የገዳም ሕይወት በኢትዮጵያ

የኢትዮጵያ ገዳማዊነት ከዓለማዊ ኑሮ መገለል ብቻ ሳይሆን፣ የራሱ የሆነ ራሱን የቻለ አማራጭ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ሥርዓት ነው። የአስተዳደር አወቃቀሩ እጅግ ጥልቅ የሆነ ተዋረድ ያለው ሲሆን፣ በጥንታዊ የመታዘዝ፣ የድንግልና፣ የብሕትውና እና የጋራ ሥራ መሠረታዊ የሕይወት ወጎች ላይ በጽኑ የተመሰረተ ነው።

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ለአማኞች የሰጠው ትልቁ ተልዕኮ "ወደ ዓለም ሁሉ ሂዱ ወንጌልንም ለፍጥረት ሁሉ ስበኩ" (ማርቆስ 16:15) የሚል ነው። ይሁን እንጂ በኢትዮጵያ ውስጥ የሚታየው ጽኑ የገዳማዊነት አስተሳሰብ "ከዓለም መሸሽን" እንደ ትልቅ ቅድስና ስለሚያቀርብ፣ ወንጌልን ለጠፉት የማድረስ ኃላፊነት እንዲዘነጋ አድርጓል። ብዙ ተተኪ ወጣቶችና ሊቃውንት በበረሃና በዋሻ ውስጥ ተገልለው በመኖራቸው፣ የወንጌል ብርሃን ወደ ጨለማው ማኅበረሰብ እንዳይደርስ እንቅፋት ሆኗል። ይህ "ከዓለም መለየት" ሳይሆን "ዓለምን መተው" ነው፤ ይህም አማኞች "የዓለም ጨውና ብርሃን" እንዲሆኑ የተሰጣቸውን መለኮታዊ ትእዛዝ ይጥሳል።

በኢትዮጵያ ገዳማዊ ሕይወት ውስጥ የሚዘወተሩት እንደ "ሰባት ዓመት በቆመበት መጸለይ"፣ "በቅዝቃዜ ውስጥ መዘፈቅ" ወይም "ከባድ ሰንሰለት መልበስ" ያሉ የተጋድሎ ዓይነቶች፣ ድነት በክርስቶስ ጸጋ ብቻ መሆኑን የሚሸፍኑ አደገኛ ዝንባሌዎች ናቸው። መጽሐፍ ቅዱስ "በጸጋው ድናችኋል... ከሥራም አይደለም" (ኤፌሶን 2:8-9) እያለ፣ ገዳማዊነት ግን ሰብዓዊ ስቃይንና ጥረትን እንደ ጽድቅ መሠረት አድርጎ ያቀርባል። ይህ "ራስን መጎሰም" ሳይሆን፣ የክርስቶስን የመስቀል ላይ መሥዋዕትነት እንደ ጎደሎ በመቁጠር በሰው ተጋድሎ ለመተካት መሞከር በመሆኑ የወንጌልን ዋና መልእክት ይበርዘዋል።

ገዳማዊነት "ከፍተኛ የቅድስና ደረጃ" ተደርጎ መወሰዱ በቤተ ክርስቲያን ውስጥ የክፍል ልዩነትን ፈጥሯል። በዓለም መካከል የሚኖረው ምእመን "ዝቅተኛ ደረጃ" እንደሆነ፣ ገዳማዊው ግን "ልዩ መለኮታዊ ሞገስ ያለው" ተደርጎ ይታሰባል። ይህ አስተሳሰብ አማኞች ሁሉ በክርስቶስ ደም የከበሩና "ቅዱሳን" ተብለው የተጠሩ መሆናቸውን የሚክድ ነው። በተለይም በኢትዮጵያ ገዳማውያን እንደ መካከለኛ ተቆጥረው ምእመኑ ወደ ክርስቶስ ከመቅረብ ይልቅ በሰዎች ጸሎትና ትርፍ ጽድቅ ላይ እንዲደገፍ ማድረጉ፣ አማኙ ከጌታው ጋር ያለውን ቀጥተኛ ግንኙነት እንዲያጣና በሃይማኖታዊ ባርነት ውስጥ እንዲወድቅ አድርጎታል።

በኢትዮጵያ ገዳማዊ ትውፊት ውስጥ "ዓለምን መናቅ" በሚል ሰበብ ትዳርንና ቤተሰብን እንደ መንፈሳዊነት እንቅፋት የማየት ዝንባሌ አለ። መጽሐፍ ቅዱስ ግን ጋብቻ በሁሉ ዘንድ የከበረ እንደሆነና ቤተሰብ የእግዚአብሔር መንግሥት መጀመሪያ መሆኑን ያስተምራል። ብዙዎች "ለቅድስና" በሚል ቤተሰባቸውን በትነውና ኃላፊነታቸውን ጥለው ወደ ገዳም መግባታቸው፣ መጽሐፍ ቅዱሳዊውን የማኅበራዊ ሕይወት ሥርዓት የሚንድ ነው። ይህ በወንጌል ስም የሚደረግ የኃላፊነት ሽሽት፣ ክርስትና በማኅበረሰብ ውስጥ የሚኖረውን ተፅዕኖ በማዳከም ሃይማኖትን የግል ሰላም መፈለጊያ ብቻ ያደርገዋል።

