን ከሰው ልጅ የዘር ኃጢአት ነጻ ሲያደርገው፣ በሌላ በኩል ደግሞ ጥንታዊውን የነቢያት ትንቢት ፈጽሞታል (ኢሳ. 7፥14)። ስለዚህ እርሱ ኃጢአት አልባ አምላክ ነው።
ኢየሱስ በሦስተኛው ቀን ሞትን ድል አድርጎ፣ የተሰቀለበትንና የስቅለት ቁስል ያለበትን ያንኑ ሥጋ ይዞ በአካል ከመቃብር ተነሥቷል (ዮሐ. 20፥25-28)። ይህ አካላዊ ትንሣኤው ለወንጌላችን መሠረት ነው "ክርስቶስ ካልተነሣ... ስብከታችን ከንቱ ነው" (1 ቆሮ. 15፥14)። እርሱ በአካል ወደ ሰማይ አርጓል፤ በአብ ቀኝ ተቀምጦ እንደ ነቢይ፣ ካህን እና ንጉሥ ሆኖ ያገለግላል። እንዲሁም እንደ መልከ ጼዴቅ ሥርዓት የዘላለም ሊቀ ካህን በመሆን ስለ እኛ ይማልዳል (ዕብ. 6፥20፤ 7፥25)።
ክፍል አራት
የክርስትና እምነት መሠረታዊ አስተምህሮ፣ እግዚአብሔር አጽናፈ ሰማይንና በውስጡ ያለውን ሁሉ በሉዓላዊ ኃይሉ የፈጠረ መሆኑ ነው። "በመጀመሪያ እግዚአብሔር ሰማይና ምድርን ፈጠረ" (ዘፍ. 1፥1)። ይሁን እንጂ የሰው ልጅ አፈጣጠር ከሌላው ፍጥረት ሁሉ የተለየ ነው፤ ምክንያቱም ሰው በእግዚአብሔር መልክና ምሳሌ ተፈጥሯል (ዘፍ. 1፥26-27)። "የእግዚአብሔር መልክ" የሚለው ጽንሰ-ሐሳብ፣ የሰው ልጅ ያለውን የማመዛዘን ችሎታ (ምክንያታዊነት)፣ የሥነ-ምግባር ሕሊና፣ ግንኙነት የመመሥረት ተፈጥሮ፣ እንዲሁም በፍጥረት ላይ የተሰጠውን የአስተዳዳሪነት ኃላፊነት ያጠቃልላል።
መጽሐፍ ቅዱስ ሰውን ሲገልጸው፣ ሥጋና መንፈስ የተዋሃዱበት ፍጹም አካል መሆኑን ያስተምራል። ዘፍጥረት 2፥7 እግዚአብሔር ሰውን "ከምድር አፈር" እንዳበጀውና የሕይወትን እስትንፋስ እፍ እንዳለበት፣ በዚህም ሰው "ሕያው ነፍስ" እንደሆነ ይናገራል። ስለዚህ፣ የሰውነት አካል ጊዜያዊ "ቅርፊት" ሳይሆን፣ የሰው ልጅ እውነተኛ ማንነት ዋና ክፍል ነው። ለዚህም ነው ሞት በመጽሐፍ ቅዱስ እንደ ጠላት የሚቆጠረው (1 ቆሮ. 15፥26)፣ እንዲሁም የመጨረሻው የተስፋችን ግብ በአካል ከሙታን መነሣት የሆነው።
አዳምና ሔዋን በእግዚአብሔር ላይ ባመጹ ጊዜ (ዘፍ. 3) የሰውን ልጅ የመጀመሪያ ተፈጥሮ በሙሉ አበላሹ፤ ይህ የመጀመሪያ ኃጢአት እና በውጤቱም የመጣው ብልሽት በአዳም ዘሮች ሁሉ ላይ ተላልፏል (ሮሜ 5፥12-19)።
"ጠቅላላ ብልሽት" ሲባል፣ እያንዳንዱ ሰው ሊያደርገው በሚችለው ጥግ ሁሉ ፍጹም ክፉ ነው ማለት አይደለም። ይልቁንም፣ ኃጢአት የሰውን አጠቃላይ ማንነትና ክፍሎች ሁሉ (ማለትም አእምሮን፣ ፈቃድን፣ እና ስሜትን) በክፋት ነክቶታል እንዲሁም አበላሽቶታል ማለት ነው። ከዚህ የተነሳ፣ የሰው ልጅ በራሱ ጥረትና ችሎታ ወደ እግዚአብሔር ለመቅረብ ፈጽሞ አይችልም። "የላከኝ አብ ከሳበው በቀር ወደ እኔ ሊመጣ የሚችል የለም" (ዮሐ. 6፥44)፤ እንዲሁም "ለፍጥረታዊ ሰው የእግዚአብሔር መንፈስ ነገር ሞኝነት ነውና አይቀበለውም፤ በመንፈስም የሚመረመር ስለ ሆነ ሊያውቀው አይችልም።" (1 ቆሮ. 2፥14)። ስለዚህ ሰው በራሱ መልካም ሥራ፣ ወይም እምነትንና ሥራን በማጣመር መዳንን ሊያገኝ አይችልም (ኤፌ. 2፥8-9)።
ነጻ ፈቃድ ማለት አንድ ንቃተ ሕሊና ያለው ፍጡር፣ ያለምንም ውጫዊ ግዳጅ በራሱ ምርጫ የማድረግ ችሎታ ነው። እግዚአብሔር የሰውን ልጅ የሞራል ውሳኔ የማድረግ አቅም ያለው ፍጡር አድርጎ ስለፈጠረው፣ ለምናደርጋቸው ድርጊቶች በሙሉ ኃላፊነት አለብን።
ይህ ነጻነት የትኛውንም ምርጫ ያለምንም ተጽዕኖ ማድረግ መቻል ሳይሆን፣ ፈቃዳችን ሁልጊዜ ከውስጣዊ ተፈጥሯችንና ፍላጎታችን ጋር በተስማማ መልኩ የሚመርጥበት ተፈጥሯዊ ነጻነት ነው። ያልዳነ ሰው ያለምንም ውጫዊ ግዳጅ በራሱ ፈቃድ ኃጢአትን ቢመርጥም፣ ልቡና አእምሮው በኃጢአት ስለታወረ በራሱ ኃይል እግዚአብሔርን ለመምረጥም ሆነ በሙላት ለማወቅ አይችልም።
| የፈቃድ አመለካከት | ዋና አራማጅ | የትምህርቱ ይዘት |
|---|---|---|
| ፔላጃኒዝም (Pelagianism) |
ፔላጅዮስ (5ኛው ክ.ዘ.) | ሰው ውርስ ኃጢአት የለበትም፤ የእግዚአብሔር ጸጋ ሳያስፈልገው በራሱ ፈቃድ ብቻ ፍጹም ንጹሕ ሆኖ መኖር ይችላል። (በ418 ዓ.ም የካርቴጅ ጉባኤ በኑፋቄነት አውግዞታል) |
| ከፊል-ፔላጃኒዝም (Semi-Pelagianism) |
አንዳንድ የመካከለኛው ዘመን ትውፊቶች | ሰው በራሱ ኃይል መጀመሪያ ወደ እግዚአብሔር የመዞር አቅም አለው፤ የእግዚአብሔር ጸጋ የሚመጣው ያንን ተከትሎ ለመተባበር ነው። |
| አርሚኒያኒዝም (Arminianism) |
ያዕቆብ አርሚኒየስ፣ ጆን ዌስሊ | እግዚአብሔር "ቀዳሚ ጸጋን" ለሁሉም ሰው ይሰጣል፤ ይህም ጸጋ የተጎዳውን የሰው ፈቃድ መልሶ በማደስ፣ ሰው እግዚአብሔርን ለመምረጥ ወይም ላለመምረጥ ነጻ ምርጫ እንዲኖረው ያደርጋል። |
| የተሐድሶ አቋም (Reformed / Monergism) ✓ የእኛ አቋም |
አውጉስጢኖስ፣ ማርቲን ሉተር፣ ጆን ካልቪን | የሰው ፈቃድ በኃጢአት ስለታሰረ፣ መንፈስ ቅዱስ ቀድሞ ልብን ሳያድስ (Regeneration) ሰው በራሱ ፈቃድ ወደ እምነት ሊመጣ አይችልም (ዮሐ. 1፥13፤ ሕዝ. 36፥26)። |
ክፍል አምስት
እግዚአብሔር ሰዎችን ለዘላለም ሕይወት (ለድነት) በጸጋው ይመርጣል። "ዓለም ሳይፈጠር... በክርስቶስ መረጠን" (ኤፌ. 1፥4-5)፤ "እንግዲያስ ምሕረት ለወደደ ወይም ለሮጠ አይደለም፥ ከሚምር ከእግዚአብሔር ነው እንጂ" (ሮሜ 9፥16)። የተሐድሶ ሥነ-መለኮት ይህንን አሠራር "ቅድመ-ሁኔታ የሌለው ምርጫ" በማለት ይጠራዋል። እግዚአብሔር ሰዎችን የመረጠው ወደፊት የሚያደርጉትን መልካም ሥራ ወይም የሚያሳዩትን እምነት አስቀድሞ ስላየ ሳይሆን (ይህ የአርሚኒያኒዝም አመለካከት ነው)፣ በራሱ ሉዓላዊ፣ ነጻ እና ምስጢራዊ በሆነው የጸጋ ፈቃዱ ብቻ ነው።
የሰው ልጅ መዳን የሚገኘው በጸጋ ብቻ፣ በእምነት ብቻ፣ እንዲሁም በክርስቶስ የማዳን ሥራ ብቻ ነው እንጂ በግል በጎ ሥራችን አይደለም። "ነገር ግን ለማይሠራ፥ ኃጢአተኛውንም በሚያደድቅ ለሚያምን ሰው እምነቱ ጽድቅ ሆኖ ይቆጠርለታል።" (ሮሜ 4፥5)። "ሰው ያለ ሕግ ሥራ በእምነት እንዲጸድቅ እንቆጥራለንና" (ሮሜ 3፥28)። መጽደቅ ሕጋዊ ትርጉም ያለው "ስም ማላበስ" ነው። ይኸውም፣ የክርስቶስ ፍጹም ጽድቅ ለአማኙ በነጻ ተቆጥሮለታል፤ በሌላ በኩል ደግሞ የአማኙ ኃጢአትና ዕዳ በክርስቶስ ላይ ተቆጥሯል (2 ቆሮ. 5፥21)።
የተሐድሶ ሥነ-መለኮት የድነትን (የደህንነትን) ሂደት በጊዜያዊ ሳይሆን በምክንያታዊ ወይም ሎጂካዊ ቅደም ተከተል እንደሚከተለው ያስቀምጠዋል፦
ውጤታማ ጥሪ ፦ መንፈስ ቅዱስ በወንጌል ስብከት አማካኝነት የሰውን ልብ በውጤታማነት ወደ ክርስቶስ ሲጠራ (ሮሜ 8፥30)።
ዳግም መወለድ ፦ መንፈስ ቅዱስ በሰው ውስጥ አዲስ መንፈሳዊ ሕይወትን ሲፈጥር (ዮሐ. 3፥3-8፤ ቲቶ 3፥5)።
እምነት እና ንስሐ ፦ አዲስ የተወለደው ልብ በክርስቶስ በማመን ከኃጢአቱ ሲመለስ (ማር. 1፥15)።