መጽሐፍ ቅዱስ እንደ ዛሬው ዓይነት ተቋማዊ ገዳማዊነትን እንደ ግዴታ ባይደነግግም፣ ለገዳማዊ ሕይወት መሠረት የሚሆኑ ጥልቅ መንፈሳዊ እሴቶችን ግን በስፋት ያስተምራል። የገዳማዊ ሕይወት ዋነኛ ዓላማ አማኝ ከዓለም ጩኸትና ትኩረት የሚከፋፍሉ ነገሮች ወጥቶ፣ ሙሉ ጊዜውንና ማንነቱን ለእግዚአብሔር አምልኮና አገልግሎት እንዲሰጥ ማስቻል ነው። ይህ ጥሪ በቅዱሳት መጻሕፍት ውስጥ ከሚታዩት እንደ ነቢዩ ኤልያስና መጥምቁ ዮሐንስ ካሉ ታላላቅ ቅዱሳን ሕይወት ጋር የተቆራኘ ነው። እነዚህ ቅዱሳን በምድረ በዳና በብቸኝነት በመኖር፣ የሥጋ ፍላጎታቸውን በዲሲፕሊን በመግራትና መንፈሳዊ ጥንካሬን በማዳበር የእግዚአብሔርን ድምፅ በዝምታ ለመስማት ችለዋል።

ጌታችን ኢየሱስ ክርስቶስ ራሱ ለገዳማዊ ብቸኝነትና ጸሎት ትልቅ አርአያነትን ሰጥቷል። ምንም እንኳ እርሱ በሰዎች መካከል እየተዘዋወረ ቢያስተምርና ቢፈውስም፣ ብዙ ጊዜ ግን ከሕዝቡና ከደቀ መዛሙርቱ ተለይቶ ወደ ምድረ በዳ ወይም ወደ ተራራ ብቻውን ለመጸለይ ይወጣ እንደነበር ወንጌላት ይመሰክራሉ። ይህ የክርስቶስ ልምምድ፣ አማኝ መንፈሳዊ ኃይልን ለማግኘትና ከፈጣሪው ጋር ጥልቅ ኅብረት ለማድረግ "የበረሃ ጊዜ" ወይም የብቸኝነት ሥፍራ እንደሚያስፈልገው ያረጋግጣል። ገዳማዊ ሕይወትም ይህንን የክርስቶስን የብቸኝነት ጸሎትና የቅድስና ጉዞ እንደ ዋና መመሪያ በመውሰድ፣ ዓለምን ትቶ እግዚአብሔርን ብቻ ለመፈለግ የሚደረግ ጥረት ነው።

የገዳማዊ ሕይወት ሌላው መጽሐፍ ቅዱሳዊ መሠረት ራስን መካድና መንፈሳዊ ተጋድሎ ነው። መጽሐፍ ቅዱስ "ሊከተለኝ የሚወድ ቢኖር ራሱን ይካድ" (ማቴ 16:24) በማለት ያዘናል። ሐዋርያው ጳውሎስም ሥጋውን እየጎሰመ እንደሚያስገዛ የጻፈው ትምህርት፣ አማኝ ለሥጋዊ ምኞቱ እንዳይገዛና መንፈሳዊ ዲሲፕሊን እንዲኖረው ያሳስባል። በገዳማት የሚደረጉት ጾም፣ ጸሎትና ትሕትና እነዚህን መጽሐፍ ቅዱሳዊ ትእዛዛት በተግባር ለመተርጎም የሚደረጉ መንፈሳዊ ልምምዶች ናቸው። ይህም አማኙ ከንዋይ ፍቅርና ከሥጋዊ ክብር ወጥቶ፣ ሰማያዊውን መንግሥት ብቻ እንዲያልም ይረዳዋል።

ይሁን እንጂ መጽሐፍ ቅዱሳዊው እይታ እነዚህን ልምምዶች ከጸጋና ከወንጌል ተልዕኮ ጋር በሚዛን እንድንመለከታቸው ያሳስበናል። ገዳማዊ ሕይወት ለጸሎትና ለቅድስና ትልቅ ዕድል ቢሰጥም፣ አማኞች በዓለም መካከል "የዓለም ጨውና ብርሃን" እንዲሆኑ የተሰጣቸውን ሐላፊነት መዘንጋት የለባቸውም። ብቸኝነትና ተጋድሎ በራሳቸው የጽድቅ መሠረት ሳይሆኑ፣ ወደ ክርስቶስ ፍቅር የሚያደርሱ መንገዶች መሆናቸው ሊታወቅ ይገባል። በመሆኑም ገዳማዊ ሕይወት ለሁሉም ክርስቲያን የተሰጠ ሕግ ባይሆንም፣ ራሳቸውን ሙሉ በሙሉ ለእግዚአብሔር መንግሥት የለዩና የክርስቶስን መከራ በመስቀል ላይ ለመካፈል የቆረጡ አማኞች የሚከተሉት ክቡርና መጽሐፍ ቅዱሳዊ እሴት ያለው የሕይወት መንገድ ነው።