መጽደቅ ፦ እግዚአብሔር አማኙን ከኃጢአት ዕዳ ነጻ መሆኑንና ጻድቅ መሆኑን በሕጋዊ አዋጅ ሲያውጅ (ሮሜ 5፥1)።
ልጅነት ፦ አማኙ የእግዚአብሔር ቤተሰብና ልጅ የመሆን መብት ሲያገኝ (ገላ. 4፥5-6)።
መቀደስ ፦ አማኙ የክርስቶስን አምሳል እየመሰለ የሚሄድበት ቀጣይነት ያለው የሕይወት ሂደት (ሮሜ 6፥1-2፤ ኤፌ. 2፥10)።
ክብር መልበስ ፦ በክርስቶስ ዳግም ምጽዓት ወይም በሞት ጊዜ የሚገኝ የመጨረሻው አካላዊና መንፈሳዊ ፍጹምነት (ሮሜ 8፥30፤ 1 ዮሐ. 3፥2)።
ዳግም መወለድ የእግዚአብሔር ጸጋ ውጤት ሲሆን፣ በእምነት ብቻ የሚፈጸም የመንፈስ ቅዱስ ድንቅ ሥራ ነው። ይህ ሲሆን አማኙ "አዲስ ፍጥረት" ይሆናል (2 ቆሮ. 5፥17)። መቀደስ (ቅድስና) ማለት ደግሞ መንፈስ ቅዱስ አማኙን ክርስቶስን እንዲመስል የሚያደርግበት የዕለት ተዕለት ሂደት ነው። ቅድስና የመዳን ውጤት እንጂ የመዳን ምክንያት (መነሻ) አይደለም።
አንድ ሰው በኢየሱስ ክርስቶስ በእውነት አምኖ ከዳነ በኋላ፣ ያገኘው ድነት (ደህንነት) ፈጽሞ አይጠፋም። ጌታ ኢየሱስ ሲናገር፡ "ወደ እኔም የሚመጣውን ወደ ውጭ ከቶ አላወጣውም... እኔም የዘላለም ሕይወትን እሰጣቸዋለሁ፥ ለዘላለምም አይጠፉም፥ ከእጄም ማንም አይነጥቃቸውም" ብሏል (ዮሐ. 6፥37፣ 10፥27-28)። አንዳንዶች በክርስቶስ ያመኑ መስለው ከታዩ በኋላ ከጊዜ ብዛት ወደ ኋላ ሲመለሱ (ሲክዱ) ይታያል። ይህንን በተመለከተ ሐዋርያው ዮሐንስ፣ "ከእኛ ወገን ቢሆኑ ኖሮ ከእኛ ጋር ጸንተው ይኖሩ ነበር" (1 ዮሐ. 2፥19) እንደሚለው፣ እነዚህ ሰዎች ከመጀመሪያውም እውነተኛ አማኞች አልነበሩም ማለት ነው። ይህ የዘላለም ድነት ዋስትና አስተምህሮ "እንደፈለግን ኃጢአት እንድንሠራ የተሰጠን ፈቃድ" ተደርጎ መተርጎም የለበትም (ሮሜ 6፥1-2)፤ እውነተኛ ድነት፣ በሕይወት ውስጥ ሥር ነቀል የሆነ መንፈሳዊ ለውጥን (መቀደስን) የሚያመጣ ነው።
| የክርክር ርዕስ | ተሐድሶ / ካልቪኒዝም | አርሚኒያኒዝም / ጴንጤቆስጤ | የሮማ ካቶሊክ |
|---|---|---|---|
| የሰው ብልሽት | ሰው ጠቅላላ ብልሽት አለበት፤ ፈቃዱ በኃጢአት ሙሉ በሙሉ ታስሯል ። | ፈቃዱ ተጎድቷል፣ ነገር ግን "በቀዳሚ ጸጋ" አማካኝነት ነጻነቱን መልሶ አግኝቷል። | ተፈጥሮው ቢዳከምም፣ ነጻ ፈቃዱ በከፊል ይሠራል። |
| መለኮታዊ ምርጫ | በእግዚአብሔር ሉዓላዊነት ላይ ብቻ የተመሠረተ ቅድመ-ሁኔታ የሌለው ምርጫ ። | በእግዚአብሔር "ቅድመ-ዕውቀት" (ማለትም ወደፊት እንደሚያምኑ በማወቅ) ላይ የተመሠረተ ምርጫ። | ምርጫ ከቤተ ክርስቲያን ምስጢራት አፈጻጸም ጋር የተቆራኘ ነው። |
| የክርስቶስ ሞት ወሰን | ለተመረጡት ብቻ የሆነ ልዩ ቤዛነት ። | በውጤቱ ለሚያምኑት ቢሆንም፣ አቅሙ ግን ለሁሉም የሆነ ቤዛነት ። | ለሁሉም የቀረበ ሲሆን፣ በምስጢራት አማካኝነት በተግባር ይውላል። |
| የጸጋ አሠራር | የማይቋቋም ጸጋ ፤ እግዚአብሔር የጠራው በእርግጥ ይድናል። | የሰው ልጅ ነጻ ፈቃድ የእግዚአብሔርን ጸጋ ሊቋቋም ወይም ሊያፍነው ይችላል። | ጸጋ በዋናነት በምስጢራት (እንደ ጥምቀት፣ ቁርባን) ይተላለፋል። |
| በእምነት መጽናት | የቅዱሳን ጽናት ፤ እውነተኛ አማኝ ድነቱ ፈጽሞ አይጠፋም። | ሰው በገዛ ፈቃዱ እምነቱን ክዶ ድነቱን ሊያጣ ይችላል (በዌስሊያን ካምፕ)። | ድነት ከባድ በሆነ "የሞት ኃጢአት" ሊጠፋ ይችላል። |
ታሪካዊና አውዳዊ ማስታወሻ፦ ይህ የነገረ-መለኮት ንጽጽር በ18ኛው ክፍለ ዘመን በነበረው ታላቁ መንፈሳዊ መነቃቃት ወቅት በጆርጅ ዊትፊልድ (የካልቪን አቋም አራማጅ) እና በጆን ዌስሊ (የአርሚኒያን አቋም አራማጅ) መካከል በስፋት ተንጸባርቋል።
በኢትዮጵያ ውስጥ የሚገኙ የወንጌላውያንና የጴንጤቆስጤ አብያተ ክርስቲያናት፣ አብዛኛውን ጊዜ የነዚህን ሁለት አቋሞች ድብልቅ ሲያስተምሩ ይታያሉ። ይኸውም፦ በወንጌል ስርጭት ትጋትና በሰው ልጅ የሞራል ኃላፊነት (እንደ አርሚኒያኒዝም) አጥብቀው ሲያምኑ፤ በሌላ በኩል ደግሞ "ድነት ፈጽሞ አይጠፋም" በሚለው የዘላለማዊ ዋስትና አቋም (እንደ ተሐድሶ/ካልቪኒዝም) ጸንተው ይቆማሉ። በሁለቱም ካምፖች ውስጥ በክርስቶስ በቅንነት የሚያምኑ እውነተኛ ክርስቲያኖች እንዳሉ እናውቃለን፤ በመሆኑም ይህ ልዩነት በ"ዋልታ እምነት" ደረጃ ሳይሆን፣ በ"ቤተ-እምነት አቋም" ደረጃ የሚታይ ጉዳይ ነው።
ክፍል ስድስት
ክርስቲያኖች የእግዚአብሔርን ቃል በአንድነት ለመስማት፣ የጌታን እራትና የጥምቀትን ሥርዓት ለመፈጸም፣ እንዲሁም በእውነተኛ ደቀ መዝሙርነት እርስ በርስ ለመታነጽ በቤተ ክርስቲያን ኅብረት ውስጥ እንድንኖር ተጠርተናል (1 ተሰ. 5፥11)።
በዓለም ላይ በርካታ የቤተ ክርስቲያን ማኅበራት ቢኖሩም፣ "አንዲት እውነተኛ ቤተ ክርስቲያን" ተብላ የምትጠራ አንድ ልዩ ምድራዊ ድርጅት ወይም ተቋም የለም። ይልቁንም፣ በዓለም ዙሪያ ያሉ እውነተኛ አማኞች ሁሉ ኢየሱስ ክርስቶስ ራስ በሆነው በዚህ በአንዱና በማይታየው ዓለም አቀፋዊ አካል ውስጥ አባላት ናቸው። ይህ የማይታየው አካል ደግሞ በአካባቢ ደረጃ በሚታዩ የአጥቢያ አብያተ ክርስቲያናት ስብስብ በኩል ይገለጻል።
እያንዳንዱ ክርስቲያን በእግዚአብሔር ፊት እኩል ካህን ነው (1 ጴጥ. 2፥9)፤ በመሆኑም ያለ ምንም ሰብዓዊ አማላጅ በቀጥታ ወደ ክርስቶስ መቅረብ ይችላል። ከዚህም በተጨማሪ፣ ቤተ ክርስቲያን የመንፈስ ቅዱስ ስጦታዎች (እንደ ትንቢት፣ ፈውስ፣ ልሳን የመሳሰሉት - 1 ቆሮ. 12) ዛሬም በንቃት የሚሠሩባት ሕያውና መንፈሳዊ ማኅበረሰብ መሆን እንዳለባት እናምናለን።
በቤተ ክርስቲያን ታሪክ ውስጥ የተለያዩ የአስተዳደር መዋቅሮች ቢኖሩም፣ ዋነኞቹ ሦስቱ የሚከተሉት ናቸው፦
| የአስተዳደር ሞዴል | የሥልጣን መዋቅር | ተወካይ ቤተ እምነቶች |
|---|---|---|
| ኤጲስ ቆጶሳዊ (Episcopal) |
ከላይ ወደ ታች የሚወርድ የሥልጣን ተዋረድ ያለው፣ በኤጲስ ቆጶሳት (ጳጳሳት) እጅ የሚመራ። | የሮማ ካቶሊክ፣ የኦርቶዶክስ፣ እና የአንግሊካን አብያተ ክርስቲያናት። |
| ፕሬስቢቴሪያን |
በምእመናን በተመረጡ የሽማግሌዎች ጉባኤ አማካኝነት የሚመራ ሥርዓት። | የተሐድሶ እና የፕሬስቢቴሪያን አብያተ ክርስቲያናት። |
| ማኅበራዊ / ጉባኤያዊ ✓ የእኛ አቋም |
የአጥቢያው ማኅበር (ምእመናን) ራሱ በራሱ በክርስቶስ ሥልጣን ሥር ገዢ የሆነበት ሥርዓት፤ ሽማግሌዎችና ዲያቆናት በአገልጋይነት ይመራሉ። | የባፕቲስት፣ አብዛኞቹ የወንጌላውያን፣ እና የጴንጤቆስጤ አብያተ ክርስቲያናት። |
እግዚአብሔር ቤተ ክርስቲያኑን በቅድስና እንዲያገለግሉ ብቁ የሆኑ ክርስቲያኖችን (ሽማግሌዎችን፣ ዲያቆናትን፣ እና መጋቢዎችን) ይመርጣል። መጋቢነትና ሽማግሌነት በእግዚአብሔር ለተጠሩና መጽሐፍ ቅዱስ በቲቶ 1፥5-9 ያስቀመጠውን መንፈሳዊና የሥነ-ምግባር መስፈርት ለሚያሟሉ ብቻ የተሰጠ የኃላፊነት ቦታ ነው። የቤተ ክርስቲያን አባልነት አሠራር በተለያዩ አብያተ ክርስቲያናት የተለያየ ቢሆንም፣ ብዙዎቹ የአጥቢያ አብያተ ክርስቲያናት ከምእመናኖቻቸው መደበኛና ኃላፊነት የተሞላበት መንፈሳዊ ስምምነትን በመጠየቅ ኦፊሴላዊ አባልነትን ያቋቁማሉ።
እነዚህን ልምምዶች፣ በራሳቸው የማዳን ጸጋን እንደሚያስተላልፉ "ምስጢራት" ( የካቶሊክና ኦርቶዶክስ እይታ) አድርገን አንወስዳቸውም። ይልቁንም፣ በአማኙ ልብ ውስጥ አስቀድሞ የተፈጸመን ውስጣዊ የመዳን እውነት ውጭያዊ በሆነ መንገድ የምንመሰክርባቸው "ሥርዓቶች" ናቸው በሚለው የባፕቲስት እና የወንጌላውያን አረዳድ እንቀበላቸዋለን።
| ሥርዓት | አማራጭ አመለካከቶች | የእኛ አቋም / እምነት |
|---|---|---|
| የውኃ ጥምቀት (ማን ይጠመቅ?) |
የሕፃናት ጥምቀት ( የተሐድሶ፣ ካቶሊክ፣ ኦርቶዶክስ አቋም) በተቃራኒው የአማኞች ጥምቀት ። | የአማኞች ብቻ ጥምቀት ፦ ጥምቀት በግል ንስሐ ገብቶ በክርስቶስ ላመነ ሰው ብቻ የሚሰጥ በውኃ ውስጥ የመጠመቅ ምልክት ነው (ማቴ. 28፥19፤ ሐዋ. 2፥38)። ጥምቀት ለድነት (ለመዳን) የግድ አስፈላጊ አይደለም፤ ጥምቀት ራሱ ዳግም አያስወልድም። |
| የጌታ እራት (ቁርባን) (የክርስቶስ መገኘት) |
• ትራንስሰብስታንሺየሽን (ካቶሊክ - ንጥረ ነገሩ በትክክል ወደ ሥጋና ደም ይለወጣል) • ኮንሰብስታንሺየሽን (ሉተራዊ - አካሉ ከኅብስቱ ጋር አለ) • መንፈሳዊ መገኘት (ካልቪናዊ) • መታሰቢያ ብቻ (ዝዊንግሊያዊ) |
የመታሰቢያ ሥርዓት ፦ የጌታ እራት ክርስቶስን በምልክት (በኅብስቱና በወይኑ) የምናስብበት እና በእምነት መንፈሳዊ ኅብረት የምናደርግበት ሥርዓት ነው (1 ቆሮ. 11፥23-26)። በሚደረገው ሥርዓት ንጥረ ነገሩ (ኅብስቱና ወይኑ) ምንም ዓይነት አካላዊ ለውጥ አያደርግም። |
ታሪካዊ ማስታወሻ፦ በ16ኛው ክፍለ ዘመን የተነሱት አናባፕቲስቶች ፣ በወቅቱ የነበረውን የሕፃናትን ጥምቀት በጥብቅ በመቃወም፣ ጥምቀት ሊሰጥ የሚገባው በግላቸው ወንጌልን ሰምተው አምነው ንስሐ ለገቡ ሰዎች ብቻ ነው በማለት አስተማሩ። ይህ አቋማቸው ዛሬ በአብዛኞቹ የወንጌላውያንና የጴንጤቆስጤ አብያተ ክርስቲያናት ዘንድ ተቀባይነት ያለው የጥምቀት ትምህርት ነው።
ክፍል ሰባት
መነጠቅ፡ በክርስቶስ ያመኑ ሁሉ ወደ ደመና ተነጥቀው ጌታን በአየር ላይ የሚገናኙበት ክስተት ነው (1 ተሰ. 4:16-17)። ይህ ክስተት ከታላቁ መከራ (ራዕ. 6-19) ጋር ባለው ግንኙነት መሠረት ሦስት ዋና ትርጓሜዎች አሉት፤ ሦስቱም በኦርቶዶክሳዊ (ትክክለኛ) እምነት ወሰን ውስጥ ተቀባይነት አላቸው፦
ቅድመ-መከራ
ቤተ ክርስቲያን ከታላቁ መከራ በፊት ትነጠቃለች። በዘመናዊ ወንጌላውያንና ጴንጤቆስጤ ዘንድ በስፋት ተቀባይነት ያለው።
የመካከለኛው-መከራ
ቤተ ክርስቲያን የመከራውን የመጀመሪያ ግማሽ አልፋ በመሐል ትነጠቃለች።
ድህረ-መከራ
ቤተ ክርስቲያን በመከራው ውስጥ ሙሉ ጸንታ ካለፈች በኋላ ከክርስቶስ ዳግም ምጽአት ጋር በአንድ ላይ ትነጠቃለች።
ሁለተኛ መምጣት፡ ኢየሱስ ወደ ሰማይ እንደሄደ ሁሉ፣ በአካል እና በሚታይ ሁኔታ በታላቅ ክብር ወደ ምድር ይመለሳል (ሐዋ. 1:9-11)። ኢየሱስ በ70 ዓ.ም. ተመልሷል የሚለው ትምህርት የተሳሳተ ነው።
| አቋም | ይዘት | ተከታዮች |
|---|---|---|
| አሚሌኒያሊዝም | የሺህ ዓመቱ መንግስት ቃል በቃል 1000 ዓመት ሳይሆን፣ አሁን በመንፈሳዊ ሁኔታ በክርስቶስና በቅዱሳን በሰማይ እየተከናወነ ያለ የቤተክርስቲያን ዘመን ነው። | ካልቪንን ጨምሮ ታሪካዊ የተሐድሶ አባቶች |
| ድህረ-ሚሌኒያሊዝም | ክርስቶስ ከመመለሱ በፊት ወንጌል በዓለም በመስፋፋቱ ምድር ላይ ሰላም የሰፈነበት "ወርቃማ ዘመን" ይመጣል። | ፑሪታኖች፣ አንዳንድ ተሐድሶ ቡድኖች |
| ቅድመ-ሚሌኒያሊዝም ✓ | ክርስቶስ ቃል በቃል ተመልሶ ለሺህ ዓመታት ምድርን በአካል ይገዛል። | ዘመናዊው ጴንጤቆስጤ እና ወንጌላዊ እንቅስቃሴ በስፋት የሚያምነው |
መንፈሳዊው ዓለም ሁለት ዓይነት ፍጥረታት አሉት፦ መላእክት እና አጋንንት። መላእክት እግዚአብሔርን ያገለግላሉ፤ አጋንንት ደግሞ በእግዚአብሔር ላይ በማመፃቸው የወደቁ መላእክት ናቸው (2 ጴጥ. 2:4፤ ይሁዳ 6)። የወደቁ መላእክት የዘላለም ቅጣት ይጠብቃቸዋል። የእግዚአብሔር መንፈስ በውስጣቸው የሚኖርባቸው ዳግም የተወለዱ ክርስቲያኖች፣ በክርስቶስ ኢየሱስ ስም ሥልጣን ስላላቸው በአጋንንት ሊያዙ አይችሉም።
በኢየሱስ ክርስቶስ በማመን ያልጸደቁ ሰዎች ሁሉ ከእግዚአብሔር ፊት ርቀው ዘላለማዊ፣ ንቃተ ህሊና ያለው እና አሳዛኝ ቅጣት (ገሃነም) ይጠብቃቸዋል። "እነዚያም ወደ ዘላለም ቅጣት፥ ጻድቃን ግን ወደ ዘላለም ሕይወት ይሄዳሉ" (ማቴ. 25:46)።
ክፍል ስምንት
የክርስትና እምነት መሠረት ከሆኑት ትዕዛዛት አንዱ የክርስቶስን ወንጌል ለሁሉም ማስተማር ነው (ማቴ. 28:19-20)፤ ይህ የሐሰት ትምህርቶችን መቃወምን ያካትታል (1 ጴጥ. 3:15)። እያንዳንዱ ክርስቲያን በጸሎት፣ በመስጠት፣ በማስተማር ወይም ወንጌልን በመመስከር የእግዚአብሔር መንግሥት እንዲስፋፋ መጣር አለበት (1 ቆሮ. 12:4-11)።
ግብረ ሰዶማዊነት፣ ሌዝቢያንነት፣ ሴሰኝነት፣ ዝሙት፣ ውሸት፣ ስስት ከእግዚአብሔር ፈቃድ ውጪ የሆኑ ኃጢአተኛ ድርጊቶች ናቸው (1 ቆሮ. 6:9-11)። ሆኖም እነዚህን ድርጊቶች የሚፈጽሙ ሰዎችን አንጠላም፤ ይልቁንም የኃጢአታቸውን አሳሳቢነት በፍቅር በመግለጥ ወደ ንስሐ እንጋብዛለን። ክርስቲያኖች ከዓለም ርኩሰት ራሳቸውን ለይተው በንጽሕና፣ በጸሎትና በመንፈስ ቅዱስ ኃይል መመላለስ አለባቸው።
ጋብቻ በአንድ ወንድና በአንዲት ሴት መካከል ብቻ የሚመሰረት ዘላቂ ቃል ኪዳን ነው (ዘፍ. 2:24፤ ማቴ. 19:4-6)። የጋብቻ መፍረስን በተመለከተ መጽሐፍ ቅዱስ ሁለት ዋና ዋና ምክንያቶችን ይጠቅሳል፡ ዝሙት (ማቴ. 19:9) እና ክርስቲያን ያልሆነ የትዳር ጓደኛ ትዳርን ለመተው ሲወስን (1 ቆሮ. 7:15)።
መናፍቅነት ከመጽሐፍ ቅዱስ እና ከኦርቶዶክሳዊ አቋም (ዋልታ እምነት) ያፈነገጠ ትምህርት ነው። ነገር ግን በአከራካሪ ጉዳዮች ላይ የሐሳብ ልዩነቶች መናፍቅነት አይደሉም (ሮሜ 14:1)። ክርስቲያኖች በፍቅርና በሰላም መኖር አለባቸው፤ ነገር ግን ራሳቸውን መከላከል የለባቸውም ማለት አይደለም (ሉቃስ 22:36)።
ክፍል ዘጠኝ
ስድስቱ የፍጥረት ቀናት (ዘፍ. 1) በክርስቲያኖች መካከል የተለያዩ የትርጓሜ አቋሞችን አስገኝቷል፦ ሁሉም አቋሞች እግዚአብሔር ብቻ ዓለምን ካለ ምንም ነገር እንደፈጠረ እና አዳምና ሔዋን ልዩ የተፈጠሩ ታሪካዊ ሰዎች መሆናቸውን ይጋራሉ፤ የሚለያዩት ስለ ጊዜ ርዝማኔ ብቻ ነው።
| አቋም | ይዘት | ግምገማ |
|---|---|---|
| ወጣት-ምድር ፈጠራዊነት (Young Earth Creationism) | ስድስቱ ቀናት ቀጥተኛ 24-ሰዓት ቀናት ናቸው፤ ምድር በአሥር ሺዎች ዓመት ዕድሜ ብቻ አላት። | ተቀባይነት ያለው መጽሐፍ ቅዱሳዊ አቋም |
| የቀን-ዘመን (Day-Age) / አሮጌ-ምድር | እያንዳንዱ "ቀን" ረዥም የጊዜ ዘመንን ያመለክታል፤ ከጂኦሎጂካዊ ማስረጃ ጋር ለማስታረቅ ይሞክራል። | ተቀባይነት ያለው መጽሐፍ ቅዱሳዊ አቋም |
| የክፍተት ንድፈ ሐሳብ (Gap Theory) | በዘፍ. 1:1 እና 1:2 መካከል ረዥም ጊዜ አልፏል የሚል። | አነስተኛ ድጋፍ ያለው አማራጭ |
| የማዕቀፍ ትርጓሜ (Framework View) | ስድስቱ ቀናት ጊዜያዊ ቅደም ተከተል ሳይሆን ስነ-ጽሑፋዊ አደረጃጀት (ሥነ ጽሑፋዊ ማዕቀፍ) ናቸው። | በወግ አጥባቂ ወንጌላውያን ዘንድ ክፍት ለውይይት |
| ቲኢስቲክ ዝግመተ ለውጥ (Theistic Evolution) | እግዚአብሔር በዝግመተ ለውጥ ሂደት አማካኝነት ሰውን ፈጠረ (ማክሮ-ዝግመተ ለውጥን ይቀበላል)። | ውድቅ እናደርጋለን — የአዳምን ልዩ፣ ቀጥተኛ ፍጥረትና ታሪካዊ ውድቀት (ሮሜ 5:12-19) ስለሚሽር |
የሰው ልጅ አመጣጥ ከሌሎች ፍጥረታት በሚሊዮን ለሚቆጠሩ ዓመታት በዝግመተ ለውጥ (ማክሮ-ኢቮሉሽን) የተፈጠረ ነው የሚለውን አንቀበልም። ሆኖም አንድ ዝርያ ከአካባቢው ጋር እንዲላመድ የሚያስችለውን ነባር የዘረመል መረጃ ማሻሻል (ማይክሮ-ዝግመተ ለውጥ) መጽሐፍ ቅዱስን የማይጻረር የተስተዋለ ሂደት ስለሆነ እንቀበላለን።
ክፍል አሥር
በዘመናችን ቤተ ክርስቲያንን ክፉኛ እየፈተኗት ካሉ የተሳሳቱ ትምህርቶች መካከል፣ የ"እምነት ቃል" እንቅስቃሴ በዋነኛነት ይጠቀሳል። ይህ እንቅስቃሴ ሁለት አደገኛ ስህተቶችን ይዞ ብቅ ብሏል፦ እነርሱም፣ "ሰው መንፈስ ብቻ ነው" የሚል የነገረ-ሰው ስህተት፣ እና "የብልጽግና ወንጌል" የተሰኘ የነገረ-ድነት ስህተት ናቸው። እነዚህ ትምህርቶች ከታሪካዊቷ ኦርቶዶክሳዊትና ከፕሮቴስታንታዊት ቤተ ክርስቲያን መሠረታዊ አስተምህሮ ያፈነገጡና ወንጌልን የሚያዛቡ አደገኛ ኑፋቄዎች ናቸው።
የ"እምነት ቃል" ንቅናቄ መምህራን (እንደ ኬኔት ሄግን እና ኬኔት ኮፕላንድ የመሳሰሉት)፣ "ሰው መንፈስ ነው፣ ነፍስ አለው፣ በሥጋ ውስጥ ይኖራል" የሚል የተሳሳተ ትምህርት ያስተምራሉ። ይህ አባባል የሰውን ልጅ አካል (ሥጋ) እንደ ጊዜያዊና ዋጋ እንደሌለው "ቅርፊት" አድርጎ በማቅረብ፣ የሰውን እውነተኛ ማንነት በመንፈስ ላይ ብቻ ያጠነጥነዋል።
ከዚህም አልፎ፣ "ሰው ከእግዚአብሔር ጋር አንድ ዓይነት ከሆነ የመንፈስ አካል የተፈጠረ ስለሆነ፣ እኛም 'ትናንሽ አማልክት' ነን" ወደሚል ከባድ የክህደት ትምህርት ያመራል። ይህ ትምህርት መጽሐፍ ቅዱስ ስለ ሰው ልጅ ተፈጥሮ ከሚያስተምረውና መንፈስና አካል የተዋሃዱበት ፍጹም አንድነት (Holistic Unity) ከሆነው አረዳድ ጋር በቀጥታ ይጋጫል።
"አካል እርባና ቢስ ነው፣ መንፈስ ብቻ ነው ቅዱስ" የሚለው አስተሳሰብ፣ በአንደኛው ክፍለ ዘመን ቤተ ክርስቲያንን የፈተናት የኖስቲሲዝም መናፍቅነት የዘመናችን ቅጂ ነው። ሐዋርያው ዮሐንስ፣ "ኢየሱስ ክርስቶስ በሥጋ እንደ መጣ የማያምን... የክርስቶስ ተቃዋሚ ነው" (1 ዮሐ. 4፥3) ሲል አጥብቆ የተቃወመው ይህንኑ ሥጋን የሚንቅና ዝቅ የሚያደርግ ትምህርት ነበር።
የብልጽግና ወንጌል፣ "እግዚአብሔር ለሁሉም አማኝ ሁልጊዜ አካላዊ ጤንነትንና ቁሳዊ ብልጽግናን መስጠት የእርሱ ዋነኛ ፈቃድ ነው" ብሎ ያስተምራል። እምነትን እንደ "መንፈሳዊ ኃይል" በመቁጠር፣ ሰዎች በሚናገሩት "የአዋጅ ቃል" እግዚአብሔርን በማዘዝ የፈለጉትን ማግኘት እንደሚችሉ ይሰብካሉ። በአንጻሩ ደግሞ ድህነትና በሽታ ሁልጊዜ የእምነት ማነስ፣ የአዋጅ እጥረት፣ ወይም የተደበቀ ኃጢአት ውጤት ብቻ ተደርገው ይቆጠራሉ።
የዚህ ትምህርት ሥረ-መሠረት የመጣው ከመጽሐፍ ቅዱስም ሆነ ከተሐድሶ አባቶች ትምህርት አይደለም። ይልቁንም በ19ኛው ክፍለ ዘመን መገባደጃ ላይ በአሜሪካ ውስጥ ፊኒያስ ኩይምቢ ከተባለ ሰው ከተጀመረው የ"አዲስ አስተሳሰብ" (New Thought) ፍልስፍና የመነጨ ነው። ይህ ፍልስፍና "አእምሮአችን የፈለገውን አምኖ ከተናገረ፣ በተፈጥሮ ላይ የማዘዝ ኃይል አለው" የሚል ሜታፊዚካዊ (አስማታዊ የሚመስል) አመለካከት ነበር።
ይህንኑ ፍልስፍና ኢ.ደብሊው. ኬንየን ከክርስትና ቃላት ጋር አዋህዶ ጻፈው፤ በኋላም የዘመናዊው የ"እምነት ቃል" ንቅናቄ አባት በመባል የሚታወቀው ኬኔት ሄግን የኬንየንን ጽሑፎች በስፋት በመቅዳት አሰራጨው። ይህ ትምህርት "እምነት" በተባለ መሣሪያ እግዚአብሔርን የሰዎች ፍላጎት ፈጻሚ (እንደ ጂኒ) ያደርገዋል፤ ይህም የእግዚአብሔርን መለኮታዊ ሉዓላዊነት ወደ ሰው ልጅ ፍላጎትና ትእዛዝ ዝቅ የሚያደርግ እጅግ ከባድ ስህተት ነው።
| የክርክር ርዕስ | የብልጽግና ወንጌል ትምህርት (ስህተት) | የመጽሐፍ ቅዱስ ምላሽ (እውነት) |
|---|---|---|
| የክርስቶስ ሞት ወሰን (በሲኦል የመሠቃየት ስህተት) | ኢየሱስ ከመስቀል ውጭ በሲኦል ውስጥ "በመንፈሱ ሞቶ" ተሠቃየ፣ በዚያም አምላክነቱን አጣ፤ በመሆኑም የኃጢአት ክፍያው በመስቀል ላይ ብቻ አልተጠናቀቀም ይላሉ። | ይህ የመስቀሉን የማዳን ሥራ በቂነት የሚክድና የክርስቶስን ፍጹም ኃጢአት አልባነት የሚቃረን ከባድ ኑፋቄ ነው። ኢየሱስ በመስቀል ላይ "ተፈጸመ!" ሲል (ዮሐ. 19፥30)፣ የድነት ሥራው በሙሉ በዚያ ቅጽበት ተጠናቋል። "አምላኬ፣ አምላኬ፣ ለምን ተውኸኝ?" ማለቱም የሥላሴን መለያየት ሳይሆን፣ የሰውን ልጅ ኃጢአት ተሸክሞ የእግዚአብሔርን ቅዱስ ቁጣ በምትካችን መቀበሉን ያሳያል። |
| የእምነት ምንነት | እምነት ቁሳዊ ውጤት ለማምጣትና ቃላትን ወደ ተግባር ለመለወጥ የሚያገለግል መንፈሳዊ "ኃይል" ወይም "መሣሪያ" ነው። | እምነት መኪናንና ቪላን ለመፍጠር የሚያገለግል አስማታዊ ኃይል አይደለም። ይልቁንም፣ ምንም እንኳ የዕለት ተዕለት መከራ ቢመጣም፣ በእግዚአብሔር ሉዓላዊነትና በቃሉ ላይ ፍጹም መታመንና መደገፍ ነው (ዕብ. 11)። |
| የክርስቲያን መከራ | ድህነት፣ መከራና አካላዊ ህመም ሁልጊዜ የእምነት ማነስ፣ ቃላትን በአዋጅ ያለመናገር፣ ወይም ያልተነሳ ኃጢአት ውጤት ብቻ ናቸው። | ሐዋርያው ጳውሎስ ከበሽታው እንዲፈወስ ሦስት ጊዜ ቢጸልይም፣ የእግዚአብሔር መልስ ግን "ጸጋዬ ይበቃሃል፤ ኃይሌ በድካም ይፈጸማል" (2 ቆሮ. 12፥9) የሚል ነበር። ማርቲን ሉተር የብልጽግናን ትምህርት "የክብሩ ሥነ-መለኮት" ሲለው፣ ትክክለኛውን የክርስቲያን መንገድ ግን "የመስቀሉ ሥነ-መለኮት" ይለዋል። ክርስቶስም "መስቀሉን ተሸክሞ ይከተለኝ" አለ እንጂ (ማር. 8፥34) "ባለጸጋ ሆኖ ይከተለኝ" አላለም። |
| እውነተኛ ብልጽግና | ምድራዊ የቁሳቁስ ስኬት፣ ጤንነትና ባለጸጋነት የሰው ልጅ መንፈሳዊ ብስለትና የእግዚአብሔር ሞገስ ማረጋገጫዎች ናቸው። | የክርስቶስ ወንጌል ማዕከል የኃጢአት ሥርየት፣ ከእግዚአብሔር ጋር መታረቅና የዘላለም ሕይወት ማግኘት ነው። "ኑሮዬ ይበቃኛል ከሚለው ጋር እግዚአብሔርን መምሰል ታላቅ ማትረፊያ ነው" (1 ጢሞ. 6፥6)። ምድራዊ ሀብትን ከመጠን በላይ መፈለግ ወደ ፈተናና ጥፋት እንደሚያስገባ መጽሐፍ ቅዱስ አጥብቆ ያስጠነቅቃል። |